लिङ्गपुराणम्

तदा यदि कश्चित् कर्म करोति, तदा स्त्रीरूपेण जातिः स्यात्; यदि दक्षिणतोऽभिगमनं भवति, तदा पुंस्त्वं लभ्यते। योषित्संयोगकाले, पापदोषाभावे, नियतकाले शुद्धः सन्, शुद्धां हसितमुखीं स्त्रीं समुपेत्य यथाविधि सम्प्रविशेत्। एवं व्रतीनाम् आचारसंग्रहे स्त्रीसंयोगसम्बन्धी धर्मः प्रतिपादितः। सर्वेषां भूतानां सदाचारः संज्ञाप्यते; यः कश्चित् शुद्धः सन्, एषं सदाचारं पठति वा शृणोति वा, अथवा पापविनिर्मुक्तान् ब्राह्मणान् यथाविधि शिक्षयति, स ब्रह्मलोकं प्राप्त्वा तत्र ब्रह्मणा सह रमते। अथ अस्मिन्नेव निर्णये, यत् शिवेन प्रोक्तं, यत् व्रतीनां पापशुद्धये प्रायश्चित्तं, तत् प्रवक्ष्यामि। त्रिविधं पापं विज्ञेयम्—वाक्, मनस्, कायसम्भवम्; येन इदं जगत् दिवा निशाच च नित्यं संवलितम्। अपि च, अकुर्वाणोऽपि पापं तिष्ठति, इति परमशास्त्रं वदति; तस्मात् सदा जीवितरक्षणं कर्तव्यम्। जाग्रतः योगः सम्पद्यते; योग एव परं बलम्; मानवेषु योगात् श्रेयः किञ्चन न दृश्यते। तस्मात् धर्मसम्पन्ना बुद्धिमन्तः योगं स्तुवन्ति, ज्ञानविजयेन मूढत्वं जित्वा परमं ऐश्वर्यं प्राप्नुवन्ति। ऊर्ध्वाधः स्थितिं पश्यन्तः स्थिरचित्ताः तां परमां गतिं यान्ति; यतीनां व्रतानि तदुपव्रतानि च अपि। एतेषां प्रत्येकस्य उल्लंघने प्रायश्चित्तं विहितम्; यदि कश्चित् कामात् स्त्रीं समुपैति, तदा विशेषतः प्रायश्चित्तं विधेयम्। स सान्तपनव्रतम् उपवाससहितं समाचरेत्; ततोऽन्ते गुरुशासनात् कृत्स्नकृच्छ्रं समाधिना कुर्यात्। पुनः आश्रमं प्रत्यागत्य, व्रती अलस्यं विहाय आचरन् स्थित्यर्थं यत्नशीलः भवेत्। मिथ्यावाक्यं धर्मसंयुक्तमपि न विजित्यते, इति मनीषिणः वदन्ति; तथापि मिथ्यावाक्यसम्बन्धः न कर्तव्यः, भीषणः सः हि। एकाहारात्रोपवासः, शतशः प्राणायामश्च नियतः। धर्मकामः, यती वा, महात्ययेऽपि, मिथ्यावाक्यं न कुर्यात्, न च चौर्यं। चौर्याद् घोरतरं पापं नास्ति, इति शास्त्रवचनम्; चौर्यं हि परमं हिंसारूपं, तत्रैव परमाहिंसा निर्दिष्टा। यत् सम्पद् इति कथ्यते, तद् वस्तुतः भूतानां बहिर्जीवनम्; यः परस्य सम्पदं गृह्णाति, स तस्य प्राणमेव गृह्णाति। एवं कृतवान्, दूषितचित्तः, व्रतभ्रष्टः, पश्चात्तापेन पतित्वा, चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं कुर्यात्। शास्त्रविहितविधिना, एतत् वर्षमेकं स्थातव्यम्; वर्षान्ते पापं क्षपयित्वा, पुनः दृढनिश्चयेन व्रतीनां