लिङ्गपुराणम्

यदा कश्चित् तपस्वी धर्ममार्गे प्रवर्तते, तदा तस्य यत्र यत्र अपराधः सम्पद्यते, तत्र तत्र प्रतिकरः शास्त्रेण विहितः। विशेषतः यदि कामवशात् स्त्रियं प्रति समागच्छेत्, तस्य विशेषमेव प्रायश्चित्तं निर्दिष्टम्। तदा स संस्तपनव्रतं प्राणायामेन सह आचरन्, गुरोः निर्देशेन अन्ते कृत्स्नं कृत्स्रचरणं समाधानेन समापयेत्। पुनः आश्रमं प्रत्यागत्य, आलस्यं विहाय, सततं यत्नशीलः स्यात्। पण्डिताः वदन्ति—धर्मसम्बद्धमपि अनृतं न विजयी भवति। तथापि, तादृशं संगमं न कर्तव्यम्, भीषणत्वात्। एकाहोरात्रोपवासः शतम् च प्राणायामः तत्र निर्दिष्टः। धर्मार्थी, यद्यपि संन्यासी वा महतीं क्लेशां प्राप्नोति, स कथंचित् अनृतवचनं न कुर्यात्, न च चौर्यं समाचरेत्। चौर्यादपि महद् पापं नास्ति, इति शास्त्रवचनम्; चौर्यं हि परमं हिंसारूपं, तद् हिंसा चोत्तमा परिगण्यते। यत् धनमिति उच्यते, तदेव वस्तुतः प्राणिनां बहिर्वृत्तिः। यः परस्य धनं हरति, स तस्य प्राणमेव हरति। एवं दुष्टचित्तः, व्रतान्मार्गात् च्युतः, पश्चात्तापेन पीडितः, चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं आचरितुमर्हति। शास्त्रविहितेन विधिना, एतत् व्रतं संवत्सरपर्यन्तं स्थायि; संवत्सरान्ते पापक्षयम् अनुभूय, दृढनिश्चयेन, पुनः आलस्यं विहाय, भिक्षुवृत्तिम् आचरितुम् उचितः। सर्वेषां भूतानां अहिंसा कायेन, मनसा, वाचा च पालनीया। यदि भिक्षुः, अज्ञानतः अपि, पशून् वा कीटान् वा हिंसति, तदपि हिंसा एव। तदा स तीव्रं कृत्स्रातिकृत्स्रं वा चान्द्रायणं वा प्रायश्चित्तं कुर्यात्। यदि इन्द्रियनिग्रहदौर्बल्येन, स्त्रीदर्शनसमये, संन्यासी शुक्रस्रावं कुर्यात्, तदा दिवा षोडश प्राणायामान् आचरितव्यम्; द्विजातीनां तादृशे स्रावे एष एव प्रतिकरः। यदि रात्रौ एवमस्ति, स्नात्वा शुद्धः भूत्वा द्वादश प्राणायामान् कुर्यात्, त्रिरात्रोपवासश्च। प्राणायामेन द्विजः शुद्धः निर्मलः च भवति; एकभोजनं, मधु वा मांसं वा अपक्वं वा खादितव्यम्। संन्यासिनां लवणादि निषिद्धं; प्रतिकुलाचरणे प्रतिकरः विहितः। प्राजापत्येन प्रायश्चित्तेन पापात् विमुक्तिः स्यात्; वाक्, मनस्, कायसम्भूतदोषे, साधुभिः सह मन्त्रयित्वा यथानिर्णीतम् आचरितव्यम्। सः शुद्धचित्तः, सुवर्णमृदशिलासमानदृष्टिः, सर्वेषु भूतेषु समः, नित्यं परं पदम् अवाप्य, पुनर्जन्म न प्राप्नोति। अथ इदानीं लक्षणानि प्रवक्ष्यामि, येन