लिङ्गपुराणम्

प्रियाङ्गुकदम्बाम्रकुसुमसमूहैः सुन्दरीकृतं तद्वनं मधुपगणसंश्रितैः शोभितम्। तत्र च पुष्पभारान् वहद्भिः समीरैः कम्पितजलराशयः, मनोहरकुञ्जेषु मदविह्वलमधुपपतनैः रमणीयम्। झरितवनशाखासु, वातचोदितमृगगणविसरणं द्रष्टुं शक्यते। तिलकतरुभिः रम्यं, चन्द्रांशुकान्तितरङ्गितं, रक्ताशोकतरुभिः कुंकुमहरिद्रारक्तवर्णैः, कर्णिकारतरुभिः सुवर्णप्रभाभिः शोभितं तद्वनं, पुष्पच्छदच्छायया शाखाभिरलङ्कृतम्। केषुचित् स्थलेषु मृद्भूमिः कालाञ्जनसदृशपुष्पैः, अन्यत्र प्रवालसदृशैः, क्वचित् सुवर्णसदृशैः पुष्पैः आच्छादितम्। पुन्नागतरुषु पक्षिणां निनादैः व्याप्तमाकाशम्, रक्ताशोकशाखाः पुष्पभारैः नम्राः, सुखसंपन्नकुञ्जेषु कमलविकसितेषु मधुपगणविलासः दृश्यते। तदा सर्वलोकनाथः हिमगिरिसुतया सह, प्रियगणेशसमेतः, देवीं तं परममनोहरं महावनं दर्शयामास—नानावृक्षसमृद्धं, पुष्टपशुगणनिषेवितम्। तत्र शुभाशुभपुष्पैः दिव्याभरणरूपैः, शङ्करः वनप्रविष्टां पार्वतीं सम्यक् अलङ्कृतवान्। सा हिमगिरिसुता भक्त्या परमेश्वरं दिव्यैः उत्तमपुष्पैः अलङ्कृतवती। एवं सर्वदेवपूज्यं पूज्य, तं परमसुन्दरं काननं निरीक्ष्य, देवी गणेशैः नन्दिमुखेन च सह, प्रणम्य ईश्वरं उवाच— "भगवन्, त्वया मम एष परमतेजसा काननं दर्शितम्। अधुना पुनः अस्य क्षेत्रस्य सर्वगुणान् आख्याहि। देवदेव, वृषध्वज, अविमुक्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सम्यक् वद।" एवं देवीवचनं श्रुत्वा, वरदः देवदेवः, तस्याः पद्ममुखस्य गन्धं श्वसन् स्मितपूर्वकं गिरिजां प्रत्युवाच— "एतत् मम परमगुह्यं क्षेत्रं वाराणसी, सदा मम एव, सर्वभूतमोक्षहेतुश्च। अत्र ये सिद्धाः, मम व्रते नित्यस्थिताः, नानाचिह्नधारिणः, मम लोककामिनः, ते वसन्ति। अत्रैव ते योगिनः, एकचित्ताः, जितेन्द्रियाः, नानावृक्षसमृद्धे, नानापक्षिशोभिते स्थले परमयोगं साधयन्ति। पद्मिनीपुण्डरीकसम्पन्नह्रदैः, अप्सरोगन्धर्वसेवितैः, एतत् पुण्यस्थानं सदा शोभते। अहम् अपि अत्रैव सदा रमामि; कारणं शृणु—मम मनः अत्रैव स्थिरम्, भक्तोऽपि मम कर्मार्पणेन अत्रैव वसति। नान्यत्र मोक्षः, हे देवि, यथा अत्र; यः कश्चन अत्र म्रियते, स कामात् अपि मोक्षं लभते। एषा मम दिव्या पुरी, गुह्यानां गुह्यतमं, महान्; ब्रह्मादयः, सिद्धाः, मुमुक्षवः च जानन्ति। अतः एतत् क्षेत्रं परमं, एष मम परमं धाम; अविमुक्त इति