लिङ्गपुराणम्

मरणानन्तरं मृतस्य अनुगमनं कृत्वा, स्नेहस्नानभोजनाभ्यां शुद्धिः सम्पद्यते। आचार्यस्य मरणे त्रिरात्रं शौचं भवति, तथा वेदविद्यायाः निधनसमये अपि। मातुलानां भ्रातॄणां द्विजातीनां राज्ञः च तेषां चानुचराणां, तथा देशातिरिक्तवासिनां शौचं त्वरितमेव स्यात्। हे द्विजोत्तमाः, क्षत्रियाणां द्वादशरात्रपर्यन्तं शौचं विधीयते; अभिषिक्तस्य अभावे, अपराधे वा सङ्ग्रामे वा शौचं प्रवर्तते। वैश्यः पञ्चदशरात्रेण शुद्धिं लभते, शूद्रः तु मासेन; एवं द्रव्याणां परमं शौचं संक्षेपेण उक्तम्। सन्यासिनां उत्तरशौचं नास्ति; त्रेतायुगादारभ्य, हे द्विजातयः, स्त्रीणां मासिकं रजःशौचं प्रवर्तते। कृतयुगे तु सर्वे युगानुसारं जाताः, तदा पत्न्यः सहिताः गच्छन्ति, यथा कुरुवंशे अपि दृष्टम्। धार्मिकाः, त्रेतायुगादारभ्य एव वर्णाश्रमव्यवस्था भारतस्य दक्षिणदेशे प्रवर्तते, अन्यत्र न तु। महावीत, सुवीत, जम्बूद्वीप, तथा शाकद्वीपाद्यष्टसु प्रदेशेषु धर्मः भारतवद् एव प्रकीर्तितः। कृतयुगे तु भोजनं सारगुणात् उत्पन्नम्, त्रेतायां तु गृहजैः वृक्षैः; अकालसङ्ग्रहदोषात्, कामक्रोधादिदोषेभ्यश्च, तत्र परिवर्तनम् अभवत्। कामात् संयोगात्, तथा क्रूरकर्मभ्यः, यवाद्याः धान्याः चतुर्दशप्रकाराः जायन्ते, कृषिजन्याः अक्रिषिताः च। वनस्पतयः अपि अशौचदोषेण, स्त्रीपुरुषयोः कामादिदोषैः, अकाले निष्कृष्य विनश्य पुनः तादृशाः एव जाताः। अतः सर्वतो यत्नेन रजस्वलां स्त्रीं न सम्प्रवदेत्; प्रथमदिने सा पतिता इव वर्जनीया, तथा रजस्वला अपि। द्वितीये दिने, हे ब्राह्मणाः, ब्रह्मघ्न्या इव वर्जनीया; तृतीये दिने अर्धेन, चतुर्थे दिने, हे साधवः, स्नात्वा सा अर्धमासेन शुद्धिं लभते; तदा शौचं सम्पद्यते। षोडशदिने स्त्रीणां शुद्धिः मूत्रवत्। यदि रजःपञ्चरात्रं स्थायि, सा अशौचेन अस्पृश्या भवति; विंशतिदिनात् अधिके तु, पूर्ववत् अशौचमेव। स्नानं, शौचं, गीतं, रुदनं, हास्यं, गमनं, अभ्यङ्गं, द्यूतम्, अञ्जनं च, स्त्री वर्जयेत्। विशेषतः दिवास्वप्नं, दन्तधावनं, मैथुनं, मनसा वाचा वा, देवपूजनं च वर्जनीयं। सर्वतो यत्नेन प्रणामं वर्जयेत्; रजस्वलां स्पृशन्ति वा संभाषन्ति च वर्जनीयम्। वस्त्रपरित्यागं अपि वर्जयेत्; स्नानानन्तरं रजस्वला अन्यं न स्पृशेत्। आदौ सूर्यं निरीक्ष्य, ब्रह्मकूशोदकेन वा पञ्चगव्येन वा क्षीरमात्रेण वा आत्मशुद्धिं कुर्यात्। चतुर्थे दिने स्त्रीं नोपगच्छेत्; उपगच्छन् तु अल्पायुषः, अज्ञानवान्, व्रतभ्रष्टः, पतितः, परदारगामी पुत्रः जायते। स पुत्रः दरिद्रसागरं पतितः भवति; पञ्चमे दिने एव नियमानुसारं कन्येच्छया स्त्री उपगम्या। रक्ताधिक्ये कन्या, शुक्राधिक्ये पुत्रः, समत्वे नपुंसकः; पञ्चमे दिने कन्या जायते। षष्ठे दिने, हे सौभाग्यवन्तः, स्त्री उपगम्या, सुतवन्ती भवति; पुत्रः तेजस्वी, पुत्रधर्मसम्पन्नः जायते। ‘पुम्’ शब्दः नरकं सूचयति, नरकः दुःखरूपः; अतः पुंवांश्च पुत्रः जायते। सप्तमे दिने कन्येच्छया उपगच्छेत्, कन्या जायते; अष्टमे दिने सर्वसम्पद्वान् अपत्यं लभते। नवमे दिने कन्येच्छया, दशमे दिने विद्वान् पुत्रः, एकादशे अपि कन्या; द्वादशे धर्मज्ञः, वेदस्मृतिप्रवर्तकः; त्रयोदशे मूढा स्त्री, सर्वसंकरकारिणी। अतः त्रयोदशे दिने स्त्रीं नोपगच्छेत्; चतुर्दशे तु पुत्रः जायते। पञ्चदशे सती स्त्री, षोडशे विदुषी; मैथुनकाले स्त्रीणां वामपार्श्वे वातः प्रवर्तते। तदा मैथुनं कुर्वन् स्त्री जायते; दक्षिणपार्श्वे तु पुत्रः। मैथुनकाले, पापकाले न सति, नियतकाले शुद्धः सन्, शुद्धां हसितवदनां स्त्रीं उपगच्छेत्। एवमिदं संन्यासिनां धर्मसङ्ग्रहे मैथुनसम्बन्धे प्रोक्तम्। सर्वेषां प्राणिनां सदाचारः निर्दिष्टः। यः शुद्धः सन्, एषं सदाचारं पठति वा शृणोति, वा पापविमुक्तान् ब्राह्मणान् यथाविधि शिक्षयति, स ब्रह्मलोकं प्राप्य तत्रैव ब्रह्मणा सह मोदते। अथ सन्न्यासिनां प्रायश्चित्तं यथोक्तं वक्ष्यामि, यत् शिवेन प्रोक्तं, यत् सन्न्यासिनां पापं शुद्ध्यति। पापं तु त्रिविधं ज्ञेयम्—वाचा, मनसा, कायेन; येन दिवा च रात्रौ चायं लोकः सदा आवृतः। अकुर्वतः अपि तदस्ति—इति परं शास्त्रं वदति। तस्मात् सदा जीवितं रक्षेत्। यः जागरूकः तस्मिन योगः जायते; योगः हि परं बलम्। मनुष्येषु योगात् श्रेयस्करं न किञ्चिद् दृश्यते। अतः धर्मयुक्ता बुद्धिमन्तः योगं स्तुवन्ति, ज्ञानद्वारा अज्ञानं जित्वा, अनुत्तमं ऐश्वर्यं प्राप्तवन्तः। ऊर्ध्वाधः च पश्यन्तः, धृतात्मानः तं परमं पदं गच्छन्ति।