लिङ्गपुराणम्

शिवस्य सान्निध्ये, शङ्करः पृष्टवान्—“विद्या किम्?” तस्य उत्तरम् इदम् आसीत्—“विद्या चेतनाचेतनयोः भेदविवेकः कथ्यते। यस्य ज्ञानं श्रद्धा च अस्ति, स निःसंशयं शान्तिं प्राप्नोति। एष धर्मः, द्विजश्रेष्ठ। अधुना परमगुह्यं वक्ष्यामि—सर्वत्र परमेश्वरस्य रहस्यं। संसारे निःसंशयं भक्तिः जायते; तया युक्तः जनः मोक्षं प्राप्नोति। यद्यपि अयोग्यः अपि, भगवतः परमेश्वरस्य भक्त्या तुष्टिः सुलभा। स सर्वविधं तमः निगृह्य, ज्ञानप्रदानेन, होमेन, ध्यानयज्ञेन, तपसा, पाठेन, दानादिना, सर्वपठनं च, भक्त्यर्थं एव सम्पद्यते। सहस्रशः चान्द्रायणैः, शतशः प्राजापत्यैः, मासोपवासैः च, भक्तिः एव उत्तमा। ये भगवतो गिरिगुहावासिनः भक्तिं विना, स्वसुखार्थं पतन्ति; भक्तः तु भक्त्या मोक्षं प्राप्नोति। भक्तदर्शनमात्रेण, द्विज, जनाः स्वर्गं च, अधिकं च प्राप्नुवन्ति। भक्तानां कार्याणि कठिनानि न सन्ति; ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्रादीनां च, अन्येषां च, तत् अधिकं सुलभम्। भक्त्या ऋषयः बलं सौभाग्यं च प्राप्नुवन्ति; इति उमां पिनाकिना दृष्ट्वा कथितम्। पुरा वाराणस्याम्, द्विजश्रेष्ठ, देवः अविमुक्ते रुद्ररूपेण देवीं मधुरं वाक्यम् उक्तवान्। रुद्राणी पृष्टवती—“रुद्रं च वाराणसीं च प्राप्त्वा, महादेवः कथं वश्यः पूज्यः दर्श्यः च प्रभुरिति? तपसा, ज्ञानेन, योगेन वा? कथय, प्रभो।” तस्य वाक्यं श्रुत्वा, पार्वतीं निरीक्ष्य, चन्द्रकलाङ्कितः पूर्णचन्द्रमुखः स्मितं कृत्वा, हिमपत्नी मेनायाः पूर्वकथां स्मृतवान्। “महात्मनः देवी, गिरिप्रस्थाने दीर्घकालं स्थित्वा, एषा रम्या नगरी त्वया प्राप्ता; त्वं पृष्टुम् अर्हसि। स्थानार्थं मातृकथितम्, अत्र विस्मृतम्, क्रीडायुक्ते; पूर्वं पितामहः अपि पृष्टवान्। यथा त्वं अद्य ब्रह्मतत्त्वदर्शनार्थं मां पृच्छसि, तथा कल्पे ब्रह्मा माम् अपश्यत्—श्वेतवर्णं श्वेतरूपं। सद्योजातः श्वेतः, वामदेवः रक्तः, पितामहः तात्पुरुषं पीतवर्णं, अघोरं प्रभुं कृष्णं च दृष्टवान्। ईशानः विश्वरूपः, तदा माम् विश्वरूपं उक्तवान्। वामदेवः, तात्पुरुषः, अघोरः, सद्योजातः, महेश्वरः—गायत्र्या त्वया दृष्टः, देवदेव, महेश्वरः। कथं महादेवः वश्यः, ध्यान्यः, कुत्र, प्रभाप्रभव? द्रष्टव्यः पूज्यः च; अतः, देवी, शङ्कर, वक्तव्यम्। मया उक्तम्—‘श्रद्धया एव वश्यः, कमलज।’ लिङ्गे ध्यान्यः, विष्णुना जलसागरे दृष्टः, पञ्चमुखे पञ्चशुद्धब्राह्मणैः पूज्यः। त्वया भक्त्या अद्य दृष्टः, अण्डज, जगत्गुरो। स अपि मम उक्तवान्, पूर्वं भक्त्यर्थं अर्थं दत्तवान्। भक्त्या, देवदेवी, हृदि प्रभुं दृष्टवान्। अतः श्रद्धया वश्यः द्रष्टव्यः च, पर्वतश्रेष्ठकन्ये। लिङ्गे सदा पूज्यः, निःसंशयं, श्रद्धायुक्तैः ब्राह्मणैः। श्रद्धा परमो सूक्ष्मधर्मः; श्रद्धा ज्ञानं, होमः, तपः च। श्रद्धा स्वर्गः मोक्षः च; मया सदा श्रद्धया द्रष्टव्यः। ततः पार्वती पुनः पृष्टवती—“कथं ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरं वामदेवं महात्मानं पुरातनं परमपुरुषं दृष्टवान्? अघोरं ईशानं च कथय। एकोनत्रिंशः कल्पः श्वेतलोहितः ज्ञेयः।” तस्मिन्नेव, ब्रह्मा परं ध्यानं कुर्वन्, कुमारः श्वेतलोहितः जटिलः उत्पन्नः। तम् उज्ज्वलपुरुषं दृष्ट्वा, ब्रह्मा चतुर्मुखः हृदि परमात्मानं ब्रह्मरूपं स्थापितवान्। ततः ब्रह्मा सद्योजातं ध्यानयोगेन परं ज्ञात्वा, देवम् ईश्वरं पूजितवान्। ततः ब्रह्मा सद्योजातं ब्रह्मरूपं चिन्तितवान्; तस्मात् तस्य पार्श्वे श्वेताः प्रसिद्धाः अभवन्। सुनन्दः नन्दनः च, विश्वनन्दः उपनन्दः च, एते शिष्याः महात्मनः तं ब्रह्मणं सदा परिवर्तन्ति। तस्य पुरः श्वेतवर्णेन दीप्तः महर्षिः श्वेतः जातः; तस्मात् हरः महातेजस्वी उत्पन्नः। तत्र सर्वे ऋषयः परमभक्त्या सद्योजातमहेश्वरं शरणं गत्वा, नित्यं ब्रह्मणं स्तुतवन्तः। अतः ये द्विजाः भगवतः विश्वनाथस्य शरणं गत्वा, प्राणनियमनं कृत्वा, ब्रह्मणि चित्तं स्थापयन्ति, ते सर्वे पापविमुक्ताः शुद्धाः ब्रह्मदीप्त्या प्रकाशमानाः विष्णुलोकं अतिक्रम्य रुद्रलोकं प्राप्नुवन्ति। ततः त्रयस्त्रिंशः कल्पः रक्तः कथ्यते, यत्र ब्रह्मा महातेजाः रक्तरूपं गृहीत्वा स्थितः। ब्रह्मा परमेश्वरः पुत्रकामनया ध्यानं कृत्वा, कुमारः रक्तवर्णः जटिलः उत्पन्नः। रक्तमाल्यवस्त्रधारी, रक्तलोचनः, तेजस्वी, तं महात्मानं कुमारं रक्तवस्त्रधारणं ददर्श। परमध्यानं आश्रित्य, देवम् ईश्वरं ज्ञात्वा, ब्रह्मा विनीतः, अत्यन्तनियमितः, प्रणम्य पूजां अकरोत्। एवं शिवस्य भगवतो भक्त्या श्रद्धया च, ज्ञानं, ध्यानं, पूजनं, मोक्षः च सुलभः इति साक्षात् उपदिष्टम्।