लिङ्गपुराणम्

वाराणस्यां, कुरुक्षेत्रे, श्रीपर्वते, महालये, तुङ्गेश्वरे, च केदाराख्ये स्थलेषु, यत्र यत्र यत् कश्चन यतिः निवसति, तत्र यदि स यतिः एकमपि दिनं यथाविधि पाशुपतयोगं आचरति, तदा स सर्वं परित्यज्य पाशुपतव्रतम् उपादद्यात्। तत्र, दिव्ये उद्याने, शर्वस्य अनुत्तमं उद्यानं, यं रुद्रः स्वचित्ते संकल्प्य शुभप्रासादेन सह कल्पितवान्, तत्र स यतिर्वसति स्म। तस्मिन्नेव काले, परमेश्वरः स्वयम्, नन्द्याः च हैमवत्या सह, तदनुत्तमं दिव्यम् उद्यानं प्रादर्शयत्। तदा, पार्वत्याः प्रीत्यर्थं, परमेश्वरः भवः शङ्करः अविमुक्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं कथयामास। तत् उद्यानं नानाविधैः पुष्पसंपद्भिः विभूषितम्, लतानां शोभया मनोहरम्, सर्वतः प्रफुल्लैः प्रियङ्गुभिः, कंटकीनां केतकानां च पुष्पैः समलङ्कृतम्। तत्र सर्वत्र सुरभितैः तमालकुञ्जैः, सुसम्पुष्पितैः वकुलगुच्छैः, शतानि पुष्पितानां अशोकपुन्नागवृक्षाणां भ्रमरगुञ्जितैः च पूर्णम्। केषुचित् स्थलेषु, पुष्पितपद्मरजःसंलिप्ताः विहगाः मधुरं कूजन्ति स्म, सर्वत्र बकहंसदात्यूहकूजितैः वातावरणं निनादितम्। अपरेषु स्थलेषु, मयूराणां शुभकूजनैः, जलचरपक्षिणां निनादैः, मदोत्कटभ्रमराणां गुंजारवैः, स्त्रीभ्रमरगानैः च क्षेत्रं पूरितम्। केषुचित् स्थलेषु, सुगन्धिपुष्पसमूहैः, पुष्पिताम्रवृक्षैः, लतानिविष्टैः तिलकवृक्षैः, विद्याधरसिद्धचारणगानैः च रमणीयम्। तत्र अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म, प्रमुदितविहगैः सहिताः; नृत्यमानशुककूजनिनादः, सिंहनिनादैः, जलचरकूजनैः च क्षेत्रं व्याप्तम्। अपरेषु स्थलेषु, गन्धककदम्बमृगगणाः अंकुरपुष्पसमूहान् विक्षिपन्तः चरन्ति स्म; अन्यत्र सरांसि पद्मैः विभान्ति। वृक्षगुच्छसमाकीर्णम्, नीलकण्ठमयूरैः शोभितम्, प्रमुदितविहगकूजनैः हृष्टम्, उत्पन्नशब्दैः रमणीयम्, पुष्पितशाखासु मदोत्कटभ्रमरैः पूरितम्, नवपल्लवशोभया विराजितम्, उन्नतशाखाभिः उन्नतम्। केषुचित् स्थलेषु, किम्पुरुषकन्यकाभिः क्रीडालोललास्याभिः रमणीयम्। तत्र शोभनशिखराणि कपोतकूजनैः प्रतिध्वनितानि, शुभ्ररूपाणि मेघसदृशानि, हंसगणैः पुष्पराशिषु विहरद्भिः दीप्तानि, देवगणैः समाकीर्णानि। सहस्रैः सस्यमानपद्मोत्पलैः, दिव्यपथेषु सरोवरैः शोभितम्, नानावृक्षकुञ्जैः, पन्थानां पार्श्वे दीप्तपुष्पपङ्क्तिभिः भूषितम्। उन्नतशाखासु नीलपुष्पगुच्छैः नतैः अशोकवृक्षैः दीप्तम्, तिमिरारुणशाखान्तैः हृष्टम्, रात्रौ चन्द्रप्रभया शोभितम्, तिलकवृक्षैः संयुक्तम्, मृगगणाः छायायाम् उत्तिष्ठन्तः नवतृणानि चरन्ति स्म। विस्तीर्णशुद्धजलानि, हंसपक्षवायुनाऽचलितानि, तटेषु नवकदलीनृत्यशोभितानि, मयूरनर्तनचन्द्रचूडपुच्छैः पृथ्वीं रञ्जयन्ति, अन्यत्र प्रमुदितशुकगणाः