लिङ्गपुराणम्

श्रीभगवानुवाच— मम क्षेत्रे, देवि, कुवेरः सर्वकर्माणि मय्यर्पयित्वा केवलं क्षेत्रसेवया गणाधिपत्यं प्राप्तवान्। भविष्यति च संवर्तो नाम भक्तो मम; स अपि, देवि, अत्र मां पूजयित्वा परमां सिद्धिम् अवाप्स्यति। योगी व्यासः पराशरात्मजः महातपस्वी च सदा मम भक्तो भविष्यति, स च वेदान् प्रतिष्ठापयिष्यति। स एव, कमललोचने, ब्रह्मणा, देवर्षिभिः, विष्णुना, सूर्येण वा सह, अत्र पवित्रस्थले रमिष्यति। देवेन्द्रः शक्रः स्वर्गवासिनः सर्वे च महात्मानः, साध्वि, अत्र मां पूजयन्ति। अन्ये च दिव्ययोगिनः, स्वस्वरूपं गुहयित्वा, एकचित्ताः सदा अत्र मां उपासते। यः पुरुषः विषयासक्तचित्तः धर्मरुचिं परित्यज्य, अत्र म्रियते, स पुनर्भवचक्रे न जायते। ये तु धैर्यसम्पन्नाः, निःस्पृहाः, शुद्धिस्थिताः, दमवन्तः, व्रतानुरक्ताः, अनारब्धकर्माणः—ते सर्वे मयि लीयन्ते। ये ज्ञानी, मम अनन्याश्रयाः, भगवतः समीपं प्राप्ताः, मम प्रसादेन अत्र परमां मुक्तिं लभन्ते, साध्वि। या परा मुक्ति योगिना अपि सहस्रजन्मसु न लभ्यते, सा अत्र मम प्रसादात् सुलभा, साध्वि। एष गोप्रेक्षक इति प्रसिद्धः देशः पुरा ब्रह्मणा प्रतिष्ठितः; अत्र, सुन्दरि, कैलासस्य दिव्यं स्थानं पश्य। गोप्रेक्षकमागत्य मां दृष्ट्वा, मनुष्यः दुर्भगं न प्राप्नोति, पापात् च विमुक्तः भवति। एष एव कपिलह्रदः इति ब्रह्मणा नाम्ना कृतः, पवित्रः तीर्थश्रेष्ठः, गावां क्षीरसम्भूतः। अत्रापि, देवि, वृषध्वजः इति अहम् अभिज्ञायमानः, स्वयम् आत्मानं संस्थापितवान्, सदा त्वया दृश्यमानः। एतत् पुण्यजलाशयम्, ब्रह्मणा निर्मितं ह्रदं च पश्य; अस्मिन क्षेत्रे, देवि, सर्वैः देवैः अहम् अर्चितः। "शान्तिस्थानं गच्छ," इति ब्रह्मणा, शम्भुः शान्तः कृतः, अत्र स्थापितः। ब्रह्मणा समाहृतं लिङ्गं, विष्णुना पुनः प्रतिष्ठापितम्; विष्णोः चित्तं विकलितं दृष्ट्वा, ब्रह्मा तम् अपृच्छत्—"मया आनीतमिदं लिङ्गं त्वया किमर्थं स्थापितम्?" इति। विष्णुः कोपाननः ब्रह्माणं प्रत्युवाच—"मम रुद्रभक्तिः परमोत्कृष्टा देवेषु; अहमेव लिङ्गं स्थापयामि, तद् अपि तव नाम्ना भविष्यति।" एवं हि हिरण्यगर्भरूपेण अहम् अत्र प्रतिष्ठितः; यः कश्चित् एतम् ईश्वरं पश्यति, स मम लोकं प्राप्नोति। पुनः ब्रह्मा मम शुभलिङ्गं अत्र विधिवत् पराभक्त्या स्थापयामास। एवं स्वर्लीनेश्वररूपेण अहम् अत्र आगतः; यः अत्र प्राणान् त्यजति, स पुनर्जन्म न लभते। एष एव तस्य योगिपथः; अत्रैव, देवद्वेषिणं दानवं अहम् विनाशितवान्। व्याघ्ररूपं समास्थाय, स गर्वितो दैत्यः मया निहतः; अत्र अहम् सदा व्यवस्थितः, व्याघ्रेश्वरनाम्ना प्रसिद्धः। यः व्याघ्रेश्वरं पश्यति, स पुनरपि दुःखं न प्राप्नोति; उत्पलविदलौ तौ दानवौ पूर्वं ब्रह्मणा निहन्येते। तौ अहंकारिनौ, स्त्रीघ्नौ, त्वया युद्धे निहन्येते; तिरस्कारात्, कन्दुकवद्, अत्र रूपं स्वीकृतम्। आदौ अहम् गणैः सह आगत्य पुनः गतवान्; एष एव क्षेत्रश्रेष्ठः, तस्मात् मम पुण्यदर्शनम् इति। देवैः सर्वतः लिङ्गानि स्थापिता; तानि केवलदर्शनात्, दृढनिश्चयः मृत्युकाले गणः भवति। पूर्वं तव जनकः, गिरिराजः हिमवान्, मम प्रियतमं क्षेत्रं विज्ञाय, लिङ्गं स्थापयामास। तत् शैलेश्वरमिति प्रसिद्धम्; अत्र श्रद्धया पश्यतु; तद् दृष्ट्वा, देवी, पुरुषः दुःखं न प्राप्नोति। एषा नदी, देवी, वरुणा नाम्ना, पुण्या, पापहारिणी; एषा क्षेत्रं भूषयित्वा जाह्नव्याः संयोगं प्राप्तवती। संगमे ब्रह्मणा उत्तमं लिङ्गं स्थापितम्; तत् संगमेश्वरमिति लोके प्रसिद्धम्, पश्यतु। यः शुद्धचित्तः दिव्यनदीनां संगमे स्नात्वा संगमेश्वरं पूजयति, स कथं पुनर्जन्मं बिभेति? एतत् क्षेत्रं महद्, योगिनाम् परमं निवासस्थानम्; क्षेत्रमध्यभागे अहमेव श्रेष्ठस्थानं प्राप्तवान्। सर्वैः देवैः, दानवैः च, एषः मध्येश्वरः इति प्रसिद्धः; सिद्धानां, व्रतपालकानां च स एव निवासः। ये योगिनः मोक्षमिच्छन्ति, ज्ञानयोगे रममाणचित्ताः, ते एषं मध्येशानं दृष्ट्वा जन्मदुःखं न शोचन्ति। एतत् लिङ्गं शुक्रः भृगुपुत्रः स्थापयामास; तत् शुक्रेश्वरमिति विख्यातम्, सर्वैः सिद्धैः अमरैः च पूज्यते। एतत् पश्यन् यः यतात्मा, साक्षात् सर्वपापैः विमुच्यते; मरणानन्तरं स संसारबन्धनं न प्राप्नोति। पुरा देवकण्टकः नाम दैत्यः गृध्ररूपं कृत्वा, ब्रह्मणः वरं लब्ध्वा, गोमायुः बन्धनभीतः अभवत्। स मया, हिमवतः कन्यया, जम्बूकेश्वररूपेण निहतः; तेन अत्र अहम् अद्यापि लोके ख्यातः, देवदानवैः पूजितः।