लिङ्गपुराणम्

यः कश्चिदपि, वृद्धः स्यात् नावृद्धः वा, सुप्रीतिसम्प्रसादात् परमेणेश्वरस्य मोक्षं प्राप्नोति; किमपि, अण्डजः, उद्भिज्जः, स्वेदजः वा, सर्वेऽपि तस्य कृपया विमुच्यन्ते। देवानां देवस्य प्रसादेन, पुनरपि विचारस्य आवश्यक्ता नास्ति; स एव विश्वेश्वरः शिवः, बन्धमोक्षयोः कारणम् इति। पृथिवी, व्योम, दिवः, महर्लोकः, पितृलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकः, च सह सहस्रकोटिब्रह्माण्डैः, एते सर्वे, देवेश्वरस्य रूपेण, अष्टावरणैः सह, सप्तद्वीपैः, पर्वतैः, वनैः च, सर्वैः सागरैः, सर्वैः वायुवेगैः च, अन्येषु च लोकेषु, चराचराणि भूतानि निवसन्ति। एते सर्वे भवात् एव उत्पन्नाः, स एव तेषां शरणं; सर्वं रुद्रः एव—तस्मै महात्मने नमः। इदं सर्वं विश्वं, सर्वाणि भूतानि, बहुविधरूपोत्थितं सर्वं रुद्रः एव; रुद्राज्ञया, एषा देवी प्रतिष्ठिता, या अम्बिका, तया मोक्षः लभ्यते। एवं सिद्धाः, ये खेचराः, प्रसन्नचित्ताः सन्तः, अम्बिकायाः कृपया तान् सर्वान् भूतान् दृष्ट्वा, परस्परं समालपन्ति। ततः ते सिद्धाः, खेचराः, भगवता सह ऐक्यं प्राप्य, तत्रैव स्थिताः सन्ति। ततः, ऋषयः सूतम् अपृच्छन्—“कस्य योगेन, हे सूत, साधवः अत्र अणिमादिगुणैः सम्पन्नाः सिद्धिम् आप्नुवन्ति? एतत् सर्वं विस्तारतः वक्तव्यम्।” सः उवाच—“दुर्लभतमं योगं वक्ष्यामि; आदौ, पञ्चधा ध्येयम्, नित्यं चित्ते स्थापयेत्। ततः, पद्मासनं स्थापयेत्, सोमसूर्याग्निशक्तिसंयुक्तः, षड्विंशतिगुणसम्पन्नः, अष्टधा च, द्विजश्रेष्ठ। ततः षोडशधा, पुनः द्वादशधा, देवीं मध्ये, देवमुमापतिं च ध्यायेत्। अजो भगवाञ्छक्त्यष्टकसम्पन्नः, अष्टमूर्तिधरः, तैः अष्टैः रुद्रैः, ये च पुनः चतुःषष्टिधा सन्ति। एवं सर्वाः शक्तयः, अष्टगुणसम्पन्नाः; एवं क्रमशः ध्यायन्, परमं ज्ञानं प्राप्नोति। एषः पाशुपतयोगः, मोक्षसिद्धिप्रदः; अणिमादयः सिद्धयः, हे मुनयः, अन्यथा कोटिकर्मभिः अपि न सिध्यन्ति। अत्र योगिनाम् अष्टधा ऐश्वर्यं कथ्यते; एतत् सर्वं यथाक्रमं शृणुत। अणिमा, लघिमा, महिमा, प्राप्तिः, प्राकाम्यं सर्वत्र, ईशित्वं सर्वत्र, वशित्वं सर्वत्र, यत्र कामान् इच्छया आप्नोति—एतत् त्रिधा ज्ञेयम्; ऐश्वर्यं नाम सर्वकामदं। तद् दोषयुक्तं, निर्दोषं, सूक्ष्मं च; दोषयुक्तं पञ्चभूतात्मकम् उक्तम्। इन्द्रियाणि, मनः, अहंकारः च, तत्र सूक्ष्मवृत्तिः अपि पञ्चभूतात्मकः। इन्द्रियाणि, मनः, चित्तं, बुद्धिः, अहंकारः, यत् सर्वव्यापि आत्मस्थितं प्रत्यक्षरूपेण ज्ञेयम्। तत्र संयोगः त्रिविधः, केवलं सूक्ष्मे एव; अष्टधा विभागः अपि सूक्ष्मे एव प्रतिष्ठितः। तस्य रूपं वक्ष्यामि, यथोक्तं भगवता—कथं नियमनं त्रिषु लोकेषु सर्वभूतेषु अभिप्रेतम्। अणिमाद्याः शक्तयः सर्वत्र अव्यक्तरूपेण स्थिताः; त्रिषु लोकेषु सर्वभूतेषु दुरापाः इत्युक्तम्। ताः तु तेषां सुलभाः भवन्ति; योगिनां प्रथमं बलम्—लोके उत्प्लवनगमनसामर्थ्यम्—एषा तस्य रूपम्। सर्वभूतेषु शीघ्रता द्वितीयं पदम्; त्रिषु लोकेषु सर्वैः पूज्यते। इह महत्त्वं तृतीयः योगः; त्रिषु लोकेषु सर्वभूतेषु यत्रेच्छया गमनं प्रसिद्धम्। इच्छया सर्वत्र विषयान् उपभुङ्क्ते, न किञ्चिद्विघ्नः; त्रिषु लोकेषु सुखदुःखे सर्वभूतानां जायते। सः सर्वत्र ईश्वरः, योगविभागवित्; त्रिषु लोकेषु चराचरेषु सर्वे तस्य वशे। तस्य इच्छया रूपाणि सन्ति वा न वा; यत्रेच्छया कामः सिद्ध्यति, त्रिषु लोकेषु चराचरेषु। शब्दः, स्पर्शः, रसः, गन्धः, रूपं, मनः च—एतानि तस्य इच्छया जायन्ते वा, न वा। सः न जायते, न म्रियते; न कर्त्यते, न भिद्यते; न दह्यते, न मोह्यते; न लीयते, न मलिनः। न क्षीयते, न जीर्यते, नापि क्लिश्यते; न निर्मीयते, न विक्रियते सर्वत्र। सः गन्धरहितः, रसवर्जितः, रूपवर्जितः; स्पर्शवर्जितः, शब्दरहितः; वर्णरहितः, स्वरवर्जितः, कदाचित् निरुपलक्षणः। सः विषयान् उपभुङ्क्ते, न तु तैः बध्यते; सूक्ष्मात् अपि सूक्ष्मः, परः; सूक्ष्मत्वात् मोक्षदः। सर्वव्यापित्वात्, मोक्षप्रदत्वात्, सः पुरुषः इत्युच्यते; सूक्ष्मभावात्, पुरुषः परमेश्वरत्वे तिष्ठति। गुणातीतः, ऐश्वर्ये स्थितः, सर्वत्र परमसूक्ष्मः; अनवरोधितं ऐश्वर्यं प्राप्य, परमं योगं लभते। तत्रतः मोक्षं याति, तं सूक्ष्मं परं पदम्; एवं पाशुपतयोगः विज्ञेयः, हे मुनिश्रेष्ठ। सः स्वर्गमोक्षफलप्रदः, शिवसंयोगहेतुः; अथवा, रजसा कृत्यं कुर्वन्, मार्गज्ञानं लभित्वा, कर्माणि आचरति।