विशेषज्ञानात् योगिनः मृत्युम् अनुभवन्ति। यदि कश्चित् अरुन्धतीं, ध्रुवं, चन्द्रमण्डलं, क्षीरपथं वा न पश्यति, स संवत्सरात् परं न जीवति। यदि अरिश्मन्तं सूर्यं वा रश्मियुक्तं वह्निं पश्यति, स एकादशमासान् नातिक्रामति। यदि स्वप्ने वा जाग्रति वा वामतो मूत्रं पुरीषं सुवर्णं रजतम् वा पश्यति, स दशमासात् न जीवति। यदि सुवर्णवर्णं वृक्षं, गन्धर्वनगरं, भूतप्रेतान् वा पश्यति, नवमासपर्यन्तं जीवति। यदि हेत्वाभावेन स्थूलो वा कृशो वा स्वाभाविकस्थितेः व्यभिचरति, अष्टमासपर्यन्तं जीवति। यदि पादस्य अग्रतः पृष्ठतः वा छेदः, वा बालुकामृद्भ्यां बद्धः, सप्तमासान् जीवति। यदि काकः, कपोतः, गृध्रः, वा मांसभक्षको विहगः कश्चित् गुप्तः शिरसि उपविशत्, षण्मासात् नातिक्रामति। यदि काकपङ्क्त्या सह गच्छति, धूलिवृष्टिं वा प्राप्नोति, विकृतच्छायां वा पश्यति, स चतुर्भिर्वा पञ्चभिर्मासैः जीवति। यदि निर्मले गगने विद्युत् पश्यति, दक्षिणदिशि स्थिरां वा, जलस्थां मेघधनुषं वा, स त्रिभिर्वा द्वाभ्यां मासैः जीवति। यदि जलदर्पणे वा आत्मनः प्रतिबिम्बं न पश्यति, शिरोविहीनं वा स्वं पश्यति, स मासान्नातिक्रामति। यदि शरीरं मृतगन्धिं वा वसागन्धिं वा लभते, मृत्युः समीपे; अर्धमासात् न जीवति। यदि स्नानानन्तरं हृदयं शुष्कं भवति, शिरसो वा धूमः दृश्यते, दशरात्रात् न जीवति। यदि प्राणो व्याकुलः स्यान्मर्मच्छेदकृत्, जलस्पर्शे च हर्षं न लभते, मृत्युः समीपे। यदि स्वप्ने दक्षिणदिशं भल्लूकवानरयुक्तरथे गायन् नृत्यन् वा याति, मृत्युः समीपे इति विज्ञेयम्। यदि कृष्णवस्त्रां कृष्णवर्णां स्त्रियम् गायन्तीं वा अन्यथा दक्षिणदिशं नयन्तीं पश्यति, स अपि न जीवति। यदि स्वप्ने कण्ठे छिद्रं वा नग्नं तपस्विनं पश्यति, मृत्युः समीपे। यदि स्वप्ने शिरःपादान्तं यावत् मृत्तिकासमुद्रे निमज्जन्तं स्वम् पश्यति, स तादृशं दृष्ट्वा एकरात्रमपि न जीवति। यदि भस्म, अङ्गार, केश, शुष्कस्रोतः, सर्पांश्च पश्यति, दशरात्रात् न जीवति। यदि स्वप्ने कृष्णैः भीषणायुधधारिभिः पुरुषैः शिलाभिः ताड्यते, तत्क्षणात् मृत्युः। यदि सूर्ये उदिते प्रातः वा शृगालानां सम्मुखे क्रन्दनं शृणोति, मृत्युः प्राप्तः। यदि स्नानानन्तरं हृदयम् अतिव्यथितम्, दन्ताः कम्पन्ते, तदा आयुः समाप्तम् इति ज्ञेयम्। एवं शास्त्रस्य प्रवचनानुसारं, पापस्य प्रायश्चित्तं, मृत्युलक्षणानि च, धर्ममार्गे चरन्तः ज्ञातव्यं, अनुसरणीयं च।