प्रसिद्धः, यतोऽहं न कदापि त्यजामि, न च मोचयामि। तस्मात् एष मम क्षेत्रं, अविमुक्ताख्यं; नैमिषे, कुरुक्षेत्रे, गङ्गाद्वारे, पुष्करे च न। तत्र स्नानसेवाभ्यां मोक्षो न लभ्यते; अत्र यद् लभ्यते तेन एतत् क्षेत्रं तेषां श्रेयः। प्रयागे वा अत्र मम प्रसादेन मोक्षः; किन्तु प्रयागात् अपि, पुण्यतीर्थेषु श्रेष्ठे, एष पुण्यः अविमुक्तः विशिष्यते। सत्यं धर्मस्य उपनिषद्, शमः मोक्षस्य उपनिषद्; किन्तु अस्य क्षेत्रस्य तीर्थस्य उपनिषदं न विदुः पण्डिताः। यः कश्चिद् अत्र अविमुक्ते भुक्त्वा, स्वपित्वा, क्रीडित्वा, कर्म कुर्वन् वा प्राणान् त्यजति, स मोक्षं लभते। सहस्रपापानि कृत्वापि, काश्यां विना सहस्रेन्द्रपतित्वं स्वर्गे न श्रेयः, प्रेतत्वं श्रेयः। अतः मोक्षार्थं अविमुक्तं सेवितव्यम्; अत्रैव महायोगी जैगीषव्यः परमसिद्धिं प्राप्तवान्। एतस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्, मयि भक्त्या, जैगीषव्यगुहा योगिनां श्रेष्ठा, काम्यस्थानमिति प्रसिद्धा। तत्र मयि निरन्तरं ध्यानं कुर्वन्, योगाग्निः प्रज्वलति; तत्रैव परममोक्षः लभ्यते, देवैरपि दुर्लभः। अत्रैव सर्वशास्त्रविदः मुनयः लिङ्गलक्षणैः मोक्षं लभन्ते; अन्यत्र दुर्लभः सः। तेषां योगशक्तिं, आत्मसंयोगं, तद्विलक्षणं स्थानं वक्ष्यामि। अत्र मम क्षेत्रे, कुबेरः सर्वकर्माणि मय्यर्प्य, क्षेत्रसेवया गणपतित्वं प्राप्तवान्। सम्वर्तोऽपि, भविष्यति, मम भक्तः; अत्र पूजया, देवी, स अपि परमसिद्धिं लभते। योगी वेदव्यासः, पराशरात्मजः, महातपस्वी, मम भक्तो भविष्यति, संस्थितवेदप्रवर्तकः। स अपि, कमललोचने, अत्रैव क्षेत्रे रमिष्यति, स ऋषिश्रेष्ठः, ब्रह्मणा, दिव्यर्षिभिः, विष्णुना, सूर्येण वा सह। देवेशः शक्रः, अन्ये च दिविस्थिताः, एते सर्वे, सत्त्ववन्तः, अत्रैव मां पूजयन्ति। अन्ये दिव्ययोगिनः, गुह्यरूपिणः, महात्मानः, अत्रैकचित्ताः सदा मां पूजयन्ति। इन्द्रियार्थेषु आसक्तचित्तः, धर्मे रतिं त्यक्त्वा अपि, यः अत्र म्रियते, स जन्मनां चक्रे न पतति। ये तु, दृढनिष्ठाः, निरहंकाराः, शुद्धिस्थिताः, जितेन्द्रियाः, व्रतानुरक्ताः, अनारम्भिणः, ते सर्वे मय्येव लीयन्ते। मम समीपं प्राप्ताः, ते ज्ञानी, विरक्ताः, मम प्रसादेन अत्र परममोक्षं प्राप्नुवन्ति, सुशोभने। यः योगी सहस्रजन्मसु अपि न प्राप्नोति तं परमं मोक्षं, स मम प्रसादेन अत्रैव लभ्यते, सुशोभने।