शतम् आढकस्यापि पुण्यं शतद्रोणस्य समं निर्दिष्टम्, विशेषतः दरिद्रब्राह्मणस्य दाने सन्देहः कदापि न विधीयते। तत्र नानाविधवृन्दवाद्यैः—दुन्दुभिमृदङ्गतालवाद्यशब्दैः—निशि जागरणं विधाय, यः कश्चित् भक्तः क्रमशः प्रार्थनां करोति, सः स्वदासैः पुत्रैः भार्याभिः बन्धुभिश्च सह, सर्वे समन्तात् प्रदक्षिणं कृत्वा, परमं लिङ्गं प्रार्थयेत्—even if he is without wealth, ritual, or faith, O देवदेव। यद्यपि किञ्चित् कृतं वा न कृतं वा, शंकरं प्रार्थ्य—"क्षन्तव्यं भगवन्"—इति उक्त्वा, शीघ्रं रुद्रं च शान्तिं च मन्त्रम् आवर्तयेत्। एवं महाबीजमन्त्रं पञ्चाक्षरीं च जपित्वा, सर्वतीर्थसर्वयज्ञसमानं फलम् अवाप्नोति। यद् वाराणस्यां मृतः लभते तत् एव फलम् अत्रापि सः प्राप्नोति, मयि च योगं लभते, अत्र सन्देहः नास्ति। एष धर्मः मम भक्तैः नियमानुसारं कर्तव्यः; यः न करोति, सः मम भक्तः न भवति—नात्र सन्देहः। एवं वचः श्रुत्वा देवी वाराणसीं नगरीं गत्वा, अविमुक्तेश्वरलिङ्गं जलघृताभ्यां पूजयामास। तत्रैव अविमुक्ते रुद्रं लोकनाथं तपसा पूजयित्वा, मन्दरस्य महात्मनः कृते तपश्चकार। सा मन्दरे रम्यगुहायां पुण्यक्षेत्रं स्थापयामास; तत्र भगवान् दानवेन्द्रं अन्धकं हिरण्याक्षसुतं कृपया दत्त्वा, तं लीलया गणपदवीं च दत्तवान्। एषा सर्वा कथा तव समक्षं श्रद्धया प्रोक्ता। यः कश्चन एतत् पुण्यक्षेत्रस्य परमं माहात्म्यम् पठति वा शृणोति वा, सः सर्वतीर्थसम्प्राप्तं पुण्यं तत्क्षणात् लभते। अथवा, सः सर्वान् द्विजान् शुचिसंयतान् श्रावयेत्, तदा सः सर्वयज्ञफलम् आप्नोति। इदानीं कथेयं, कथं अन्धकः दानवराजः, रम्यगुहायां मन्दरे पराजितः, महेश्वरात् गणपदवीं प्राप्नोत्। यथावत् यथा श्रुतम्, मन्दरे अन्धकस्य कृपां च तत्र शोषणं च वदामि। पूर्वं हिरण्याक्षसुतः अन्धकनाम्ना सुवर्णसदृशवपुः, तपसा बलं प्राप्य, ब्रह्मणः प्रसादेन अभेद्यत्वं लब्धवान्। सः त्रैलोक्यं भुक्त्वा, इन्द्रपुरीं जित्वा, वासवं क्रीडया त्रासयामास। तेन देवाः पीडिताः, ताडिताः बद्धाः च, मन्दरे नारायणपुरस्कृताः प्रविश्य, भयभीता अभवन्। एवं दानवेन संतप्ताः देवाः, अन्धकः च महान् दैत्यः, संयोगात् मन्दरं रम्यगुहां प्राप। तदा सर्वे देवेशाः साध्यैः सहिताः, महेशं नगरस्थं समुपेत्य ऊचुः—"वयं भग्नाङ्गाः क्षीणबलाः, दानवराजस्य शस्त्रैः कृताः।" एतत् सर्वं श्रुत्वा—अत्यद्भुतं दानवागमनम्—भगवान् प्रभुः गणाधिपैः सह अन्धकस्य प्रतियातुम् उद्ययौ। जयध्वनिभिः सर्वतो वृताः, ते किरीटिनः भगवन्तं प्रणम्य, स्तोत्रैः पूजयामासुः। तदा महादेवः अनन्तकोटिदैत्यगणान् नाशयामास, अन्धकं तु तत्रैव विदारितवान्। तं त्रिशूलिनः शूलारोपितं, पापकम्बलदग्धं दृष्ट्वा, पितामहः प्रणम्य उच्चैः निनादम् अकरोत्। तस्य निनादं श्रुत्वा देवाः प्रमोदात् निनदन्तः, तं देवमभिवन्द्य, सर्वे ऋषयः नृत्यन्तः, गणेश्वराः प्रमोदिताः। देवाः शम्भुम् पुष्पवर्षं चक्रुः, त्रैलोक्यं हर्षात् निनदितम्। अन्धकः अग्निना दग्धः, शूलेन विदारितः, शववत् सत्त्वगुणस्थितः सन्, मनसा चिन्तयामास—"पूर्वजन्मनि अपि शिवेन दग्धोऽहम्, यं प्रत्यक्षं महेश्वरं पूजयामास। तस्मात् एतत् मम प्राप्तम्; अन्यथा न स्यात्। यो रुद्रं अन्ते मनसा एकवारम् अपि स्मरति, सः शिवसंयोगं प्राप्नोति—किं पुनः बहुशः स्मरन्! ब्रह्मा, विष्णुः, इन्द्रादयः सर्वे, शरणं प्राप्त्वा तस्मिन्नेव तिष्ठन्ति; तस्मात् शिवे एव शरणं गन्तव्यम्।" एवं चिन्तयन्, अन्धकः, अन्धकनाशनः, हृदि तुष्टिं प्राप। सः स्वगणैः सह शिवं स्तुत्वा, पुण्येन भक्त्या प्रणम्य, वरदाने प्रार्थितः, हरः परमव्यसनेशः तुष्टः अभवत्। देवेश्वरः, हिरण्यनेत्रस्य सुतं शूलाग्रस्थितं दैत्यं, नीलरक्तवर्णं, दयया प्रेक्ष्य, उवाच—"सन्तुष्टोऽस्मि वत्स, अशिषस्ते अस्तु। किं वरं दास्यामि? वृणुष्व, दानवाधिप, वरदः तेऽहम् अन्धक।" एवं शम्भोः वचः श्रुत्वा, हिरण्यनेत्रसुतः, हर्षगद्गदया वाचा महेश्वरं प्राह—"भगवन्, देवेश, भक्तजनक्लेशनाशन, शंकर—यदि तुष्टोऽसि, यदि वरदाने योग्यः अस्मि, तर्हि मयि त्वयि भक्तिः सदा अस्तु।" एवं महात्मनः अन्धकस्य वचः श्रुत्वा, भवः तेजस्वी, दानवपतये दुर्लभां श्रद्धां दत्तवान्। तस्मै गणपत्यम् अपि दत्तवान्, तं स्थाप्य, देवेशाद्याः तम् अभिवन्द्य, गणपतिपदे प्रतिष्ठिताः।