लिङ्गपुराणम्

यदा मृत्युर्मनुष्यस्य समीपं गच्छति, तदा सः वाराणस्याम् अविमुक्तेश्वरं गत्वा शुद्धिं प्राप्नोति। यथा यथा च सः शरीरं त्यजति, तत्र तत्र मोक्षं लभते; हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, यदि श्रीपर्वते अपि शरीरत्यागं कुर्यात्। शिवसाक्षात्कारं सः अवाप्नोति—एतस्मिन्नेव न संशयः; अविमुक्तं परमं क्षेत्रं, यः सर्वदा जीवेषु मोक्षदायकम्। तस्मात् विवेकिनः सदा तद् क्षेत्रं सेवितव्यम्, विशेषतः मृत्युसमीपगमनकाले। एवं, हे बुद्धिमन् सूत, यदि वाराणसी क्षेत्रं एतावत् पवित्रं, तर्हि तस्य सामर्थ्यं त्वया वर्णनीयम्। वयं तस्य अविमुक्तक्षेत्रस्य महत्त्वं शास्त्रानुसारं विस्तारतः श्रोतुम् उत्सुकाः स्म। अहं तु संक्षेपेण अविमुक्तस्य वाराणस्याम् ऐश्वर्यं सम्यक् कथयिष्यामि, यथा भगवता भवेन उक्तम्। शतकोटिसमयेऽपि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहं वा महात्मा ब्रह्मा वा तस्य ऐश्वर्यं विस्तारतः सम्पूर्णं न कथयेत्। पुरा, शङ्करः नीलरक्तवर्णः नवविवाहितः हिमवतः शिखराद् हेमवत्याः सह गणाधिपैः सह अवतीर्य वाराणसीम् आगच्छत्। तत्र शङ्करः अविमुक्तेश्वरलिङ्गं प्रकाश्य तत्रैव निवासं कृतवान्। वाराणस्याम्, कुरुक्षेत्रे, श्रीपर्वते, महालये, तुङ्गेश्वरे, केदारमध्ये, यत्र यत्र योगी वसति—यदि योगी पाशुपतयोगं सम्यक् एकदिनं एव आचरेत्, तदा सर्वं त्यक्त्वा पाशुपतव्रतं समारम्भेत्। तत्र दिव्ये उद्याने वासं कुर्यात्—शर्वस्य अतुलं उद्यानं, यद् रुद्रेण मनसि कल्पितं, शोभनं प्रासादेन सह। तस्मिन्नेव काले, परमेश्वरः नन्दी हेमवत्याः सह तद् अतुलं दिव्यं उद्यानं प्रकाशयामास। पार्वत्याः प्रीत्यर्थं परमेश्वरः भवः शङ्करः अविमुक्तक्षेत्रस्य महत्त्वं कथयामास। तद् उद्यानं विविधप्रकारैः पुष्पसंपन्नैः कुंजैः शोभितम्, लताभिः मोहयन्तम्, सर्वतः प्रियङ्गु पुष्पैः विकचैः, केतककण्टकैः च रम्यं। सर्वत्र सुरभिततमालवनैः, पूर्णविकचवकुलसमूहैः, शतशः अशोकपुन्नागवृक्षैः, तेषां पुष्पैः भ्रमरैः संचार्यमाणम्। केषुचित् स्थलेषु, पुष्पितपद्मपुष्परजःपिङ्गलाः विहङ्गाः मधुरं गायन्ति, सर्वत्र बक, कपोत, मदोन्मत्तदात्यूहानां शब्दैः वातावरणं गुञ्जितम्। अन्यत्र, शुभमयूरनिनादैः, जलपक्षिणां शब्दैः, भ्रमराणां गुंजारवैः, स्त्रीभ्रमरगानैः च क्षेत्रं पूर्णम्। केषुचित् स्थलेषु, सुरभिपुष्पसमूहैः, विकचाम्रवृक्षैः, लतावृतैः तिलकवृक्षैः, विद्याधर-सिद्ध-चारणगानैः रमणीयं। तत्र अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति, विविधपक्षिणां हर्षगानैः, नृत्यन्ति