लिङ्गपुराणम्

पुरातनकाले ब्रह्मणा गोप्रेक्षकाख्यं स्थलं स्थापितम्। तत्र, सुन्दरीमुखि पार्वत्याः, कैलासस्य दिव्यं धाम् दृष्टुम् अर्हसि। गोप्रेक्षकं प्राप्त्वा मां चात्र दृष्ट्वा, मानुषः कदापि अनिष्टं न प्राप्नोति, पापात् च विमुक्तः भवति। एतत् स्थलम् कपिलसरोवरमपि इति ब्रह्मणा नाम्ना विख्यातम्, गोदुग्धेन निर्मितं, परमपवित्रं तीर्थं महत्तमम्। अत्रापि अहं वृषध्वजः इति प्रसिद्धः, देवि, आत्मनं स्थापितवान्, त्वया सदा दृश्यः। पुण्यं जलं, ब्रह्मणा निर्मितं सरः अपि अत्र पश्य; अस्मिन भूमौ सर्वैः देवैः अहं पूजितः। “शान्तिस्थानं गच्छ,” इति ब्रह्मा शिवं प्रशान्तं कृत्वा अत्र स्थापयामास, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा। ब्रह्मणा संगृहीतं पुनः विष्णुना स्थापितम्; तदा विष्णुः, मनसा विक्षिप्तः, ब्रह्मणा संबोधितः। ब्रह्मा उवाच, “मया लिङ्गं स्थापितं किमर्थं त्वया पुनः स्थापितम्?” विष्णुः, क्रोधेन मुखं विकृत्य, ब्रह्मणे प्रत्युवाच। “मम रुद्रभक्ति देवेषु परमोत्कृष्टा; मया लिङ्गं स्थापितम्, तव नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति।” एवं हिरण्यगर्भरूपेण अहं अत्र स्थितः; यः देवाधिदेवम् पश्यति, स मम लोकं प्राप्नोति। पुनः ब्रह्मा मम पुण्यलिङ्गं विधिवत्, परमभक्त्या, अत्र स्थापयामास। स्वर्लीनश्वररूपेण अहं स्वयम् अत्र आगतः; यः पुरुषः अत्र प्राणान् त्यजति, स पुनः जन्म न यान्ति। तस्य विशिष्टः मार्गः, योगिनां स्मृतः; अत्रापि अहं देवद्वेषिणं दानवम् नाशितवान्। व्याघ्ररूपं धृत्वा, गर्वितः दानवः मया हतः; अहं व्याघ्रेश्वररूपेण अत्र सदा स्थितः। यः व्याघ्रेश्वरं पश्यति, स पुनः अनिष्टं न प्राप्नोति; उत्पलः विदलः च, तौ दानवौ, पूर्वं ब्रह्मणा हतौ। स्त्रीहन्तारौ, दर्पयुक्तौ, त्वया युद्धे हतौ; तिरस्कारात्, गोलेन, अत्र शरीरम् अधिगतम्। प्रारम्भे अहं गणैः सह अत्र आगत्य पुनः गतः; एषः प्रमुखः स्थलः, तेन मम पुण्यदर्शनम्। देवैः लिङ्गानि सर्वत्र स्थापितानि; तानि दृष्ट्वा, दृढनिष्ठः मानवः, शरीरत्यागे गणः भवति। पूर्वं तव पिता, हिमवत्, पर्वतराजः, मम प्रियं हितस्थलं ज्ञात्वा, लिङ्गं स्थापितवान्। शैलेश्वरः इति प्रसिद्धः, श्रद्धया अत्र दृष्टव्यः; एतत् दृष्ट्वा, देवि, पुरुषः अनिष्टं न प्राप्नोति। अत्र नदी, देवी, वरुणा, पवित्रा, पापापहा; क्षेत्रम् अलङ्कृत्य, जाह्नवीसहितं संनद्धा। संगमे, ब्रह्मणा उत्तमं लिङ्गं स्थापितम्; संसारविख्यातं संगमेश्वरः इति नाम्ना, दृष्टव्यः। दिव्यनदीसंगमे स्नात्वा संगमेश्वरं पूजयन्, शुद्धः मानवः पुनर्जन्मं कथं भयेत्? एतत् महाक्षेत्रं योगिनां परमधाम्; क्षेत्रमध्ये अहं स्वयम् प्रमुखस्थानं धृतवान्। मध्यमेश्वरः इति सर्वैः देवैः दैत्यैः च प्रसिद्धः; सिद्धानां, व्रतानां च अधिष्ठानम्। मोक्षकामिनः योगिनः, ज्ञानयोगे मनः रमणीयम्, मध्यमेशानं दृष्ट्वा, जन्मदुःखं न शोचन्ति। शुक्रः भृगुपुत्रः, लिङ्गं स्थापयामास; शुकेश्वरः इति नाम्ना, सिद्धैः अमरैः च पूजितम्। एतत् दृष्ट्वा, संयतः जनः सर्वपापात् क्षणात् विमुक्तः; मृत्युः अनन्तरं, पुनः संसारबन्धनं न प्राप्नोति। पूर्वं देवकण्टकः दानवः गोमायुरूपं धृत्वा, ब्रह्मणा वरं लब्ध्वा, बन्धनभीतः। स हिमवत्पुत्र्या, जम्बूकेश्वररूपेण मया हतः; अतः अहं अद्यापि लोकप्रसिद्धः, देवदैत्यैः पूजितः। देवाधिदेवम् दृष्ट्वा, सर्वकामः प्राप्यते; शुक्रमुखैः ग्रहैः एतानि स्थापितानि। पुण्यलिङ्गानि पश्य, सर्वकामदायकानि; एवं, पार्वत्याः, एतानि पुण्यस्थलानि मम निवासस्थानानि। मम क्षेत्रे एतानि वर्णितानि; शृणु अन्यं रहस्यं—एतत् क्षेत्रं चतुर्दिक् चत्वारः क्रोशाः इति प्रसिद्धम्। एकं योजनम् इति, सुन्दरी, मापनम्; मृत्युकाले अमृतत्वं ददाति। महापर्वते केदारस्थले च अहं स्थितः। एतत् दृष्ट्वा गणपदं लभ्यते; अत्र मोक्षः निश्चितः। गणपत्यं प्राप्तव्यं, तदेव परमं मोक्षम्। तस्मात्, सुन्दरीमुखि, महालये, केदारे, मध्यमे, तेषु क्षेत्रेषु, अविमुक्तः परमपवित्रः स्मृतः। केदारः, मध्यक्षेत्रम्, महालयः—एतानि मम पृथिव्यां पुण्यस्थलानि, किन्तु एषः उत्तमः। अस्मात् क्षेत्रात् लोकाः उत्पन्नाः, अतः शुभम्; अहं कदापि न त्यक्तवान्, तेन अविमुक्तः इति नाम। अत्र अविमुक्तेश्वरलिङ्गं दृष्ट्वा, जनः क्षणात् पापात् विमुक्तः, संसारबन्धनात् मुक्तः। शैलेशः, संगमेशः, स्वर्लीनः, मध्यमेश्वरः, हिरण्यगर्भः, ईशानः, गोप्रेक्षः, वृषभध्वजः—एतानि मम लिङ्गानि।