लिङ्गपुराणम्

एतेषु मध्ये ‘प्लुत’ इति नाम मात्रम् उपदिष्टम्। एष एव गृहस्थैः योगिभिश्च साधनीयः इति निर्दिष्टम्। विशेषतः अणिमाद्यष्टविधिसिद्धिषु एष एव मात्राविधानं ज्ञेयम्; तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, तदभ्यासः कर्तव्यः। एवं योगयुक्तः शुद्धः संयतः जितेन्द्रियः आत्मवित् द्विजश्रेष्ठः सर्वमवाप्नोति। अतः पण्डितैः पाशुपतयोगैः आत्मनि चिन्तनं कर्तव्यम्; ये शुद्धाः आत्मविदः, तेषां विषये किञ्चिदपि संशयः नास्ति। आत्मचिन्तननिरतः ब्राह्मणः ऋग्यजुःसामोपनिषदः योगजं च ज्ञानमवाप्नोति। स सर्वैर्देवैः एकत्वं गच्छति, पुनर्जन्म न प्राप्नोति; योनिमार्गं परित्यज्य स नित्यं पदमधिगच्छति। यथा वृक्षात् पक्कं फलम् अनिलेन चलितं पतति, तथा रुद्राय नमस्कारेण पापं नश्यति। यत्र रुद्राय नमः, तत्र सर्वकर्मणां फलं निश्चितम्; अन्यदेवताभ्यः नमस्कारेण तद्विपाकः न लभ्यते। तस्मात् योगी त्रिःसन्ध्यं महेश्वरं पूजयेत्, दशधा विस्तीर्णं ब्रह्म च ब्रह्मणः विस्तारैः सह। एवं ध्यानयुक्तः स्वदेहं परित्यजन् शिवसायुज्यं प्राप्नोति, त्रिसमुत्पन्नान् उद्धरति। अथवा मृत्युं समीक्ष्य वाराणस्यां अविमुक्तेश्वरं गच्छन् शुद्धिं लभते। येन केनापि प्रकारेण मानवः देहं त्यजति, स विमुक्तः भवति; ब्राह्मणश्रेष्ठ, यदि श्रीपर्वते अपि देहत्यागः क्रियते। स शिवसायुज्यं प्राप्नोति—अत्र किञ्चिदपि संशयः नास्ति; अविमुक्तं परमं क्षेत्रं, सदैव जीवेषु मोक्षदं। तद् क्षेत्रं पण्डितैः सदा सेवनीयम्, विशेषतः मृत्युसमये। एवं सुत, यदि वाराणसी क्षेत्रं एतावद् पुण्यं, तर्हि तस्य सामर्थ्यं त्वया वदनीयम्। वयं तस्य अविमुक्तक्षेत्रस्य महिमानं परम्परानुसारं विस्तारतः श्रोतुम् उत्सुकाः स्मः। अहं तु भगवतः भवस्य वचः यथावत् संक्षेपतः अविमुक्तक्षेत्रस्य महिमानं कथयामि। ब्राह्मणश्रेष्ठ, कोटिशः कल्पान्यपि गच्छन्ति चेत्, न अहं नापि महात्मा ब्रह्मा तस्य सम्यक् विवरणं कर्तुं शक्नुवः। पुरा शङ्करः नीलरक्तवर्णः नवविवाहितः हिमवतः शिखरात् हैमवत्या देव्या गणेश्वरैः सह अवतीर्य वाराणसीम् आगतः। तत्र शङ्करः अविमुक्तेश्वरलिङ्गं प्रकट्य तत्रैव निवासं कृतवान्। वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे श्रीपर्वते महालये तुङ्गेश्वरे केदारक्षेत्रे च, यत्र यत्र योगी वसति—यदि पाशुपतयोगं सम्यक् एकाहं अपि आचरति, तदा सर्वं त्यक्त्वा पाशुपतव्रतम् आरभेत। तत्र दिव्ये उद्याने वसेत्—शर्वस्य परमं उद्यानं, यत् रुद्रेण मनसा कल्पितं, रम्यप्रासादेन सह। तस्मिन् काले भगवान् स्वयम् नन्द्येन हैमवत्या च सह तद् अतुलं दिव्यं उद्यानं प्रकटितवान्। पार्वत्याः