लिङ्गपुराणम्

धर्मविदां मध्ये, एकः ब्राह्मणः अन्यान् उपदिशन् इदं धर्मकथाम् आरभते। सः कथयति—यः धर्मज्ञः वस्त्रं हस्तेन धौतं वा पात्रं सम्यक् शुद्धं यदा उपयोजयेत्, तदा तस्य पूर्वं कुशजलैः सम्यक् अभिषेकं कर्तव्यम्। जातिविभागानां तथा आश्रमविभागानां अनुसारं यः व्यापारः प्रदर्शितः, सः यदि खनितात् आगच्छति तर्हि शुद्धः भवति; श्वा अपि शुद्धः भवति यदा वन्यपशून् गृणाति। द्विजश्रेष्ठे, छाया, शीतलजलकणाः, पतङ्गाः च, धूलिः, भूमिः, वायुः, अग्निः च—एते सर्वे स्पर्शे सदा शुद्धाः। ब्राह्मणः स्वप्नात् उत्थाय, भोजनं कृत्वा, छिंकित्वा, पानं कृत्वा, थूकित्वा, अध्ययनं कृत्वा अपि, पूर्वं शुद्धः सन् पुनः आचमनं कर्तव्यम्। आचमनकाले यः जलकणः पादयोर् स्पर्शं करोति वा बहिः पतति, तस्य भूमिसमानता भवति; सावधानः जनः तं न उपयोगयेत्। यः मैथुनं करोति, पतितं जनं वा स्पृशति, कुक्कुटं, सूकरं, काकं, श्वानं, ऊष्ट्रं, गर्दभं वा स्पृशति, स्नानं कृत्वा शुद्धिम् आप्नोति। यः यूपं वा चाण्डालादीन् स्पृशति, स्नानं कृत्वा शुद्धः भवति; रजस्वलां, प्रसूतीं, पतितां वा स्पर्शयितुं न अर्हति। सुतकशौचेन युक्तः जनः रजस्वलां न स्पृशेत्; यदि स्पृशति, स्नानस्य शुद्धिः भवति। यतिः, वनस्थः, ब्रह्मचारी, नित्यव्रती, राजा, तथा सुशीलाः समूहगताः—एतेषां शौचदोषः नास्ति। राज्ञः धर्मविरोधात् शौचदोषः न भवति; वैखानसब्राह्मणानां च, पतितजनानां अभावात्। द्विजातीनां स्नानमात्रेण शुद्धिः सिध्यति; यज्ञस्थितानां, दीक्षितानां च। एकाहयाजिनां शुद्धिः स्वयंभुवाः उक्ता; चतुर् वेदाध्यायिनां शुद्धिः सर्वदेहिनां भवति। परलोकः जन्ममृत्योः शौचदोषः त्रिदिने नास्ति; इह, द्विजश्रेष्ठ, एकादशदिनपर्यन्तं बान्धवानां शौचदोषः अस्ति। मृत्युकाले स्नानमात्रेण शुद्धिः; त्रृतुसमाप्तौ एकदिनमात्रं शौचदोषः। सप्तवर्षे त्रिरात्रं, ततो दशदिनं ब्राह्मणानां, पितुः तु प्रथमदिनं। दशदिनं शौचदोषः जातकाले, मातुः अपि; त्रिवर्षे पितृबान्धवानां स्नानमात्रेण शुद्धिः। अष्टवर्षे एकरात्रेण बान्धवस्य शुद्धिः; द्वादशवर्षे स्त्रीणां त्रिरात्रेण। सप्तमे वर्षे समर्पितयज्ञसंबन्धः समाप्तः; दशदिनात् अनन्तरं त्रिरात्रेण शौचदोषः। उपस्थितस्य, ब्राह्मण, यथापूर्वं; संवत्सरात् अनन्तरं स्नानमात्रेण शुद्धिः। मृतशरीरस्पर्शे धर्मार्थं त्रिरात्रेण स्नानं शुद्धिः; अग्निसंस्कारकृतानां, अनबान्धवानां स्नानमात्रेण शुद्धिः। मृतानुगमनात् स्नानं घृतभोजनं च शुद्धिः; गुरुमृत्यौ त्रिरात्रं, वेदविद्यायाः मरणे अपि। मातुलानाम्, भ्रातृणाम्, द्विजातीनां, राज्ञः च, तस्य अनुचराणां, देशबाह्यवासिनां च—शुद्धिः तत्क्षणमेव। क्षत्रियाणां द्वादशदिनं शौचदोषः; अनभिषिक्तस्य दोषे वा युद्धे शौचदोषः। वैश्यः पञ्चदिने, शूद्रः मासे शुद्धः; एवं द्रव्याणां शुद्धिः संक्षेपेण उक्ता। यतिनां उत्तरशौचदोषः नास्ति; त्रेतायुगात् आरभ्य स्त्रीणां मासिकं रजः शौचदोषः। कृतयुगे सर्वे सहजाता, सह पत्न्या गच्छन्ति, कुरुवत्। त्रेतायुगात् आरभ्य भारतदेशे वर्णाश्रमव्यवस्था अस्ति; अन्यत्र नास्ति। महाविते, सुविते, जम्बूद्वीपे, शाकद्वीपाद्यष्टसु प्रदेशेषु भारतवत् धर्मः घोष्यते। कृतयुगे पोषणं सारात् अभवत्; तेतायां गृहस्थवृक्षेभ्यः। अकालसंचयदोषात्, रागद्वेषादिभिः, परिवर्तनम् अभवत्। कामात् मैथुनात्, क्रूरतायाः कर्मणः, यवाद्याः चतुर्दश धान्याः उत्पद्यन्ते। स्त्रीपुरुषयोः रागदोषात्, वनस्पतिषु अपि शौचदोषः, अकालसंचयः, नाशः, पुनः तादृशः उत्पत्तिः। तस्मात् प्रयत्नेन रजस्वलां न संबोधयेत्; प्रथमदिने पतितायाः समं वर्जनीयम्। द्वितीयदिने ब्रह्महत्यकवत् वर्जनीयम्; तृतीयदिने अर्धांशेन; चतुर्थदिने, धर्मज्ञाः, स्नानानन्तरं अर्धमासे शुद्धिः। षोडशदिने आरभ्य स्त्रीणां शुद्धिः मूत्रवत्। पञ्चरात्रपर्यन्तं रजःशौचदोषः, स्पर्शे वर्ज्या; विंशतिदिनात् अनन्तरं पूर्ववत् दोषः। स्नानं, शुद्धिकर्म, गीतं, रुदनं, हास्यं, यात्रा, अभ्यङ्गं, स्त्रीणां वर्जनीयम्; जुआ, लेपनं अपि। दिवास्वप्नं, दन्तधावनं, मैथुनं—मानसिकं वा वाचिकं वा—देवपूजा अपि वर्जनीया। प्रयत्नेन नमस्कारः वर्जनीयः; रजस्वलास्पर्शं सम्भाषणं च वर्जनीयम्। वस्त्रत्यागं अपि प्रयत्नेन वर्जनीयम्; स्नानानन्तरं रजस्वला अन्यं न स्पृशेत्। सूर्यदर्शनं, ब्रह्मकुशजलपानं, पञ्चगव्यं वा केवलं क्षीरपानं आत्मशुद्ध्यर्थं कर्तव्यम्। एवं धर्मविधयः ब्राह्मणेन प्रतिपादिताः, यथाशास्त्रं, यथाक्रमं, धर्मार्थं शुद्ध्यर्थं च।