लिङ्गपुराणम्

सर्वेभ्यः द्विजातिभ्यः धर्मज्ञैः महर्षिभिः शास्त्रेषु निर्दिष्टं पावनविधानं तथा आचारसम्पदं विस्तरेण श्रूयते। मनुष्यः सर्वदा अशुभं न वदेत्, न चिन्तयेत्; यत्किंचित् तपस्विनां आसनं, वस्त्रं, दण्डं, पादत्राणं अपि अशुभं न स्पृशेत्। पुष्पमालाः, शय्यास्थानं, पात्राणि, छाया, यज्ञोपकरणानि पादेन स्पर्शयितुं सविशेषं वर्जनीयम्। देवतानां गुरोः च अपराधं कदापि न कुर्यात्; यदि अज्ञानतः अपराधः भवति, तदा दस्सहस्रं जपं कुर्यात्। देवद्रोहे गुरुद्रोहे च, जपेन कोटिगुणं शुद्धिः प्राप्त्यते; महापातकानां शुद्धिः अपि विधिवत् एवं भवति। यदि पापकृत् सन्मार्गे स्थितः, तदा अर्धेन शुद्धिः; लघुपापिनः धर्मनिष्ठाः अर्धेनैव शुद्ध्यन्ति। यदि ब्राह्मणः सन्ध्यावन्दनं वञ्चयति, त्रिवारं जपेन शुद्धिः; नित्यकर्मविलम्बे शतजपः विधीयते। व्रतभङ्गे, निषिद्धाहारे, अशोभनवाक्ये च, सहस्त्रजपः शुद्ध्यर्थं निर्दिष्टः। काकादीनां पक्षिणां हनने, एकशतमष्टजपः मोचयति; असंशयं। परन्तु ब्रह्मविद् ब्राह्मणः स्मरणेनैव शुद्धिं प्राप्नोति; विचारः अत्र न आवश्यकः। आत्मविद् जनानां प्रायश्चित्तविधिः नास्ति; ते ब्रह्मविदः सदा शुद्धाः। योगध्याननिष्ठानां, सुवर्णवत्, पावनं स्पर्शं न स्पृशति; ब्रह्मज्ञानतः शुद्धाः, तस्मात् शुद्ध्यर्थं न आवश्यकम्। सर्वे कर्माणि शुद्धं जलं उपयुज्य कर्तव्याः; तप्तं, फेनिलं, अपवित्रं वा जलं न योज्यम्, शुद्धवस्त्रेण, निर्मलदृष्ट्या, मलिनं जलं वर्जयित्वा। दूषितगन्धवर्णरसं, अशुचिस्थितं, मृद्भिः शिलाभिः कलुषितं, समुद्रात् स्थलात् वा प्राप्तं जलं वर्जनीयम्। शैवालादिभिः दूषितं जलं अपि त्याज्यम्; शुद्धवस्त्रं सर्वत्र प्रयोज्यं, हे द्विजश्रेष्ठ। गुरुपूजादिकं कर्म शुद्धवस्त्रं विना कृतं अशुद्धिं जनयति; अत्र न संशयः। देवसेवायां वस्त्रस्य नित्यशुद्धिः विधीयते; अन्यवस्त्रेषु मलिनत्वे शुद्धिः आवश्यकः। परवस्त्रं परिधानं सर्वथा वर्जनीयम्; पट्टवस्त्रं ऊर्णवस्त्रं कुशदर्भैः, सरिषपैः च शुद्ध्यन्ति। नारिकेलवस्त्रम्, सूर्यकर्णवस्त्रम्, कुटपम्, अरिष्टकम्, चर्म, त्वक्, वेतसवस्त्रं च, वस्त्रविधिना शुद्ध्यन्ति। सर्वे त्वक्वस्त्राणि, छत्रं, चामरं च, वस्त्रवत् शुद्ध्यन्ति; इदं ब्रह्मविद्भिः निर्दिष्टम्। कांस्यं