जीवनं निर्वर्तयेत्। सर्वेषां भूतानां अहिंसा कार्या—कायेन, मनसा, वाचा च। यदि यती अनवधानतया जन्तून् वा कीटान् हिंसति, सः अपि हिंसैव अभिधीयते। सः कठोरं कृच्छ्रातिकृच्छ्रं वा चान्द्रायणं वा कुर्यात्। यदि इन्द्रियदौरबल्यात्, यती स्त्रीदर्शनात् शुक्रस्रावं करोति, सः दिवा षोडश प्राणायामान् कुर्यात्; एष एव द्विजस्य प्रायश्चित्तम्। यदि रात्रौ स्रावः स्यात्, तदा स्नात्वा शुद्धः सन् द्वादश प्राणायामान् कुर्यात्, त्रिरात्रोपवासं च। प्राणायामेन द्विजः शुद्धः भवति, पापरहितश्च; एकाहारं, मधु वा, मांसं वा, अपक्वं वा खादेत्। यतीनां लवणाद्यन्निषिद्धभोजनं न कर्तव्यम्; उल्लंघने प्रायश्चित्तं विधीयते। प्राजापत्येन प्रायश्चित्तेन पापात् विमुच्यते; वाक्-मनः-कायसम्भवेषु दोषेषु, साधुभिः सह निर्णेतव्यं यथोचितम्। शुद्धः सन्, सुवर्णकाष्ठशिलासमानदृष्टिः, सर्वेषु स्थिरः, सः नित्यं परमं पदं प्राप्नोति, तत्र प्राप्तः पुनर्न जायते। अथ इदानीं चिन्हानि प्रवक्ष्यामि; येन विशेषज्ञानपूर्वकं योगिनः मृत्युसमयम् अनुभवन्ति। यदि पुरुषः अरुन्धतीं न पश्यति, ध्रुवं न पश्यति, चन्द्रमण्डलं वा, अक्षगङ्गां वा, सः संवत्सरात् न जीवति। यदि अरिश्मन्तं सूर्यं वा, किरणयुक्तं वह्निं वा पश्यति, एकादशमासान्न जीवति। यदि वामतो मूत्रं, पुरीषं, सुवर्णं, रजतं वा पश्यति, जाग्रति वा स्वप्ने वा, दशमासान्न जीवति। यदि सुवर्णवर्णं वृक्षं वा, गन्धर्वनगरं वा, भूतप्रेतान् वा पश्यति, नवमासान् जीवति। यदि कारणं विना स्थूलः भवति, कारणं विना कृशः वा, स्वभावात् विपर्यस्तः भवति, अष्टमासान् जीवति। यदि पादस्य अग्रे वा पृष्ठे छेदः स्यात्, बालुकायां वा पङ्के वा पतितः भवति, सप्तमासान् जीवति। यदि काकः, कपोतः, गृध्रः, मांसभक्ष्यपक्षी वा, गूढः शिरसि उपविशति, षण्मासात् न जीवति। यदि काकरेखया गच्छति, धूलिवर्षे वा गच्छति, विकृतच्छायां पश्यति, चतुर्मासान् वा पञ्चमासान् वा जीवति। यदि निर्मले गगने विद्युत् पश्यति, दक्षिणदिशि स्थिरां विद्युतं वा, आप्सु इन्द्रधनुः वा, त्रिमासान् वा द्विमासान् वा जीवति। यदि स्वच्छायां जलदर्शने वा दर्पणे वा न पश्यति, शिरोविहीनं वा पश्यति, एकमासात् न जीवति। यदि शरीरं मृतगन्धिं वा वसागन्धिं वा उपलभते, मृत्युः संनिकृष्टः; अर्धमासात् न जीवति। एवं धर्मशास्त्रे, व्रतीनां आचारे, प्रायश्चित्ते, मृत्युसंकेतने च, यथाक्रमं विधानं प्रतिपादितम्।