लिङ्गपुराणम्

एकदा योगविद्यायाः गूढतत्त्वानि शिष्याय उपदिशन् भगवान् ब्रह्मर्षिः इदं धर्मपथं विवृणोति। यदि कश्चित् अपरिकलितं जलं पिबति, तदा शुद्ध्यर्थम् अघोरमन्त्रं शतपञ्चकृत्वः जपेत्; एवं शुद्धिः सम्पद्यते। अथवा शम्भोः विस्तृतैः उपहारैः—घृतस्नानेन, त्रिपरिक्रमेण—पूजनं कृत्वा, निःसन्देहं शुद्धिर्भवति। योगविद्यायाः ज्ञाता सत्क्रियायाः, पितृयज्ञे, अथवा यज्ञे, सत्कारं कदापि न गच्छेत्; एवं योगी हिंसाम् परित्यजति, यथा पूर्वं विचारितम्। बुद्धिमान् जनः अन्नं याचेत् येषां भोजनं धूमरहिताग्नौ वा दह्यमानेऽग्नौ वा सम्पन्नम्, किन्तु न तत्र सदा। यदि अन्ये तं तिरस्कुर्युः वा तिरस्कारं कुर्वन्ति, तदा स धर्मानुकूलं याचनं कुर्यात्, साधूनां धर्मं न उल्लङ्घयेत्। अरण्यवासिनां मध्ये, गृहेषु भ्रमणशीलानां च, अन्नं याचेत्; प्रथमः श्रेष्ठः, तस्य अभावे द्वितीयः मार्गः भवति। ततः पश्चात्, शीलवान्, श्रद्धालु, संयत, विद्वान्, कुलीनानां गृहेषु अन्नं याचेत्। तदनन्तरं, पतितानां भ्रष्टानां च विहाय, ये न पतिताः, तेषां मध्ये अन्नं याचेत्; वर्गेषु तु तादृशानां मध्ये याचनं नीचतमं जीविकां स्मृतम्। याचितं अन्नं जौगुडम्, तक्रम्, क्षीरम्, यवः, फलानि, मूलानि, पक्तम्, स्थूलपिष्टपिण्डः वा भवेत्। एवं योगिभ्यः सिद्ध्यर्थं अन्नानि उक्तानि; तेषु याचनं सिद्धे श्रेष्ठतमं स्मृतम्। यः मासे मासे सम्यक् तृणाग्रेण जलबिन्दुम् उपयुञ्जानः, पूर्वोक्तविधिना अन्नं याचेत्, स सर्वान् अतिक्रान्ति। यः वृद्ध्याः, मृत्युः, नरकादिभ्यः च गर्भं भीतः, तस्य तादृशं याचनं मोक्षदं स्मृतम्। दधि, क्षीरम्, अन्यानि च आयुः क्षपयन्ति ये खादन्ति, तेषां पुण्यस्य षोडशांशोऽपि नास्ति तस्य पुण्यस्य, यः याचितेन जीवति। सदा भस्मशय्या, याचनं, आत्मसंयमः च आचरितव्यः; यः परमं पदं इच्छति, स पाशुपतव्रतम् आचरितव्यः। योगिनां सर्वेषु आचारेषु चान्द्रायणव्रतम् श्रेष्ठम्; शक्त्या एकं, द्वौ, त्रयः, चत्वारः वा चक्राणि आचरितव्याः। अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यम्, अलोलुपता, त्यागः—मुनीनां पञ्च व्रतानि; तत्र अहिंसा परमं स्मृतम्। क्रोधाभावः, गुरुसेवाः, शुद्धिः, भोजनसन्तोषः, नित्याध्ययनम्—इति नियमाः कथिताः। बीजयोनि-समुत्पन्नाः गुणाः, वस्तुनां बन्धनं, कर्मेण निश्चितम्—यथा मनुष्याणां लोके, वनस्थस्य गजस्य च। देवैः कृताः सर्वयज्ञाः