प्रमोदाय भगवान् भवः शङ्करः अविमुक्तक्षेत्रस्य महिमानं कथितवान्। तद् उद्यानं नानाविधपुष्पवृक्षैः शोभितम्, लतानां लास्येन मनोहरं, सर्वत्र पुष्पवती प्रियङ्गुशाखा, कंटकयुक्ता केतकपुष्पाणि च विराजमानानि। सर्वत्र सुरभिततामालकुञ्जैः, विकसितवकुलगुच्छैः, शतशः पुष्पिताशोकपुन्नागवृक्षैः, तेषां सुमनसां गुच्छेषु भ्रमरसमाकीर्णम्। क्वचित् विकसितपद्मरजःसंस्पृष्टविहङ्गैः मधुरगीतं गायमानैः, क्वचित् बकहंसदात्यूहकूजनध्वनिभिः व्याप्तम्। अन्यत्र शुभमयूरकूजनैः, जलचरकूजितैः, मदोत्कटभ्रमरगणैः, तेषां रुतैः, स्त्रीभ्रमरगानैः च समन्वितम्। क्वचित् सुरभिपुष्पसमूहेन, विकसिताम्रलताविलीनतिलकवृक्षैः, विद्याधरसिद्धचारणगानैः च रम्यम्। तत्राप्सरसां गणाः नृत्यन्ति, विविधविहङ्गानां कूजनैः प्रमुदिताः; नृत्यमानशुककूजनैः प्रतिध्वनितम्, सिंहनिनादैः, जलचरकूजितैः च पूर्णम्। क्वचित् गन्धककदम्बमृगगणैः सञ्चर्यमाणम्, नवांकुरपुष्पगुच्छविक्षिप्तम्; अन्यत्र सरः सरांसि नानाविधविकसितपद्मैः शोभितानि। वृक्षसमूहैः घनम्, नीलकण्ठमयूरैः शोभितम्, प्रमुदितविहङ्गकूजनैः प्रमोदितम्, उत्पन्नध्वनिभिः रमणीयम्, विकसितशाखाभिः मदोत्कटभ्रमरैः पूर्णम्, नवपल्लवशोभया भूषितम्, उन्नतशाखाभिः च दीर्घम्। क्वचित् किम्पुरुषकन्यकाभिः रमणीयाभिः क्रीडायुक्तम्। तस्य रम्यशिखराणि कपोतकूजनैः प्रतिध्वनितानि, शुक्लरूपाणि मेघसंकाशानि, हंसवृन्दैः पुष्पसमूहान् विभजद्भिः शोभितानि, देवगणानां दिव्यजनैः समाकीर्णानि। सहस्रविकसितपद्मशतपत्रैः चित्रितम्, दिव्यपथेषु सरोवरैः शोभितम्, नानाविधकुञ्जगुल्मैः, पन्थानां पार्श्वे पुष्पपङ्क्तिभिः विभूषितम्। दीर्घशाखाभिः नीलपुष्पगुच्छभारितैः उन्नताशोकवृक्षैः शोभितम्, कृष्णशाखास्वलम्बमानैः प्रमोदितम्, रम्यरूपैः रात्रौ चन्द्रप्रभया प्रकाशितम्, विकसिततिलकवृक्षैः समन्वितम्, छायायां सुप्तमृगगणैः नवतृणच्छेदैः खाद्यमानम्। अपां विस्तीर्णानि निर्मलानि हंसपक्षवातेन चालयन्ति, तटेषु नवकदलीवृक्षाः नृत्यमानमयूरैः सह कम्पन्ते, चन्द्रमण्डलवत् तेषां पुछैः पृथिवी क्वचित् चित्रिता, अन्यत्र प्रमुदितशुकवृन्दैः प्रदेशः लुप्तः। क्वचित् मृगैः शोभितम्, अन्यत्र पुष्पसमूहैः गुह्यितम्, अन्यत्र किन्नरीकन्यकाभिः वीणागाननृत्यैः प्रमोदितम्। क्वचित् मुनिवासगृहाणि वृक्षैः परिवेष्टितानि, मूलभागे फलसमूहैः निक्षिप्तानि, सर्वत्र भूमिः पुष्पविसृग्भिः आवृताः, दीर्घपणसमहुवृक्षैः च उन्नताः। एवं तद् अविमुक्तक्षेत्रं वाराणस्यां भगवता शङ्करेण हैमवत्या सह दृष्ट्वा, तस्य दिव्यस्योद्यानस्य, तस्य च क्षेत्रस्य, अतुल्या शोभा, पुण्यता च, भगवतः मुखेन कथिता।