लिङ्गपुराणम्

तत्र तु तत्राप्सरसां गणाः नानाविधैः प्रमुदितैः विहगैः सह नृत्यन्त्यः दृश्यन्ते स्म। नृत्यमानशुकशब्दैः दिशः प्रतिनिनादिताः, सिंहनादैश्च जलचरोत्कण्ठितकुलशब्दैश्च तद्वनं सम्पूरितम्। केषुचित् स्थानेषु गन्धककदम्बमृगगणाः कुसुमसञ्चयान् च प्रसूनान् च विक्षिपन्तः चारु अंकुरान् चरन्ति स्म; अन्यत्र तु सरांसि सरोवराः च नानाविधानां पङ्कजानां प्रसूनैः स्फुरन्ति स्म। घनपादपसमूहैः सघनं, नीलकण्ठमयूरमनोहरं, प्रमुदितविहगकूजनरम्यं, उत्पन्ननिनादसुभगं, पुष्पितशाखासंकीर्णमत्तमधुकरजुष्टं, नवाङ्कुरशोभायुतं, उन्नतशाखायुतं तद्वनं विराजते स्म। केषुचित् स्थानेषु क्रीडारताः सुललिता किम्पुरुषकन्यकाः तं प्रदेशं शोभयन्ति स्म। तस्य शिखराणि कपोतकूजनप्रतिध्वनिभिः प्रतिश्रूयन्ते स्म, शुक्लरूपाणि तानि मेघपुञ्जवद्विलसन्ति स्म, हंसगणैः कुसुमराशीन् विभजद्भिः शोभितानि, सुरगणैः च नानाविधानि देवसंघैः साकं संकीर्णानि। सहस्रशः उत्पलपद्मैः विभूषितं, दिव्यपथेषु सरसां शोभया भूषितं, नानाप्रकारवाटिकागुल्मयुक्तं, मार्गेषु विविधवर्णपुष्पपङ्क्तिभिः सुशोभितं तद्वनं आसीत्। नीलपुष्पगुच्छभारैः शाखाभिः नतं, उन्नताशोकवृक्षैः शोभितं, तिमिरच्छायासु सुप्तमृगगणैः नवकुसुमान्यवल्गन्तः, चन्द्रप्रभया रात्रौ प्रकाशितं, तिलकपुष्पैः संयुक्तं, रम्यरूपं तद्वनं विराजते स्म। तत्र सलिलानि विशदविस्तीर्णानि हंसपक्षवातेन कम्प्यमानानि, तटेषु नवप्लवङ्गानि नृत्यमानानि, मयूरैः तत्र क्वचित् भूमिं चन्द्रचूडपुच्छैः रञ्जयन्ति, अन्यत्र तु प्रमुदितशुकसङ्घाः दृश्यवन्तः अन्तर्धीयन्ते स्म। केषुचित् स्थानेषु मृगैः शोभितं, अन्यत्र पुष्पराशिभिः गुह्यं, अपरेषु किन्नरीणां ललितगीतनृत्यैः वीणावादनैः च प्रमोदितं तद्वनं आसीत्। क्वचित् मुनिवासगृहाणि वृक्षैः परिवेष्टितानि, मूलस्थलेषु फलराशयः, सर्वत्र भूमिः विकीर्णपुष्पानां संमिश्रैः पुष्पैः आवृता; उन्नतपिलुकमहुवृक्षैः च शोभिता। प्रियङ्गुयुतपुष्पसमूहैः मधुकरैः आलिङ्गितं, आम्रकदम्बपुष्पेषु मत्तमधुकरसमूहैः आवृतं तद्वनं विराजते स्म। सुगन्धिपुष्पवातैः चलितसलिलं, रम्यगुल्मेषु मत्तमधुकरपतितं, झाडिषु भयभीतमृगगणैः वातचालितैः विकीर्णं, तिलकवृक्षैः चन्द्रकिरणचिह्नितं, रक्ताशोकवृक्षैः कुम्कुमारुणवर्णैः, कर्णिकारैः सुवर्णसदृशैः शोभितं, पुष्पराशिभिः विस्तीर्णशाखाभिः च भूषितं तद्वनं आसीत्। क्वचित् भूमिः अञ्जनसदृशैः पुष्पैः, अन्यत्र प्रवालसदृशैः, अपरेषु सुवर्णसदृशैः आवृता। पुन्नागवनेषु नानाविहगकूजनैः व्याप्तमाकाशम्, रक्ताशोकशाखाभिः नतं, रम्यवाटिकासु पङ्कजानां पुष्पेषु मधुकराः क्रीडन्ति स्म। एवं तस्मिन्नेव काले सर्वलोकनाथः हिमगिरिसुतया सह, प्रियगणेशैः सहितः, देवीं तस्मै वनान्तरे प्रविशतां रम्यतमं वनं दर्शयामास, यत्र नानाविधवृक्षसमूहैः विस्तीर्णं, पुष्टपशुसमृद्धं तद्वनं विराजते