लिङ्गपुराणम्

यः रजसः तामसस्य वा कर्मणां फलं अनुभवति, स तत्रैव विमुच्यते। पुण्यकर्मा तु स्वर्गे तद्भोगं प्राप्य तत्र सुखानुभवेन तिष्ठति। तस्मात् स्वर्गात् पुनः श्रेष्ठः पुरुषः मानवत्वं लभते। मानवदेहे जातः, स ब्रह्मणः परमानन्दं, शाश्वतं परमं ब्रह्म प्राप्नोति। अत एव केवलं ब्रह्मैव सेव्यं, यतः ब्रह्म परमं सुखम्। यज्ञादीनां महतां प्रयत्नः अस्यैव हेतोः क्रियते। पुनः मृत्योरधीनः स्यात्, तस्मात् मोक्ष एव परमं सुखम्। अथवा ब्रह्मतत्त्वनिष्ठया ध्यानयुक्तः सन्, सदा सत्ये स्थितः, स न कदापि कम्प्यते शतयुगान्यपि गच्छन्ति चेत्। स दिव्यं पुरुषं विश्वनामानं सर्वतोमुखं पश्यति। यस्य विश्वं पादः शिरः कण्ठः च, स जगन्नाथः, विश्वरूपः, विश्वगन्धः, विश्वमाल्यधरः, विश्ववस्त्रधारी च। पृथिवीं स गवां सहितां सञ्चालयति, पक्षिणश्च पुनर्जन्म न लभन्ते। एवं स प्राचीनः मुनिः, ईश्वरः, अणोः अणीयान्, महतः महीयान् इति कथ्यते। स योगेन द्रष्टव्यः, नेन्द्रियैः। स पुनः इन्द्रियातीतः पुरुषः, सुवर्णवर्णः, निरलिङ्गः, निर्गुणः, सच्चिदानन्दरूपः, नित्यः, सर्वत्र व्याप्य, सर्वस्य सारः। न तस्य हस्ताः, पादाः, उदरं, पार्श्वे, वा जिह्वा; स इन्द्रियातीतः, अतीव सूक्ष्मः, एक एव च। सर्वं वेत्ति, न तु सर्वैः ज्ञायते; स एव श्रेष्ठः पुरुषः, महापुरुषः इति कथ्यते। योगिनः प्रकृतिं पश्यन्ति, या जडरूपा, सर्वव्यापिनी, सूक्ष्मा, सृष्टिहेतुः, सर्वभूतसंयुक्ता। स हि सर्वत्र हस्तपादवान्, सर्वत्र मुखशिरोमुखः, सर्वत्र कर्णवान्, सर्वं व्याप्य स्थितः। योगयुक्तः पण्डितः तं नित्यं सर्वत्र व्यापिनं सर्वभूतपुरुषं वेत्ति, स न मुह्यति। यः सर्वभूतात्मानं, महात्मानं, अक्षरं परमात्मानं, सर्वात्मानं, परब्रह्म ध्यानयति, स न मुह्यति। यथा वायुः सर्वेषु रूपेषु स्थितः सुलभः न भवति, तथैवायं पुरुषः सूक्ष्मः, दुर्निरीक्ष्यः, देहे स्थितः। यदि तु किञ्चित् कर्मावशिष्टं स्यात्, तदा शुक्रशोणितसम्बन्धेन ब्रह्मणः गर्भं प्रविशति। तत्र पुरुषयोः संयोगात् प्रभुः जायते, ततः कालेन कललम् उत्पद्यते। कालान्तरेण कललं फेनवत् भवति, यथा चक्रवर्तिना घटमृद्भाण्डं विक्रियते। हस्तैः विकृतं तद् गोलाकारं भवति; एवं च, अन्तःशक्तियुक्तं प्राणवायुपूरितं च तद्वर्धते। यदि गर्भात् निर्गच्छामि, तदा महेश्वरं शरणं गमिष्यामि इति चिन्तयेत्। वैष्णववायुः जातकं यावत् न स्पृशति, तावत् महादेवं पूजयितुं चिन्तयेत्। तस्मिन्काले, "महादेवं पूजयिष्यामि" इति मनसि स्थापयेत्; ततः तत्र रूपेण वयसा च मानवः जायते। आकाशात् वायुः, वायोः जलम्, जलात् प्राणः, प्राणात् शुक्रवृद्धिः सञ्जायते। त्रिंशत् तु रक्तभागाः, चतुर्दश शुक्रभागाः; तयोः अर्धं समानीय गर्भः सम्पद्यते। ततः गर्भसंयुक्तः पञ्चवायुभिः आवृतः, पितुः शरीरात् प्रतिलम्बः अंगविशेषः विकसति। मातुः आहारात्, पाचितं पोषणं नाभिद्वारेण प्राणाः प्रविशन्ति, ते देहिनां आधाराः। नवमासानन्तरं दुःखितः, शिरःकण्ठसंवृतः, सर्वाङ्गसंपीडितः, सः स्वेच्छया न चलितुं शक्नोति। नवमासं स्थित्वा, योनिद्वारेण अधःमुखः, स्वकृतदुष्कर्मणा नरकं प्राप्नोति। तत्र स तिक्तपत्रवनस्य अनुभवति, शाल्मलीवृक्षच्छेदनं, ताडनं, पूयरक्तभक्षणं च। यथा जलानि व्यपृथक् सन्ति पुनः सङ्गच्छन्ति, तथा छिन्नभिन्नाः तत्र यातनास्थानं यान्ति। एवं स्वकृतपापैः पीडिताः, शेषकर्मणा दुःखं वा अन्यद्वा अनुभवन्ति। एकाकी गन्तव्यम्, सर्वान् जनान् परित्यज्य; एकाकी एव भोग्यं, तस्मात् शुभं कर्म कर्तव्यम्। यः यत्र गच्छति, तत्र कश्चन न अनुसरति; केवलं स्वकृतं कर्म तं अनुगच्छति। ये यमलोकवर्तिनः सन्तः, निरन्तरं क्रोशन्ति, दुःखसङ्गेन सदा पीड्यन्ते; तेषां शरीराणि बहुविधदुःखैः क्लिश्यन्ति, अनन्तक्लेशैः क्षीयन्ते। यत् यत् कर्म, मनसा, वाचा, कायेन च पुनः पुनः आचरति, तेनैव सः नीयते; तस्मात् सत्कर्मैः एव प्रवर्तितव्यम्। देहिनः संसारचक्रम् अनादिकालात् पूर्वकर्मसम्भूतं, घोरं, तमसि स्थितं षड्विधं प्रविशति। मानवात् पशुत्वं, पशोः मृगतां, मृगात् पक्षित्वं, पक्षितः सर्पत्वं प्राप्नोति। सर्पत्वात् निस्सन्देहं स्थावरभावं गच्छति; स्थावरभावे स्थित्वा, नूतनं जन्म यावत् न लभते। यथा कुम्भकारचक्रं सदा परिभ्रमति, एवं मानवस्थावरान्तं संसारचक्रम् पुनः पुनः प्रवर्तते। एष तामसः संसारः एवं ज्ञेयः, सत्त्विकः संसारः ब्रह्मारम्भकः अपि कथ्यते। यः प्रेतान्तः संसारः, स देवलोकस्थेषु देहिषु एवम् विज्ञेयः; ब्राह्म्यवस्थायां केवलं सत्त्वम्, स्थावरभावे तु केवलं तमः भवति।