शुकाः, सिंहनिनादैः जलपक्षिणां शब्दैः च क्षेत्रं पूर्णम्। अन्यत्र, गन्धक-कदम्बमृगगणाः पुष्पकलिकाः विक्षिपन्ति, सरांसि विविधपद्मैः प्रकाशितानि। वृक्षसमूहैः घनम्, नीलकण्ठमयूरैः शोभितम्, पक्षिणां हर्षनिनादैः प्रहृष्टम्, नवपल्लवशोभितम्, उच्चशाखाभिः रमणीयम्। केषुचित् स्थलेषु, किम्पुरुषकन्यकाः क्रीडन्ति। रम्यशिखराणि कपोतनिनादैः गुञ्जितानि, श्वेताकृतयः मेघसदृशाः, हंसगणैः पुष्पसमूहविभाजितानि, देवगणैः पूर्णानि। सहस्रशः विकचपद्मैः, नीलोत्पलैः, दिव्यपथेषु सरांसि शोभयन्ति, विविधवनानि, शोभनपुष्पपङ्क्तिभिः मार्गेषु शोभितानि। उच्चशाखाभिः नीलपुष्पसमूहैः, अशोकवृक्षाः दीप्ताः, कृष्णशाखाः च, रात्रौ चन्द्रप्रभया प्रकाशिताः, तिलकवृक्षैः संयुक्ताः, मृगगणाः छायायां सुप्ताः नवतृणानि चरन्ति। सरांसि स्वच्छानि विस्तीर्णानि, हंसपक्षवातेन कम्पितानि, तटेषु नवकदलीवृक्षाः नृत्यन्ति, मयूराः चन्द्राकारपुच्छैः भूमिं रञ्जयन्ति, शुकगणाः क्रीडन्ति। केषुचित् स्थलेषु, मृगैः शोभितम्, अन्यत्र पुष्पसमूहैः गुप्तम्, अन्यत्र किन्नरकन्यकाः वीणागाननृत्यैः हृष्टाः। ऋषिगृहाणि वृक्षैः परिवेष्टितानि, मूलस्थले फलेन समृद्धानि, भूमिः पुष्पसमूहैः आवृतम्, उच्चकटफल-मधूकवृक्षैः शोभितम्। प्रियङ्गुवृक्षसमूहैः मधुकण्ठकभ्रमरैः शोभितम्, आम्र-कदम्बपुष्पैः भ्रमरसमूहैः आवृतम्। वातप्रेरितपुष्पसमूहैः सरांसि शोभितानि, रम्यकुञ्जेषु मदोन्मत्तभ्रमरैः पतितम्, झाडेषु मृगगणाः वातेन विक्षिप्ताः। तिलकवृक्षैः चन्द्रकिरणैः चित्रितम्, अशोकवृक्षैः कुंकुम-गौर-रक्तवर्णैः, कर्णिकारवृक्षैः सुवर्णसदृशैः, पुष्पसमूहैः, विस्तीर्णशाखाभिः शोभितम्। भूमिः कज्जलसदृशैः पुष्पैः, अन्यत्र प्रवालसदृशैः, अन्यत्र सुवर्णसदृशैः आवृतम्। पुन्नागवृक्षेषु पक्षिणां शब्दैः वातावरणं गुञ्जितम्, रक्ताशोकशाखाः नम्राः, रम्यवनान्तरे भ्रमराः विकचपद्मेषु क्रीडन्ति। ततः सर्वलोकनाथः, हिमशिखरतनयया सह, प्रियगणेशैः सह, देवीं तं रम्यं वनं दर्शयामास, विविधवृक्षसमूहैः विस्तीर्णम्, पुष्टपशुगणैः पूर्णम्। वनपुष्पैः शुभैः, परमशुभैः, दिव्याभरणरूपैः, शिवः देवीं वनं प्रविश्य अलंकारयामास; हिमशिखरतनया च भक्त्या शङ्करं देवदेवं परमदिव्यपुष्पैः अलंकारयामास। देवेषु पूज्यतमं पूज्य, अतिशोभनं उद्यानं दृष्ट्वा, देवी गणेशैः नन्दिमुखेन सह, प्रणम्य देवम् इदं वचनं उवाच। "भगवन्, त्वया मम उद्यानं परमतेजसा शोभितं दर्शितम्; अधुनापि तस्य क्षेत्रस्य सर्वगुणान् पुनः कथय। देवदेव, वृषध्वज, अविमुक्तक्षेत्रस्य महत्त्वं सम्यक् पुनः कथनीयम्।