लिङ्गपुराणम्

पार्वत्याः समीपे भगवान् शिवः प्रीत्या कथयामास—"एतेन देवाधिदेवस्य केवलं दर्शनात् सर्वकामाः लभ्यन्ते, यद् ग्रहैः, शुक्रादिभिः, निश्चितं स्थापितम्। पश्यैतानि पुण्यानि लिङ्गानि, यानि हि सर्वकामप्रदानीति; एवं हि, देवि, एतानि तीर्थानि मम निवासस्थानानि सन्ति। मया मम क्षेत्रे एतानि वर्णितानि; अद्य त्वं अन्यं गुह्यं शृणु। एतत् क्षेत्रं सर्वतः चतुर्षु क्रोशेषु विस्तृतमित्युक्तम्। सुन्दरी, एतस्य क्षेत्रस्य विस्तारः योजनमितः; मरणकाले च अमृतत्वं ददाति। अहं महति पर्वते च केदाराख्ये च प्रतिष्ठितः। एतस्य दर्शनात् गणत्वं लभ्यते; अत्रैव मोक्षः सुलभः। अतोऽत्र गणपत्यम् अवाप्य परमं मोक्षं प्राप्नोति। तस्मात्, सुन्दरि, महालय-केदार-मध्यमानि एतानि क्षेत्राणि स्मृतानि, तेषु अविमुक्तं परमपवित्रतमं क्षेत्रं स्मृतम्। केदारः, मध्यक्षेत्रं, महालयाख्यं स्थानं—एतानि मम भूमौ पवित्राणि स्थलेषु, किन्तु एतत् क्षेत्रं तेषामपि श्रेष्ठतमम्। यतः अस्मात् क्षेत्रात् एते लोकाः सृष्टाः, तस्मात् इदं क्षेत्रं पुण्यं; अहं कदापि एतत् न परित्यजामि, अतः 'अविमुक्त' इति ख्यातम्। अत्र मम अविमुक्तेश्वरलिङ्गस्य दर्शनात् जनः क्षणेन पापात् विमुक्तः भवति, संसारबन्धनात् च मोच्यते। शैलेशः, संगमेशः, स्वर्लीनः, मध्येश्वरः, हिरण्यगर्भः, ईशानः, गोप्रेक्षः, वृषभध्वजः, उपशान्तः, शिवः, प्राचीनस्थानीयः, प्रसिद्धः शुक्रेश्वरः, व्याघ्रेशः, जम्बुकेश्वरः—एतानि लिङ्गानि दृष्ट्वा मनुष्यः पुनः संसारदुःखसागरे न जायते। एवं उक्त्वा महादेवः सर्वदिक् निरीक्ष्य स्थितवान्। ततः तत्र संस्थितं महेश्वरं देवाधिदेवं वीक्ष्य, सहसा स सर्वः देशः दीप्तिमानिव जातः। ततः पशुपतेः सिद्धगणाः, भस्मना श्वेतवर्णाः, महात्मानः महेश्वरभक्ताः, दृढव्रतधारिणः, तत्र प्रादुर्भूताः। शतानि शतानि तत्रागत्यान्ये महेश्वरं प्रणम्य, पुनः योगाधिष्ठितं योगेश्वरं निरीक्ष्य, स्वात्मनि स्थिताः, ईश्वरसाक्षात्काररूपेण तत्र स्थिताः। तस्मिन् काले देवाधिदेवः उमापतिः तेषु मध्ये सन्निहितः। परमं रूपं धारयन् भगवान्, एक एव स्थित्वा, सर्वं जगदात्मनि धारयन्निव प्रकटितः। तस्मिन्नपरमं रूपं धारयति जगदीशे, पर्वतनन्दिनी पुलकाङ्किता सन्ती तं पुनः द्रष्टुं न शशाक। तदा सा देवी, तत्तद्रूपं त्वया अदृष्टं इति ज्ञात्वा, स्वस्वरूपे स्थित्वा, योगेन प्रकृतिरूपं धारयामास। ततः सा पुनः तं च महात्मानं