लिङ्गपुराणम्

चतुर्थ्यां दिवसि स्त्री न सम्प्रवेश्या, यदि सम्प्रविश्यते, तदा सा अल्पायुषः, ज्ञानहीनः, व्रतभ्रष्टः, पतितः, परदाररतः वा पुत्रं जनयति। एवं च, सा दारिद्र्यसागरमग्नं पुत्रं प्रसूते। पञ्चमे तु दिवसे, नियमेण पुत्रीकामः स्त्रियां सम्प्रविश्येत्। यदि रक्ताधिक्यं स्यात्, तदा कन्या जायते; शुक्राधिक्ये तु पुत्रः; समत्वे तु नपुंसकं भवति। पञ्चमे दिवसे कन्या जायते। षष्ठे दिवसे, हे पुण्यशालिनः, सम्प्रवेशः कर्तव्यः, तदा सा उत्तमपुत्रं जनयति; स पुत्रः कीर्तिमान् भवति, पुत्रत्वं प्रकटयति। 'पुम्' इति शब्दः नरकस्य बोधकः, नरकः दुःखरूपः; अतः पुंसत्त्वयुक्तः पुत्रः जायते। सप्तमे दिवसे कन्यार्थी सम्प्रविश्येत्, तदा सा कन्यां प्रसूते; अष्टमे दिवसे सर्वसमृद्धियुक्तं पुत्रं प्रसूते। नवमे दिवसे कन्यार्थी; दशमे दिवसे पुत्रः विद्वान् भवति; एकादशेऽपि पुनः स्त्री जायते। द्वादशे दिवसे धर्मतत्त्वज्ञः, वैदिकस्मृतिकर्मप्रवर्तकः जायते; त्रयोदशे मंदबुद्धिः स्त्री, सर्वविपर्ययरूपकारिणी, प्रसूता भवति। अतः त्रयोदश्यां स्त्री न सम्प्रवेश्या; चतुर्दश्यां तु पुत्रं जनयति। पञ्चदश्यां सद्गुणयुक्ता स्त्री जायते; षोडश्यां ज्ञानसम्पन्ना। स्त्रीसम्पर्के वायुः सव्यपार्श्वे प्रवर्तते। तदा सम्प्रवेशे स्त्री जायते; दक्षिणपार्श्वे तु पुरुषः। स्त्रीसम्पर्के पापदोषाभावे, यथाकालं शुद्धः सन्, शुद्धां हसितवदनां स्त्रीं सम्प्रविश्येत्। एष धर्मसंग्रहः संन्यासिनां मैथुनसम्बन्धे निर्दिष्टः। सर्वेषां प्राणिनां सदाचारः विहितः। यः शुद्धः सन्, एतं सदाचारं पठति वा शृणोति, वा ब्राह्मणान् पापविमुक्तान् विधिवत् शिक्षयति, स ब्रह्मलोकं प्राप्य, तत्र ब्रह्मणा सह मोदते। अथ संन्यासिनां प्रायश्चित्तं, यथात्र निश्चितं, शिवेनोक्तं, पापविमोचनं, प्रवक्ष्यामि। पापं त्रिविधं ज्ञेयम्—वाचिकं, मानसं, कायिकं; येन इदं जगत् दिवानिशं संवृतम्। अकुर्वाणस्यापि तत् स्थितमित्युत्तमशास्त्रं वदति। अतः सदा जीवितं रक्ष्यम्। यः जाग्रतः, तस्मिन् योगः जायते; योगः हि परं बलम्; पुरुषेषु योगात् श्रेयस्करं न किञ्चिद् दृश्यते। अतः धर्मयुक्ता बुद्धिमन्तः योगं स्तुवन्ति, ज्ञानविजयेनाज्ञानं जित्वा, परमैश्वर्यं प्राप्तवन्तः। उच्चं नीचं च पश्यन्तः, धीराः तं परमं पदं यान्ति। यथैव संन्यासिनां व्रतानि, तदुपव्रतानि च, तेषां विह्नवेषु प्रायश्चित्तं विहितम्। यदि स्त्रीसंगमो कामात् भवेत्, तदा विशेषतः प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। सः सान्तपनव्रतम् आरभेत, प्राणायामेन सहितम्; ततः उपशमेन कृत्स्नं कृत्स्रप्रायश्चित्तं चरेत्, एकाग्रचित्तः। पुनः आश्रमं प्रत्यागत्य, आलस्यं विना साधनं कुर्यात्। अनृतं धर्मयुक्तमपि न प्रवर्तते, इति मनीषिणः वदन्ति। तथापि तथासम्बन्धः न कर्तव्यः, भीषणत्वात्। एकाहारात्रोपवासः, शतं प्राणायामश्च विहितः। धर्मकामः, यद्यपि संन्यासी वा महाक्लेशे स्थितः, न कदापि अनृतं वदेत्, न च स्तेयमाचरेत्। स्तेयात् गुरुतरं पापं नास्तीत्यागमः वदति; स्तेयं हि परमं हिंसारूपम्, सा हिंसा चोत्तमा निर्दिष्टा। यद् यत् वित्तं, तत् प्राणिनां बाह्यप्राणरूपम्; यः परस्य वित्तं हरेत्, स तस्य प्राणं हरति। एवं कृतवान्, दुष्टचित्तः, व्रतभ्रष्टः, पश्चात्तापेन पतितः, चान्द्रायणव्रतमाचरेत्। यथाशास्त्रनियमेन, तद्व्रतं संवत्सरमाचरेत्; संवत्सरान्ते, पापं क्षपयित्वा, पुनः निश्चयेन आलस्यं विना संन्यासधर्मं आचरेत्। सर्वेषां प्राणिनां अहिंसा कायेन, मनसा, वाचा च पालनीया। यदि संन्यासी, अजानन् अपि, पशून् वा कीटान् हिंसति, तदपि हिंसा एव। तदा सः कृत्स्रातिकृत्स्रं वा चान्द्रायणं वा चरेत्; अथवा, इन्द्रियनिग्रहदौर्बल्येन, स्त्रीदर्शनसमये द्विजः शुक्रस्रावं कुर्यात्— तदा सः दिवा षोडश प्राणायामान् कुर्यात्; एष प्रायश्चित्तं द्विजस्य विहितम्। यदि रात्रौ स्रावः स्यात्, स्नात्वा शुद्धः सन् द्वादश प्राणायामान् कुर्यात्, त्र्यहं च उपोष्येत्। प्राणायामेन द्विजः शुद्धः निर्मलः च भवति; एकाहारं वा, मधु वा, मांसं वा, अपक्वान्नं वा भक्षयेत्। संन्यासिनां लवणादीनि निषिद्धानि; प्रत्येकस्य अपराधस्य प्रायश्चित्तं विहितम्। प्राजापत्येन प्रायश्चित्तेन पापात् विमुच्यते। यद्वा वाङ्मनःकायसमुत्थितं पापं, सः साधुभिः सह निश्चित्य आचरितव्यं। यः शुद्धः, सुवर्णकर्दमशिलासमानदृष्टिः, सर्वेषु स्थिरः, सः नित्यं परमं पदं प्राप्नोति, तत्र प्राप्तः पुनर्जन्म न लभते। अथ शृणुत, यानि लक्षणानि योगिभिः विशेषज्ञानपूर्वकं मृत्युं ज्ञायन्ते। यदि कोऽपि पुरुषः अरुन्धतीं, ध्रुवं, चन्द्रवृत्तिं, आकाशगङ्गां वा न पश्येत्, सः संवत्सरात् परं न जीवेत्।