भस्मना, लौहम् क्षारैः, ताम्रं अम्लैः शुद्ध्यते; तथा टिनं सीसकम्। सुवर्णपात्रं जलैः शुद्ध्यते; रूप्यपात्रं अपि; रत्नानि, शिलाः, शंखः, मुक्ताः सुवर्णविधिना शुद्ध्यन्ति। यदि अतिदूषितानि भवन्ति, तदा अग्निना वा जलसंपर्केण वा निमज्जनेन शुद्धिः। तृणं, काष्ठं, च अन्यानि, शुभजलेन अभिषेकेन वा तप्तजलेन शुद्ध्यन्ति; समिधादीनां पात्राणि अपि। यज्ञपात्राणां, मुसलस्य, मोदकस्य, शृङ्ग, अस्थि, काष्ठ, दन्तादीनां शुद्धिः खननम्। संयोगिनां द्रव्याणां अभिषेकः, पृथग् द्रव्याणां पृथक् शुद्धिः। यदि अष्पृष्टधाने धान्यस्य किञ्चित् दूषितं, तत्र भागः अपकृत्य, शेषं कुशजलैः अभिषिञ्चेत्। शाकानि, मूलानि, फलानि च धान्यवत् शुद्ध्यन्ति; गृहः मार्जनेन, प्रक्षालनं, मृद्भाण्डं पुनः शुद्ध्यते। भूमिः खननं, लेपनं, मार्जनं, गोमयेन, अभिषेकेन च शुद्ध्यते। भूमौ प्राप्तं जलं शुद्धं यदि गौः तृप्त्या पिबति, दूषितं न भवति, सुगन्धं, सुवर्णं, स्वादु च। वसन्तस्थले वत्सः शुद्धः, फलपाते पक्षीः, गृहस्थस्य कामे पत्न्याः मुखं शुद्धम्। हस्तप्रक्षालितं वस्त्रं, यथायथं शुद्धं पात्रं, कुशजलैः अभिषिक्तं धर्मज्ञेन उपयोज्यं। जातिवर्णाश्रमविभागे विक्रयितं वस्त्रं खनिजात् आगतम् शुद्धम्; श्वा वन्यजीवग्रहणे शुद्धः। छाया, शीतल, मक्षिका, धूलि, भूमिः, वायुः, अग्निः, स्पर्शे सदा शुद्धाः। शयनानन्तरं, भोजनानन्तरं, छर्द्यनन्तरं, पानानन्तरं, थूकानन्तरं, अध्ययनानन्तरं च, ब्राह्मणः पुनः आचमनं कुर्यात्। आचमने पादस्पृष्टं वा, बहिर्गतम् जलं भूमिसदृशं मन्यते; सावधानः तद् न उपयुञ्जीत। संभोगानन्तरं, पतितस्पर्शे, कुक्कुट, शूकर, काक, श्वा, उष्ट्र, गर्दभस्पर्शे स्नानेन शुद्धिः। यूपस्पर्शे, चाण्डालादिस्पर्शे स्नानेन शुद्धिः; रजस्वलां, सुत्वनां, पतितां वा स्पर्शयितुं न उचितम्। जन्ममृत्युप्रसूतदोषयुक्तः रजस्वलां न स्पृशेत्; यदि स्पृशति, स्नानेन शुद्धिः। तपस्विनः, वनेचरः, ब्रह्मचारी, व्रतानिष्ठः, राजा, गणगतः, सन्मार्गस्थः, अशुद्धिः न विद्यते। तस्मात् राज्ञः धर्मविरोधात् अशुद्धिः न भवति; वैखानसब्राह्मणानां पतितः न अस्ति, तस्मात् अशुद्धिः न भवति। एवं धर्मनिष्ठैः महर्षिभिः शुद्धिप्रकारः, आचारः, पावनविधानम्, सर्वेभ्यः द्विजातिभ्यः श्रद्धया उपदिष्टम्।