लिङ्गपुराणम्

शृणु, द्विजश्रेष्ठ! अहं ते सम्प्रत्यवक्ष्यामि योगं दुर्दर्शं परमं, यं लब्धुम् अतीव दुरापम्। तस्य प्रारम्भे पञ्चधा चिन्तनं कार्यम्, चिरन्तनं तु मनसि संस्थाप्य ध्यातव्यम्। ततः सोमसूर्यवह्निशक्तिभिः संयुक्तः षड्विंशतिसिद्धिसम्पन्नः, अष्टधा विधिना पद्मासनं सम्यगाचरेत्। ततो षोडशधा, पुनः द्वादशधा च, मध्ये भगवतीं ध्यात्वा, तस्या ईश्वरं उमापतिं च, सम्यक् मनसा चिन्तयेत्। अजो भगवान् अष्टशक्तिसमन्वितः, अष्टमूर्तिधारी, तैरेव च रुद्रैः, ये पुनः चतुःषष्टिधा विभक्ताः। तथा सर्वाः शक्तयः, अष्टगुणसम्पन्नाः, अनुक्रमेण ध्यानं कृत्वा, परमविद्यां प्राप्नोति। एवं पाशुपतयोगो मोक्षसाधनः, सिद्धिप्रदश्च; अणिमाद्याः शक्तयः, ऋषयः, नान्यथा लभ्यन्ते कोटिजन्मकृत्यैः अपि। त्रैलोक्ये योगिनां अष्टधा ऐश्वर्यशक्तयः निरूपिताः; यथाक्रमं यथावद् शृणु। अणिमा, लघिमा, महिमा, प्राप्तिः, प्राकाम्यं सर्वत्र, ईशित्वं सर्वत्र—इत्यादयः। सर्वत्र स्वेच्छया कामसिद्धिः त्रिविधा ज्ञेया; ऐश्वर्यं तु सर्वकामदं परम्। तत्र दोषयुक्तं, निर्दोषं, सूक्ष्मं च; दोषयुक्तं पञ्चमहाभूतसम्भूतं प्रोच्यते। इन्द्रियाणि, मनः, अहंकारश्च, तत्र पुनः सूक्ष्मवृत्तिः पञ्चभूतात्मिका। इन्द्रियाणि, मनः, चित्तं, बुद्धिः, अहंकारः, सर्वगतं च, आत्मनि प्रतिष्ठितं ज्ञानरूपं च। संयोगः त्रिविधः केवलं सूक्ष्मे एव; अष्टधा विभागः अपि तत्रैव स्थितः। तस्य रूपं यथोक्तं भगवता वक्ष्यामि—त्रैलोक्ये सर्वेषां भूतानां नियमनं यथा। अणिमाद्याः शक्तयः सर्वत्राव्यक्तरूपे स्थिताः; त्रैलोक्ये सर्वेषां भूतानां दुर्लभाः प्रोच्यन्ते। ताः योगिनां साध्याः; तत्र प्रथमशक्तिः लोके पतनगमनशक्तिः, सा नित्यं तस्य स्वरूपम्। सर्वेषां भूतानां शीघ्रता द्वितीयं पादम्; सा त्रैलोक्ये सर्वैः पूज्यते महत्त्वात्। इह लोके महत्त्वं तृतीययोगः; त्रैलोक्ये सर्वेषां भूतानां यत्रक्वचित् गमनं प्रसिद्धम्। स इच्छया सर्वत्र विषयान् भुङ्क्ते, न किञ्चिद् बाधते; त्रैलोक्ये सुखदुःखे सर्वेषां भूतानां जायते। सः सर्वत्रेश्वरः, योगविज्ञः, त्रैलोक्ये चराचराणां सर्वेषां वशे स्थितः। तस्य इच्छया रूपाणि सन्ति वा न वा; यत्र सर्वत्र स्वेच्छया कामसिद्धिः, चराचरेषु त्रैलोक्ये। शब्दः, स्पर्शः, रसः, गन्धः, रूपं, मनश्च—एतानि तस्य इच्छया जायन्ते वा न वा। स न जायते, न म्रियते; न छिद्यते, न विदीर्यते; न दह्यते, न मुह्यति; न लीयते, न मलिन्यते। न क्षीयते, न जीर्यते; न कदापि बाध्यते; न क्रियते, न विक्रियते सर्वत्र तथैव। स गन्धरहितः, रसवर्जितः, रूपरहितः; स्पर्शवर्जितः, शब्दवर्जितः; वर्णरहितः, स्वरवर्जितः, कदाचित् लक्षणवर्जितः। सः विषयान् भुञ्जानः अपि न बध्यते; सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, परमः; सूक्ष्मत्वात् मोक्षदः। सर्वव्यापकत्वात् च मोक्षप्रदत्वात्, सः पुरुषः इति कथ्यते; सूक्ष्मभावात्, सः पुरुषः परमेश्वर्ये स्थितः। गुणातीतः, ऐश्वर्यस्थः, सर्वत्र परमसूक्ष्मः; अविघ्नम् ऐश्वर्यं प्राप्य, परमं योगं लभते। ततः मोक्षं गच्छति, सूक्ष्मं परमं पदम्; एवं, ऋषिसत्तम, पाशुपतयोगः ज्ञेयः। सः स्वर्गमोक्षफलदः, शिवसंयोगकारणम्; रजसा प्रेरितः, मार्गज्ञानं लब्ध्वा, कर्माणि करोति। रजस्तमःसम्भूतानि कर्माणि अनुभूय, तत्रैव विमुच्यते; पुण्यकृत् स्वर्गे फलं अश्नुते। ततः पुनः श्रेष्ठः मानवत्वं प्राप्नोति; ततो ब्रह्मणः परमं सुखं, नित्यं परं ब्रह्म प्राप्नोति। केवलं ब्रह्म सेवितव्यं, यतः ब्रह्म परमं सुखम्; महायज्ञस्य प्रयत्नः अपि तत्रैव। पुनः मृत्युवशं याति; तस्मात् मोक्षः परमं सुखम्; वा, ध्यानसंयुक्तः, ब्रह्मतत्त्वनिष्ठः सन्— स शतयुगसहस्रैः अपि न चल्यते; दिव्यं पुरुषं विश्वाख्यं सर्वतोमुखं दृष्ट्वा— यस्य विश्वं पादशिरःकण्ठरूपम्, विश्वेश्वरं, विश्वरूपं, विश्वगन्धं, विश्वमाल्यं, विश्वाम्बरं प्रभुम्। स पृथिवीं गोभिः संचालयति, पक्षिणः पुनः नोत्पद्यन्ते; एवं सः प्राचीनऋषिः, ईश्वरः, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, महतः च महत्तरः। सः योगेन द्रष्टव्यः, न नेत्रेण; पुनः इन्द्रियातीतः पुरुषः, हिरण्यवर्णः, निरलक्ष्यः, निर्गुणः, विज्ञानस्वरूपः, नित्यः, सर्वव्यापी, सर्वसारः। स हस्तपादनाभिपार्श्वजिह्वावर्जितः, इन्द्रियातीतः, अतीव सूक्ष्मः, एक एव। सर्वं वेत्ति, सर्वैः न वेद्यते; सः श्रेष्ठः, महापुरुष इति कथ्यते।