हरं च द्रष्टुं शक्ताऽभवत्; योगिनः अपि लयस्थितिं कृत्वा पुरुषं पश्यन्ति स्म। सर्वे ते, संसारबीजानि दग्ध्वा, हृदि प्रविश्य, पञ्चाक्षरबीजमन्त्रं स्मरन्तः, दिव्यं रूपं, सर्वपापक्षयकरं, पूर्वं प्रकटितं, पुनः शुभरूपं धारयित्वा, नीलारुणवपुषि स्थितम्। तं दृष्ट्वा पर्वतनन्दिनी सस्फुरिताङ्गी, सस्मार, पादयोः प्रणम्य, स्तुत्वा पप्रच्छ—'भगवन्, एते के?' तदा देवश्रेष्ठः गिरिसुतां प्रति उवाच—'सुन्दरी, मम व्रतमनुष्ठाय, एते भक्ताः द्विजश्रेष्ठाः। येन येन योगेन अत्र तैः आचरितम्, तेनैव जन्मना, क्षेत्रशक्त्या, मयि भक्त्या च, एकस्मिन्नेव जन्मनि, सिद्धिं प्राप्नुवन्ति। एवं मम स्वरूपेण अनुग्रहम् ददामि; अतः एतत् महत्तमं क्षेत्रं, ब्रह्मादिभिः सेवितम्। पण्डितैः ब्राह्मणैः, सिद्धतपस्विभिः, प्रतिमासं अष्टमीचतुर्दश्योः, अत्र पूज्यते। उभयपक्षयोः, देवी, वाराणस्यां विशेषतः, चन्द्रसूर्यग्रहणे, कार्तिके मासि, पूज्यते। सर्वेषु पुण्यकालेषु, अयनसंक्रान्तिषु, समस्तपुण्यतीर्थानि वाराणस्यां संनिहितानि; तत्रैव जाह्नवी अपि। उत्तरवाहिनी पुण्या नदी, मम जटातः प्रवहन्ती, तव पितुः, हिमालयकन्ये, शुभा गङ्गा। सुन्दरि, ये जनाः सदा एतत् पुण्यक्षेत्रं पूजयन्ति, पुण्यप्रदेशे प्रतिष्ठितं, सर्वतः आगच्छन्ति, तेषां पुण्यफलानि शृणु। कुरुक्षेत्रं, शतानि तीर्थानि, पुष्करं, निमिषं, प्रयागं, पृथूदकं, सर्वाणि तत्रैव संगतानि। द्रुमक्षेत्रं, कुरुक्षेत्रं, नैमिषं तीर्थसहितं, सर्वाणि क्षेत्राणि, देवि, देवर्षिभिः सहितानि, तत्रैव सन्ति। सन्ध्याः, ऋतवः, सर्वानद्यः, सर्वसरोवराणि, सप्तसिन्धवः, दिव्यानि सर्वतीर्थानि, तत्रैव समुपस्थितानि। पुण्ये काले, धर्मेण, भागीरथी तत्रैव आगच्छति, अविमुक्तेश्वरदर्शनं कृत्वा, स्वर्गस्य अपि दर्शनं लभन्ते। कालभैरवसमीपगमनेन सर्वपापानि विनश्यन्ति; सर्वेषु उत्सवेषु देवाधिदेवाः विशुद्धाः भवन्ति। सर्वाणि महापुण्यस्थानानि पृथिव्यां, नित्यं अविमुक्ते, परमक्षेत्रे, उत्सवेषु प्रविशन्ति, महापातकनाशनाय। केदारस्थललिङ्गं, महालयलिङ्गं, मध्येश्वराख्यं, पशुपतेश्वरं, शङ्कुकर्णेश्वरं, उभे गोकार्णतीर्थे, द्रुमचन्देश्वरं, श्रेष्ठं भद्रेश्वरं, स्थानेश्वरं, एकाग्रं, कालेश्वरं, अजेन्द्रेश्वरं च—एतानि सर्वाणि लिङ्गानि तत्रैव प्रतिष्ठितानि। एवं, देवी, एषा कथा मया तवोक्ताऽस्ति, या भगवद्भावस्य, क्षेत्रमाहात्म्यस्य च, पुण्यफलप्रदायिनीति।