दृश्यन्ते। अपरेषु स्थलेषु, मृगैः शोभितम्, अन्यत्र पुष्पराशिभिः छन्नम्, अन्यत्र किन्नरीकन्यकाः वीणागीतनृत्यैः हृष्टाः। केषुचित् स्थलेषु, मुनिनिवेशाः वृक्षैः परिवेष्टिताः, मूलगर्भितफलसमूहैः, सर्वत्र सन्निकृष्टपुष्पैः, उन्नतकटफलमहुवृक्षैः च विराजितम्। प्रियङ्गुगुच्छैः मधुपसंयुक्तैः, आम्रकदम्बपुष्पैः भ्रमरसमावृतैः शोभितम्। वातनुनीतः पुष्पराशिशोभितजलैः, रमणीयकुञ्जैः, मदोत्कटभ्रमरपतितैः, लतान्तरेषु कम्पितमृगगणैः शोभितम्। तिलकवृक्षैः चन्द्रकान्तैः, अशोकैः कुम्कुमगौररक्तवर्णैः, कर्णिकारैः सुवर्णसदृशैः, पुष्पराशिभिः विस्तीर्णशाखाभिः भूषितम्। केषुचित् स्थलेषु, स्थलम् अञ्जनसदृशैः पुष्पैः, अन्यत्र प्रवालसदृशैः, अन्यत्र सुवर्णसदृशैः आवृतम्। पुन्नागवृक्षेषु नानाविहगकूजनैः गगनं पूरितम्, रक्ताशोकशाखाः गुरुत्वेन नमन्ति, सुखकुञ्जेषु पङ्कजपुष्पेषु भ्रमराः क्रीडन्ति। तदा सर्वलोकनाथः, हिमगिरिसुतया सह, प्रियगणेशैः च, देवीं प्रति परममुद्यानं प्रादर्शयत्, यत्र नानावृक्षसमूहैः, हृष्टपुष्टमृगैः च पूरितम्। तत्र शुभाशुभपुष्पैः दिव्याभरणरूपैः, शिवः देवीमलङ्कृत्य, देवी अपि, हिमगिरिसुता, भक्त्या शङ्करं देवानां देवं श्रेष्ठैः दिव्यपुष्पैः अलङ्कृतवती। तं देवानां वन्दनीयतमं पूज्य, तदत्यद्भुतं उद्यानं निरीक्ष्य, देवी गणेशैः नन्दिमुखैः च सह, प्रणम्य ईश्वरं प्राह। "भगवन्, त्वया मे परमतेजसा दीप्तम् उद्यानं दर्शितम्; अधुना पुनः अस्य क्षेत्रस्य सर्वगुणान् श्रोतुमिच्छामि। देवदेव, वृषध्वज, अविमुक्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सम्यक् कथय।" इति। तस्याः वचनं श्रुत्वा, देवदेवो वरदः, तस्याः पद्ममुखस्य सुरभिं गन्धं घ्रात्वा, सस्मितं गिरिजां प्रति वचः प्रोवाच। "एतत् परमगुह्यं क्षेत्रं वाराणसी मम नित्यं; सर्वभूतानां मोक्षहेतुर्भवति। अत्र, देवी, ये सिद्धाः, मम व्रते स्थिताः, नानालिङ्गधारिणः, सदा मम लोकं कामयमानाः, वसन्ति। ते अत्र परमयोगं कुर्वन्ति, मनः संयुज्य, इन्द्रियाणि जित्वा, नानावृक्षसमाकीर्णे, नानाविहगशोभिते स्थले। पद्मोत्पलसमृद्धैः सरोवरैः भूषितम्, अप्सरसां गन्धर्वाणां च सेवितम्, एतत् शुभं क्षेत्रं दीप्तिमान्। अहं सदा अत्र वसामि; तस्य कारणं शृणु—मम मनः अत्र स्थितम्, मम भक्तः, यः कर्माणि मय्यर्पयति, स अत्र वसति। अन्यत्र, देवी, न मोक्षः लभ्यते यथा अत्र; यः अत्र म्रियते, स कामतोऽपि मोक्षमेव लभते। एषा मम दिव्यपुरी, अतिगुह्यतमगुह्या, महती; ब्रह्मादयः, सिद्धाः, मुमुक्षवः च, एतां जानन्ति। अतः एषः क्षेत्रोऽनुत्तमः, एषा मम परमा गतिः; स एव अविमुक्त इति प्रसिद्धः, यतोऽहं न कदापि त्यजामि, न च मुञ्चामि। अतः एषा मम क्षेत्रं, अविमुक्ताख्यं; नैमिषे, कुरुक्षेत्रे, गङ्गाद्वारे, पुष्करे वा न इति।