लिङ्गपुराणम्

धर्मात् ज्ञानं साक्षात् उत्पन्नं भवति; ज्ञानात् वैराग्यं जायते; वैराग्यात् परमं ज्ञानं प्रादुर्भवति, यद् परमं तत्त्वं प्रकाशयति। ज्ञानवैराग्यसम्पन्नस्य योगः सिद्ध्यति, द्विजश्रेष्ठ; योगसिद्ध्या सततम् सत्त्वस्थितस्य मोक्षः प्राप्यते, अन्यथा न। अद्भुतं तद् अक्षरं पदं, यद् तमसा मोहेन चावृतं, सत्त्वबलं आश्रित्य, द्विजश्रेष्ठ, शिवं पूजयेत्। सत्त्वस्थितः, भक्तः मम, मम पूजायाम् नित्यनिष्ठः, सर्वथा धर्मनिष्ठः, यत्नशीलः, समाहितः च—द्वन्द्वानि सहनशीलः, धैर्ययुक्तः, सर्वभूतहिते रतः, सरलस्वभावः, मनः संयतः, मृदुश्च सदा—नम्रः, विद्वान्, शान्तः, स्पर्धारहितः, मोक्षमिच्छुः, धर्मज्ञः, आत्मलक्षणैः चिह्नितः—त्रिणां ऋणानां मुक्तः, पूर्वजन्मसञ्चितपुण्यफलः, द्विजः वृद्धः, श्रद्धया, गुरोः क्रमशः—वा, निष्कपटसेवया, स्वर्गलोकं प्राप्त्वा, क्रमशः सुखानि अनुभूय—भारतभूमिं प्राप्तः, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मज्ञः भवति; संगात् ज्ञानं प्राप्य योगविज्ञः भवति। एषः क्रमः मलसम्पन्नस्य ज्ञानप्राप्तये, द्विजश्रेष्ठ; तस्मात्, एतत् मार्गं आश्रित्य, सङ्गं त्यक्त्वा, दृढनिश्चयेन—संसारविषात् विमुक्तः भवति, ऋषिसत्तम। एवं संक्षेपेण अक्षरं ते निगदितम्। अत्र केवलं ज्ञानस्य महत्त्वं शुभं, तेन योगः पाशुपतः त्वया ईश्वरात् उपदिष्टः। ऋषिसामन्ये, शिवेन उक्तं न सर्वसाधारणाय देयम्; केवलं योगिनः, यः नित्यं भस्मनिष्ठः, प्रियः च, तस्मै देयम्। यः एतत् पठति वा शृणोति, संसारान्तकं, स ब्रह्मसंयोगं प्राप्नोति—अत्र न संशयः। एतत् श्रुत्वा, बुद्धिमन्तः कुमारादयः धनुष्मन्तं समीपमुपेत्य, भयात् नमस्कृत्य, अनुग्रहीतं परमेश्वरं प्रत्युवाचन्। "महादेव, यदि त्वं एतया देवीया हिमवत्कन्यया विविधैः भोगैः क्रीडसि, तत्र कथं वयं इह वदेम?" इति। एवं उक्तः, नीलकण्ठः धनुष्मान् भगवान्, अम्बिकाम् तथा नमस्कृत्य स्थितान् द्विजान् दृष्ट्वा हसन्, उवाच। "संसारबन्धनं च मोक्षः च अत्र मम इच्छया न भवतः, देहिनाम्; आत्मा अविद्यया बद्धः, जीवः भोक्ता, परमात्मा उपभोक्ता—एषा भेदः। मायया बद्धः आत्मा कर्मसु संयुक्तः; ज्ञानं, ध्यानं, बन्धनं, मोक्षः च आत्मनः नास्ति, द्विज। यः मां एवं जानाति, तस्य अपि न सर्वत्र एवं; एषा विद्या—अहं ज्ञेयः, एषा बुद्धिः, वेदः, परम्परा च। एषा स्थितिः, मम स्वरूपं, ज्ञानशक्ति, क्रिया च; तथा इच्छा, आज्ञा—एते द्वौ ज्ञानौ न संशयः। एषा न प्रकृतिः, न विकारः, विचारात्; एषा माया न परिणमति, न प्रकटिता, न अप्रकटिता। पूर्वं, मम शाश्वती आज्ञा, मुखात् पञ्चमुखात्, महती, लोकानां अभयप्रदा। ताम् आज्ञां प्रविश्य, लोकहितं चिन्तयन्, शिवः अहं तया सर्वं सप्तविंशतिधा व्यापितवान्। ततः प्रभृति, द्विजश्रेष्ठ, मोक्षप्रवृत्तिः आरब्धा। एवं उक्त्वा, परमेश्वरः भवानीं अपश्यत्। भवानीं तं दृष्ट्वा, अक्षरमायां अपाकरोत्; तैः ऋषिभिः मायामलविमुक्तैः पार्वती दृष्टा। ते सन्तुष्टा मोक्षं प्राप्ताः; तस्मात् एषा परमावस्था—उमा-शङ्करयोः परमार्थे नास्ति भेदः। द्वैधं रूपं धृत्वा तिष्ठतः—नात्र संशयः; विवेकी निरसक्तः परमेश्वरस्य आज्ञया। ततः मोक्षः क्षणात् आगच्छति—न अन्यथा, कोटिकर्मभिः अपि; क्रमः परमेश्वरस्य नाभिप्रेतः, यः सर्ववृद्धिकारणम्। कृपया मोक्षः क्षणात् आगच्छति—एषा प्रतिज्ञा, न संशयः; गर्भे, जातः, बालः, युवा वा। वृद्धः वा, न वा, जीवः परमेश्वरस्य कृपया मुक्तः; अण्डजः, उद्भिजः, स्वेदजः वा, सर्वे मुक्ताः। देवदेवस्य कृपया न आवश्यकम् अधिकं विचारयितुम्; एषः एव विश्वेश्वरः शिवः बन्धमोक्षयोः कारणम्। भूमिः, अन्तरिक्षम्, दिवः, महः, पितृलोकः, तपो लोकः, सत्यलोकः, कोटिसृष्ट्यण्डानि—सर्वे, देवदेवस्य रूपेण, अष्टावरणानि, सप्तद्वीपाः, पर्वताः, वनानि—सर्वे समुद्राः, सर्वे वातवाहनानि, अन्येषु लोकेषु, चराचराः सर्वे वसन्ति। सर्वे भवान् एव उत्पन्नाः; स एव शरणम्। सर्वं रुद्रः—तस्मै महात्मने नमः। सर्वं विश्वं, सर्वे प्राणी, सर्वं विविधरूपेण उत्पन्नम्—स एव रुद्रः। रुद्रस्य आज्ञया एषा देवी स्थिताः; तया मोक्षः लभ्यते—सा अम्बिका। एवं सिद्धाः व्योमगामिनः, हृष्टचित्ताः, अम्बिकायाः कृपया सर्वे प्राणी दृष्ट्वा, समवदन्। ततः व्योमगामिनः सिद्धाः, भगवद्योगं प्राप्त्वा, स्थिताः। अथ, "कस्य योगेन, सूत, साधवः अत्र अणिमादिगुणयुक्ताः सिद्धिं प्राप्नुवन्ति? एतत् सर्वं विस्तारतः वद," इति पृष्टम्।