स्म। तत्र शिवः शुभाशुभयोरपि शुभतरैः वनपुष्पैः दिव्याभरणरूपैः देवीं भूषयामास; सा च हिमगिरिसुता भक्तिपूर्वं शंकरं देवदेवं श्रेष्ठैः दिव्यपुष्पैः अलङ्कृतवती। एवं पूज्यतमं देवमभिवन्द्य, परमसुन्दरं तं वनं निरीक्ष्य, देवी गणेशैः नन्दिमुखेन च सह, प्रणम्य ईश्वरं वाक्यमुवाच— "भगवन्, त्वया मम एषोऽयं परमतेजस्वी वनः दर्शितः, अधुना पुनः अस्य पुण्यक्षेत्रस्य सर्वगुणान् विस्तरेण श्रावय। देवेश देवदेव वृषध्वज, अस्य अविमुक्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सम्यक् वद।" एवं देवीवचनं श्रुत्वा, देवदेवः वरदः, तस्याः कमलवदनस्य सुरभिं गन्धं घ्रात्वा, स्मितपूर्वं गिरिजां प्रत्युवाच— "एषा गुप्ततमं क्षेत्रं वाराणसी मम सदा, सर्वभूतानां मोक्षहेतुः नित्यं। अत्र ये सिद्धाः, मम व्रते स्थिता विविधचिह्नधारिणः, मम लोकमिच्छन्तः, ते तिष्ठन्ति। अत्रैव ते योगमुत्तमं कुर्वन्ति, मनःसंयुक्ताः, जितेन्द्रियाः, नानावृक्षसमाकीर्णे, विविधविहगशोभिते स्थले। पङ्कजपद्मसमृद्धसरोवरैः, सदा अप्सरसां गन्धर्वाणां च सेवितं, एतत् पुण्यस्थानं दीप्तिमान्। अहं सदा अत्रैव वसनेन प्रमोदितोऽस्मि; तस्य कारणं शृणु— मम मनः अत्रैव स्थितं, मम भक्तः कर्माणि मयि अर्पयन् अत्रैव तिष्ठति। अन्यत्र क्वापि मोक्षः न लभ्यते, अत्र तु इच्छया मरणेनापि मोक्षनियतिरेव। एषा मम दिव्यपुरी, गुप्ततमं महद्रहस्यं; ब्रह्मादयः, सिद्धाः, मुक्ति-काङ्क्षिणश्च जानन्ति। अतः एतत् क्षेत्रं परमं, एषा मम उत्तमा गतिः; अविमुक्तं इति प्रसिद्धं, अहं तु न कदापि त्यजामि, न च मोचयामि। अतः एषा मम अविमुक्तक्षेत्रं, नैमिषे, कुरुक्षेत्रे, गङ्गाद्वारे, पुष्करे च न। तत्र स्नानेन सेवया वा मोक्षः न लभ्यते, अत्र तु यत् लभ्यते, तेन एतत् क्षेत्रं तेषां श्रेयस्करम्। प्रयागे वा अत्र मम प्रसादेन मोक्षः सुलभः; तथापि, प्रयागात् अपि पुण्ये तीर्थे, एषा अविमुक्ता श्रेष्ठा। सत्यं धर्मस्य उपनिषद्, शमः मोक्षस्य उपनिषद्; किन्तु, अस्य पुण्यक्षेत्रतीर्थस्य उपनिषदं न विदुः पण्डिताः। यः कश्चिदत्रैव भुङ्क्ते, स्वपिति, क्रीडति, कर्माणि च कुर्वन्, जीवितं त्यजति, स मोक्षं प्राप्नोति। सहस्रशः पापकृत्यापि, काश्यां विना सहस्रेन्द्रपतित्वं स्वर्गे न श्रेयस्करं, भूतत्वं श्रेयः। अतः मोक्षार्थं अविमुक्तं एव सेवनीयम्; अत्रैव महातपाः जैगीषव्यः परमसिद्धिं प्राप। अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्येन, मयि च भक्त्या, जैगीषव्यगुहा योगिनां श्रेष्ठा, काम्यस्थानमिति प्रसिद्धा। तत्र सदा मयि ध्यानपरः, योगाग्निः तीव्रः ज्वलति; तत्रैव स परमं मोक्षं प्राप्नोति, यः देवैरपि दुर्लभः। अत्रैव सर्वशास्त्रविदः मुनयः लिङ्गसूक्ष्मलक्षणेन मोक्षं प्राप्नुवन्ति, अन्यत्र दुर्लभः स मोक्षः। तेषां योगस्य परमशक्तिं, आत्मसंयोगं, तं च देशं यः काम्यः, अहं सम्प्रकाशयिष्यामि।