लिङ्गपुराणम्

द्विजातीनां तु स्नानमात्रेणैव शौचं सम्पद्यते, न च सञ्चयः आवश्यकः। यज्ञस्थितानां च दीक्षितानां च, स्नानमेव शुद्ध्यर्थं निर्दिष्टम्। एकाहयाजिनां शौचं स्वयंभुवा प्रतिपादितम्; चतुर्वेदविदुषां च तत् सर्वेषां देहिनां प्रवर्तते। परत्र त्रिदिनात् परं जन्ममरणयोः मलमस्ति न; अत्र तु, द्विजश्रेष्ठ, बान्धवानां शौचं एकादशदिनपर्यन्तं प्रवर्तते। मरणकाले स्नानमात्रेण शौचं सिध्यति; त्रिरृतुपर्यन्तं तु दिवसैकं विधानम्। सप्तवर्षात् परं त्रिरात्रं, ततः परं दशदिनानि ब्राह्मणानां, पित्रर्थे तु प्रथमदिने। सुतप्रसवे दशदिनशौचं, मातुः अपि तद्वत्; त्रिवर्षात् परं पित्र्बान्धवाः स्नानमात्रेण शुद्ध्यन्ते। अष्टवर्षात् परं बान्धवः एकरात्रेण शुद्ध्यति; द्वादशवर्षात् परं, साधवः, स्त्रीणां त्रिरात्रेण शौचं। सपिण्ड्यसम्बन्धः सप्तमे वर्षे नश्यति; दशदिनात् परं त्रिरात्रशौचं प्रवर्तते। उपस्थितस्य तु, ब्राह्मण, यथापूर्वं; संवत्सरात् परं स्नानमात्रेण शौचं सिध्यति। मृतस्पर्शे धर्मार्थं त्रिरात्रात् परं स्नानम्; अन्यबान्धवानां दाहकृतां च वाहकृतां च स्नानमात्रेणैव शुद्धिः। अनुगच्छतः स्नानं घृतभक्षणं च शुद्ध्यर्थम्; आचार्यस्य मरणे त्रिरात्रं, वेदविदः मरणे अपि तथा। मातुलबन्धूनां, भ्रातॄणां, द्विजातीनां, राज्ञां च सहचराणां, देशात्यगानां च तत्क्षणमेव शुद्धिः। द्विजोत्तम, क्षत्रियाणां द्वादशदिनमात्रं शौचम्; अनभिषिक्तस्य तु, दोषे युद्धे वा, शौचं प्रवर्तते। वैश्यस्य पञ्चदशदिनानि, शूद्रस्य मासमात्रम्; एवं द्रव्याणां परमं शौचं संक्षेपेणोक्तम्। संन्यासिनां परम्परायां शौचं नास्ति; तृतेयुगात् प्रभृति, द्विजातयः, स्त्रीणां मासशौचं प्रवर्तते। कृतयुगे तु सर्वे सहजाताः, यथायुगं, सह भार्याभिः गच्छन्ति, यथा कुरवः। साधवः, तृतेयुगात् प्रभृति, भारतस्य दक्षिणे देशे वर्णाश्रमव्यवस्था प्रवर्तते, अन्यत्र न। महाविते, सुविते, जम्बूद्वीपे, तथा षाकद्वीपाद्यष्टसु प्रदेशेषु धर्मः भारतवत् एव प्रतिपाद्यते। कृतयुगे तु आहारः सारात् उत्पन्नः; तृतेयुगे गृहेषु जातवृक्षेभ्यः। अकालसंचयदोषात्, कामक्रोधादिदोषाच्च, एषा व्यवस्था जाता। कामसंयोगात्, ब्राह्मणाः, तथा क्रूर्यादिभिः, यवाद्याः चतुर्दश धान्यजातयः उत्पद्यन्ते, कृष्याख्याः अक्रिष्याख्याश्च। ओषधयः अपि मलदोषात्, स्त्रीपुरुषयोः कामादिदोषात्, अकाले छिद्यन्ते, नश्यन्ति, पुनः तद्वद्भवन्ति। तस्मात् सर्वयत्नेन रजस्वलायाः न संभाषणीयम्; प्रथमदिने तु पतितायाः सदृशी वर्जनीया, तथा रजस्वला अपि। द्वितीये दिने, ब्राह्मणाः, ब्रह्मघ्न्या इव वर्जनीया; तृतीये दिने, तस्याः अर्धेन, चतुर्थे दिने, साधवः, स्नानात् परं सा अर्धमासेन शुद्ध्यति; तदा शुद्धिः सिध्यति। षोडशदिने प्रभृति स्त्रीणां शौचं मूत्रवत्। यदि पञ्चरात्रं शौचं तिष्ठति, सा तेन शौचेन अस्पृश्या; विंशतिदिनात् परं तु शौचं यथापूर्वमेव। स्नानं, मार्जनं, गीतं, रुदनं, हास्यं, विहारं, अभ्यंजनं, स्त्री वर्जयेत्; तथा द्यूतम्, तैलाभ्यंजनं च। दिवास्वप्नं विशेषतः, दन्तधावनं, मैथुनं, मानसवाचिकं वा, देवपूजनं च वर्जयेत्। नमस्कारं सर्वयत्नेन वर्जयेत्; रजस्वलायाः स्पर्शं संभाषणं च वर्जयेत्। वस्त्रत्यागं सर्वयत्नेन वर्जयेत्; स्नात्वा रजस्वला अन्यं न स्पृशेत्। आदित्यं पश्येत्, ततः ब्रह्मकुशोदकेन कृतपवित्रं जलं वा, पञ्चगव्यं वा, दुग्धं वा, पिबेत् स्वशुद्ध्यर्थम्। चतुर्थे दिने स्त्री नोपगम्या; उपगमने तु अल्पायुषः, ज्ञानहीनः, व्रतभ्रष्टः, पतितः, परदाररतः पुत्रः जायते। सा पुत्रं दारिद्र्यसिन्धौ पतितं जनयति; पञ्चमे दिने नियमानुसारं कन्यर्थी उपगच्छेत्। रक्ताधिक्ये कन्या जायते; शुक्राधिक्ये पुत्रः; समत्वे नपुंसकः; पञ्चमे दिने कन्या। षष्ठे दिने, सुभगे, उपगमने पुत्रवती भवति; जायमानः पुत्रः कीर्तिमान् पुत्रत्त्वं दर्शयति। ‘पुम्’ इति शब्दः नरकसंज्ञकः, नरकः दुःखरूपः; तस्मात् वीर्ययुक्तः पुत्रः जायते। सप्तमे दिने कन्यार्थी उपगच्छेत्, सा जनयति; अष्टमे दिने सर्वसमृद्धियुक्तं पुत्रं जनयति। नवमे दिने कन्यार्थी; दशमे विद्वान् भवति; एकादशे अपि स्त्रीं जनयति यथापूर्वम्। द्वादशे धर्मतत्त्ववित्, वेदस्मृतिप्रवर्तकः जायते; त्रयोदशे जडास्त्री, सर्वसंकरकारिणी। अतः त्रयोदशे दिने स्त्री कदापि नोपगम्या; चतुर्दशे तु पुत्रवती भवति। पञ्चदशे सती कन्या जायते; षोडशे ज्ञानसम्पन्ना। स्त्रीणां मैथुनकाले वामभागे वातः प्रवर्तते। एवं श्रुतिप्रमाणानुसारं शौचधर्माः, स्त्रीणां मासशौचं, पुत्रप्राप्तिनियमाश्च, यथाक्रमं प्रतिपादिताः।