लिङ्गपुराणम्

तत्र, कालपर्यन्तं मनुष्यः “महादेवस्य पूजनं करिष्यामि” इति चिन्तयेत्। ततः, तत्र रूपे च वयस्यनुसारं मानवः जन्मं लभते। आकाशात् वायु उत्पद्यते, वायोः जलं जायते, जलात् प्राणः, प्राणात् शुक्रवृद्धिः भवति। रक्तस्य त्रयस्त्रिंशत् अंशाः, शुक्रस्य चतुर्दश अंशाः सन्ति; तयोः अर्धं समाहृत्य गर्भः निर्मीयते। ततः, गर्भसंयोगेन पञ्चवायुभिः आवृतः, तातः शरीरात् प्रत्येकं अंगं विकसितं भवति। अनन्तरं, मातुः भोजनात्, पच्यमानान्नग्रहणेन, नाभिद्वारेण प्राणाः प्रविशन्ति; ते हि देहिनां आधारः सन्ति। नवमासानन्तरं, तत्र स्थितः, शिरः कण्ठं च वक्रं कृत्वा, सर्वाङ्गानि संकुच्चितानि, जीवः स्वच्छन्दं गन्तुं न शक्नोति। नवमासान् स्थित्वा, गर्भद्वारस्य अधः स्थितः, स्वकृतदुष्कृत्येन नरकं प्राप्नोति। तत्र शूलपत्रवृक्षवनं, शाल्मलीवृक्षच्छेदनं, ताडनं, पुयशोणितभक्षणं च अनुभवति। यथा जलानि पृथक् भूत्वा पुनः एकत्र भवन्ति, तथैव छिन्नभिन्नाः जनाः तत्र यातनास्थानं गच्छन्ति। एवं, स्वकृतपापैः क्लिष्टाः आत्मानः, अवशिष्टकर्मफलैः दुःखं वा अन्यत् किञ्चित् अनुभवन्ति। सर्वान् जनान् परित्यज्य, एकः एव गन्तव्यं; एकः एव भोगः, अतः सत्कर्माणि कर्तव्यानि। यात्रा departing कस्यापि सह न गच्छति; केवलं कृतं कर्म अनुगच्छति। यमलोकस्थाः ते सततं रुदन्ति, अनिष्टसङ्गैः पीडिताः, दुःखपरिवेष्टितशरीराः, बहुतीव तीक्ष्णानि अनन्तदुःखानि अनुभवन्ति। यद् यद् जनः पुनः पुनः कर्मणा, मनसा, वाचा च आचरति, तद् तस्य प्रवृत्तिः तं नयति; अतः सत्कर्मणि यत्नः कर्तव्यः। जीवस्य संसारश्चक्रं अनादि, पूर्वकर्मजन्यं; तद् भयानकं तमोमयं षड्विधं जन्ममृत्युपरम्परायां प्रविशति। मानवजन्मात् पशुत्वं, पशुतः मृगत्वं, मृगात् पक्षित्वं, पक्षितः सर्पत्वं, सर्पात् वनस्पतित्वं निश्चितं प्राप्नोति; तत्र सन्देहः नास्ति। वनस्पतिभावं प्राप्त्वा, तत्र स्थायित्वं भवति, यावत् पुनर्जन्म भवति। कुम्भकारस्य चक्रवत् संसारचक्रं मानवात् वनस्पतिं प्रति पुनः पुनः परिवर्तते। एषः चक्रः तामसः इति विज्ञेयः; सात्त्विकचक्रः ब्रह्मारम्भः अपि कथितः। पिशाचान्तः चक्रः स्वर्गस्थदेहिनां मध्ये ज्ञेयः; ब्रह्मस्थितौ केवलं सात्त्विकः, वनस्पतिस्थितौ केवलं तामसः। चतुर्दशस्थानेषु राजः आधारः; प्राणबिन्दुं आहतः देही दुःखितः याति। तदा, हे मुने, परमब्रह्म स्मरणं कथं स्यात्? संसारचक्रः पूर्वकर्मवासनया चलितः। मानवजन्मं सदा प्राप्यते; अतः चतुर्दशविधं संसारचक्रं ज्ञात्वा ध्यानं साध्यं। संसारभीत्या धर्मं सदा आचरितव्यम्; ततः शनैः शनैः परिवर्त्य संसारचक्रं तरति। अतः सदा भक्तः, ध्याननिष्ठः, योगाभ्यासेन आत्मदर्शनं साधयेत्। एषः परमजलः, परमतेजः, अनुत्तमः सेतु; तस्य प्रसरणेन च संयोगेन सर्वभूतानां नित्यस्वरूपः। सेतुं, आत्मानं, सर्वदिशमुखाग्निं, महेश्वरं हृदयस्थितं पूजयेत्। एवं, स्वशक्तिसम्पन्नं, अन्तर्गतं देवम् अष्टविधेन, पुनरपि अष्टविधेन, तथा अष्टभिः प्रकारैः चिन्तयेत्। सृष्ट्यर्थं अग्निः स्थाप्यते, ततः हृदये निविष्टः; सम्यक् रुद्रं, लोकाधिपतिं, ध्यानं कुर्यात्। पञ्चहोमं सम्यक् कृत्वा, मनः तत्र एकाग्रं कृत्वा, क्रमशः विधिपूर्वकं हृदयस्थितं वैश्वानराग्निं ध्यानं कुर्यात्। शुद्धं जलं एकवारं पित्वा, तुष्णीं उपविशत्, होमस्य अनन्तरं; एवं प्रथमहोमः प्राणाय समर्पितः इति कथ्यते। द्वितीयः अपानाय, तृतीयः व्यानाय, चतुर्थः उदानाय, पञ्चमः समानाय। प्रत्येकं स्वाहाकारं कृत्वा, शेषं इच्छया भक्षयेत्; पुनः जलं पित्वा, मुखं प्रक्षालय्य, हृदयस्पर्शं कुर्यात्। प्राणग्रन्थिः आत्मा एव; रुद्रः आत्मा, सर्वसंहारकर्ता; रुद्रः आत्मनः प्राणः, सः आत्मनं पोषयति। रुद्रः प्राणे स्थितः, अतः सः प्राणरूपः; प्राणाय रुद्राय च उत्तमं अमृतं समर्प्यते। “भगवन्, शुभेन प्रवेशय स्वाहाः ब्रह्मात्मने”—एवं पञ्चहोमेन नित्यं भगवान् तुष्टः भवतु। त्वं नगरमध्ये स्थितः पुरुषः, अङ्गुष्ठमात्रः; अङ्गुष्ठे स्थितः, प्रभो, परमकारणः। सर्वलोकनित्यः भगवान् तुष्टः भवतु; त्वं देवेषु ज्येष्ठः, रुद्रः, वृषश्रेष्ठः। त्वं शान्तः भव, अयम् अन्नं अस्माकं भवतु; अयं होमः तव; एवं सर्वं उक्तं, गुणप्राप्तये विशेषतः। एष योगशास्त्रः पूर्वं ब्रह्मणा उपदिष्टः; अतः पशुपतिज्ञानं यत्नेन अवगन्तव्यम्।