जपज्ञानस्य तुल्या इति; जपात् ज्ञानम्, ज्ञानात् रागद्वेषवर्जितं ध्यानम्, तदुपलभ्य नित्यस्य साक्षात्कारः। आत्मसंयमः, शमः, सत्यता, मलरहितता, मौनम्, सर्वेषु सरलता, इन्द्रियातीतज्ञानम्—इत्येतानि शुद्धबुद्धिभिः शुभानि स्मृतानि। महात्मनः, शुद्धाः, निर्दोषाः ऋषयः, एवं योगमवाप्नुवन्ति। यः युक्तः, यः दोषरहितः, तस्य बीजं दग्धम्, स शुद्धमार्गेण इच्छितं लोकं प्राप्नोति। ये सदाचाररता, शान्ताः, स्वधर्मपालकाः, सर्वलोकान् विजित्य, ब्रह्मलोकं गच्छन्ति। एष सनातनधर्मः, स्वयं पितामहेन सर्वलोकहिताय उपदिष्टः—शृणु, तव उद्घोषयामि। सर्वे वृद्धाः, आचार्यविधिपूर्वकाः, गुरूणां शिक्षायुक्ताः, तेषां प्रति उत्थानं, नमस्कारं च कर्तव्यम्। अष्टाङ्गनमस्कारः, त्रिधा शरीरेण, त्रिपरिक्रमेण च, ब्रह्मविद्यागुरुः सत्पुरुषैः पूजनीयः। सर्वे वृद्धाः ज्ञातव्याः, तेषां आज्ञां न लङ्घयेत्, यः परमं प्राप्तुम् इच्छति। मन्त्रजीविकां, तत्वरहितस्थानानि, रिक्तगर्तानि, लघुकष्ठानि, विषं, भूतानि, मायां च सावधानीया वर्जयेत्। सदा कपटम्, धनविषये मिथ्याचारम्, निन्दा, अतिहासः, गर्वः, स्वेच्छया क्रीडायाः आचरणम् वर्जयेत्। गुरूणां सन्निधौ, तेषां आज्ञाविरुद्धं वचनं वा कर्म वा, गुरुवचनस्य अनाचरणं च सर्वथा प्रयत्नेन वर्जयेत्। सदा अशुभं वचनं, चिन्तनं वा, न कर्तव्यम्; तपस्विनां आसनम्, वस्त्रं, दण्डः, पादुकाः च तथैव। पादेन मालाः, शय्या, पात्रम्, छाया, यज्ञोपकरणानि च स्पर्शं सावधानीया वर्जयेत्। देवतागुरुदोषं सदा प्रयत्नेन न कुर्यात्; यदि अज्ञानात् कृतम्, तदा मन्त्रं दशसहस्रकृत्वः जपेत्। देवतागुरुदोषात्, शुद्धिः कोटिगुणा भवति; महापातकशुद्धिः अपि यथायोग्यं। पापी, सदाचारयुक्तः, तस्यार्धं कृत्वा शुद्धिं लभेत्; लघुपातकिनः, नियमपालकः, तस्यार्धेन शुद्धिं प्राप्नुवन्ति। ब्राह्मणः सन्ध्योपासनम् विहाय, त्रिवारं जपेन शुद्धिं यास्यति; नित्यकर्मविलोपे, शतजपः विधीयते। व्रतभङ्गे, निषिद्धभोजनम्, वाच्यावाच्यवचनम्, शुद्ध्यर्थं सहस्रजपः स्मृतः। काकशुकपिकादिपक्षिवधः, शुद्ध्यर्थं अष्टोत्तरशतजपः; अत्र न संशयः। परन्तु ब्रह्मज्ञानवित्, ब्राह्मणश्रेष्ठः, केवलस्मरणेन शुद्धिं लभते; इह न विचारः। आत्मज्ञातृणां, प्रायश्चित्तविधिः नास्ति; ते नित्यशुद्धाः, ब्रह्मविदः सदा। एवं भगवान् धर्मस्य गूढानि तत्त्वानि प्रकट्यान्, योगिनां मोक्षमार्गं शिष्याय उपदिशत्।