लिङ्गपुराणम्

महर्षे, यः पुरुषः संसारविषविमुक्तः स्यात्, स एवामृतस्य तत्त्वं समासेन मया ते निगदितम्। अत्र ज्ञानस्यैव महत्त्वं शुभदं, तस्य संबन्धात्; एवं भगवता पाशुपतयोगः ते उपदिष्टः। हे मुनिश्रेष्ठ, यत् शिवेन भाषितं तद् न सर्वत्र दातव्यं, केवलं तस्मै योगिने, यः सदा विभूतिधारी, प्रियतमे च, तस्मै एव दातव्यम्। यः कश्चिद् एतत् संसारनाशनं पठति वा शृणोति, स ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति, अत्र न संशयः। एवं श्रुत्वा कुमारादयः प्राज्ञाः धनुर्धरं प्रभुं समीपमुपेत्य, भयवशात् प्रणम्य, करुणासिन्धुं परमेश्वरं प्रपन्नाः, ऊचुः— "भगवन्, यदि त्वं हिमवतः कन्यया देवीया सहितः विविधैः भोगैः क्रीडसि, तर्हि वयं किमत्र वक्तुं शक्ष्यामः?" तान् एवं संबोध्य, नीलकण्ठः धनुर्धरः प्रभुः हसित्वा, अम्बिकां च द्विजश्रेष्ठांश्च अवलोक्य, वाक्यमुवाच— "न बन्धनं न मोक्षश्च मम इच्छया देहिनां, आत्मा अविद्यया बद्धः, जीवः भोक्ता, परमात्मा तु परिप्रभोक्ता—एषा भेदः। मयया बद्धः आत्मा कर्मसु संलग्नः; ज्ञानं, ध्यानं, बन्धः, मोक्षः—एतानि आत्मनः न वास्तवतः, द्विजातिमुख्य। यः मां एवं वेत्ति, तस्यापि सर्वथा न तथा; एष ज्ञानं—अहमेव ज्ञेयः—एषा बुद्धिः, वेदः, परम्परा च। एषा स्थैर्यम्, मद्भावः, ज्ञानशक्तिः, तथैव क्रिया; तथा इच्छाशक्तिः, आदेशशक्तिश्च—एते द्वे ज्ञानं निःसंशयं। न एषा प्रकृतिः, न विकारोऽपि, विचिन्त्य; एषा माया न परिवर्तते, न सप्रकटं, नाप्रकटम्। पुरा मम वदनात् पञ्चवक्त्रात् परमतेजसः, अमृतं विश्वानां भीतिनाशनं आज्ञा उत्पन्ना। तस्यां प्रविश्य, लोकहितं चिन्तयन्, अहं शिवः, तया सप्तविंशतिप्रकारेण सर्वं व्याप्य स्थितवान्। तस्मात् कालात्, द्विजश्रेष्ठ, मोक्षमार्ग आरब्धः। इति उक्त्वा, परमेश्वरः भवानीं निरीक्ष्य, सा भवानी तं दृष्ट्वा, अक्षयमायां अपानयत्। मुनयः मायामलविमुक्ताः पार्वतीं दृष्टवन्तः। ते हृष्टाः मुक्ताः च अभवन्; अतः एषा परा अवस्था—न हि उमायाः शंकरस्य वा परमार्थतः भेदः। द्विविधरूपं धारयित्वा, ते स्थिताः—अत्र न संशयः। यदा विद्वान् असङ्गः भवति, तदा परमेश्वरस्याज्ञया एव। तदा मुक्तिरेव स्यात्, नान्यथा, कोटिकर्मणापि; तत्र क्रमः न नियतः परमेश्वरस्य, यः सर्ववृद्धिकारणम्। अनुग्रहेण मुक्तिरेकक्षणे एव—एषा प्रतिज्ञा, न संशयः; गर्भे, जातः, बालः, युवा वा। वृद्धोऽपि नवोऽपि, परमेश्वरस्य कृपया मुक्तः भवति; अण्डजः, उद्भिज्जः, स्वेदजः, सर्वे मुक्ताः। देवादिदेवस्य कृपया, विचारस्य आवश्यकता नास्ति; एष एव विश्वेश्वरः शिवः बन्धमोक्षयोः कारणम्। भूमिः, अन्तरिक्षम्, दिवः, महर्लोकः, पितृलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकः, कोटिसंख्यानि ब्रह्माण्डानि च—एतानि सर्वाणि, देवादिदेवस्य रूपेण, अष्टावरणयुक्तानि, सप्तद्वीपाः, पर्वतानि, वनानि च—सर्वे च समुद्राः, सर्वाः वायुप्रवाहाः, अन्येषु लोकेषु, चराचराणि च भूतानि वसन्ति। सर्वे भवन्ति भवात् जाताः; स एव तेषां शरणम्। सर्वं रुद्रः—तस्मै महात्मने नमः। यत् विश्वं, सर्वाणि भूतानि, यच्च नानारूपोत्थितम्—स एव रुद्रः। रुद्राज्ञया एषा देवी प्रतिष्ठिता; तया मोक्षः प्राप्यते—सा अम्बिका। एवं सिद्धाः, ये गगनचराः, अम्बिकायाः कृपया, तान् सर्वभूतानि दृष्ट्वा, हृष्टमनसः समागताः ऊचुः। ते गगनचराः सिद्धाः, भगवत्सायुज्यं प्राप्य, स्थिताः सन्ति। अथ, "कस्मिन्न्योगे, हे सूत, साधवः अत्र गुणैः सहिताः, अणिमादिसिद्धयः प्राप्नुवन्ति? एतत् सर्वं विस्तारतः वक्तव्यम्," इति पृष्टे, सूतः उवाच— "अद्य अहं तं योगं वक्ष्यामि, यः दुरलभतमः। आदौ पञ्चविधया चिन्त्य, नित्यं चित्ते स्थापनीयम्। पद्मासनं स्थापयित्वा, चन्द्रसूर्यवह्निशक्तिसंयुक्तः, षड्विंशतिसिद्धिसंपन्नः, अष्टविधेन, द्विजश्रेष्ठ। ततः षोडशधा, पुनः द्वादशधा, द्विजोत्तम, देवीं मध्ये, उमापतिं च ध्यानं कुर्यात्। अजः प्रभुः अष्टसिद्धिसंयुक्तः, अष्टरूपः, तैः अष्टैः रुद्रैः, पुनः चतुर्षष्टिधा। तथैव सर्वाः शक्तयः, अष्टगुणसमन्विताः; एवं क्रमशः ध्यानं कृत्वा, अनुत्तमं ज्ञानं प्राप्नोति। एवं पाशुपतयोगः, यः मोक्षसिद्धिप्रदः; अणिमादिसिद्धयः, मुनयः, नान्यथा कोटिकर्मणापि लभ्यन्ते। तत्र योगिनां अष्टविधा ऐश्वर्यसिद्धयः वर्णिताः; एतत् सर्वं अनुक्रमेण व्याख्यायते, ज्ञातव्यं भवति। अणिमा, लघिमा, महिमा, प्राप्तिः, प्राकाम्यं सर्वत्र, ईशित्वं च सर्वत्र—सर्वत्र स्वेच्छया कामसिद्धिः—एषा त्रिविधा ज्ञेया; ऐश्वर्यं तु सर्वकामप्रदं। दोषयुक्तं, निर्दोषं, सूक्ष्मं च; दोषयुक्तं पञ्चभूतात्मकं इति उच्यते।