लिङ्गपुराणम्

शास्त्रं कर्मणां वेदभागत्वेनोक्तं, द्विजोत्तम, ब्रह्मणः शिरः, सारं मुनिनां कर्मफलमिति प्रतिष्ठितम्। सर्वेषां हि स्वभावतोऽभिलाषो दृश्यते, नान्यथा; तस्मात् वेदः तेषां कर्म समादिशति—एवं ज्ञात्वा कर्मनिष्ठाः भवन्ति विद्वांसः। अत्र समर्थानां धर्मलक्षणं त्यागः स्मृतः; अज्ञानमेव सर्वदेहिनां संसारमूलम्। स्वभावविरुद्धकर्मणां शक्तिः क्षीयते; त्रैगुण्यात्मकः पूर्णः चायं जीवः, ज्ञानाभावे अज्ञानबन्धनं प्राप्नोति। पुण्यपापभारात् आत्मा चतुर्विधं स्थितिं लभते—पापकर्मणां नरकगति, पुण्यकर्मणां स्वर्गगति, मिश्रकर्मणां मिश्रगति च। देही च चत्वारः प्रकाराः—अङ्कुरसम्भवः, स्वेदजः, अण्डजः, जरायुजश्च; कर्मणा एव प्रतिष्ठितः, अज्ञः, अतृप्तश्च। न हि प्रजया, कर्मणा, वित्तेन वा मोक्षः लभ्यते, महात्मनः; न च केवलं त्यागेन—एतेषां विना अत्रैव भ्रमति। एवं अज्ञानदोषात् विविधकर्मबलात्, अयं देही षड्विधां स्थितिं प्राप्नोति। गर्भे दुःखानि बहूनि; तद्वत् जातिपथे, भूमौ, बाल्ये, यौवने, वार्धके, मृतौ च। मनीषिणां चिन्तनशीलानां दुःखं स्त्रीसङ्गादिभ्यः जायते; दुःखिनां दुःखं दुःखेनैव शम्यते। कामः कदापि विषयभोगैः न तृप्यति; यथा घृतं वह्नौ क्षिप्तं, तदा स एव वर्धते। तस्मात् विचारयतः, विषयसङ्गेन, तेषां प्राप्त्या, रक्षणया, व्ययेन वा, जनानां तृप्तिः नास्ति। विचारयतः, असुरेषु, राक्षसेषु, यक्षेषु, गन्धर्वेषु, सोमलोकेषु च दुःखमेव अस्ति, द्विजोत्तम। तथैव प्रजापति, ब्रह्म, स्वाभाविक, मानुषेषु च, पुण्यशालिनः, दुःखं जायते—क्षयात्, अधिक्यात्, अन्यतो वा। ते सम्पदः अशुद्धाः, त्याज्यं धनं च; तस्मात् अष्टविधं भोगं, षोडशविधं च, परित्याज्यम्। एषा च, पुण्यशालिनः, चतुर्विंशतिप्रकारेण प्रतिष्ठिता; पुनः, निष्पापाः, द्वात्रिंशतिप्रकारेण, चत्वारिंशतिप्रकारेण च। एवं, अष्टचत्वारिंशत्, षट्पञ्चाशत्, च षट्षष्टिप्रकारेण दुःखानि विवेकिनां दृश्यन्ते। स्थूलानि, आप्य, आग्नेय, वायवीय, आकाशीय, मानसानि च दुःखानि तेषां क्रमशः; तथा अहङ्कारिक, बौद्धिक, स्वाभाविकानि च—योगिनां ब्रह्मविदां च न संशयः, सर्वं दुःखमेव। देवगणाध्यक्षाणामपि दुःखं गौणं तु, अस्ति; आदौ, मध्ये, अन्ते च, सर्वेषु लोकेषु, सदा। इह दुःखानि, ये चानागतानि, दोषदुषितेषु स्थलेषु जायन्ते, विविधानि च तानि। ये अज्ञाः, स्वयम् पण्डिताः इति मन्यन्ते, ते न पूर्वदुःखं पश्यन्ति; आहारः न सुखं, किन्तु क्षुधरोगनिवारणार्थम्। यथा औषधं रोगनाशनं, न तु सुखाय; एवं शीतोष्णवातवृष्टयः काले काले देहिनां बाधां जनयन्ति। न संशयः, दुःखमेव; अज्ञानिनः तद् न जानन्ति—even स्वर्गे, मुनिश्रेष्ठ, अशौचात्, क्षयात्, इत्यादिभ्यः। विविधरोगैः, रागद्वेषभयादिभिः पीडितः, यथा मूलच्छिन्नः वृक्षः पतति, एवं। पुण्यवृक्षस्य क्षये, स्वर्गवासिनः भूमौ पतन्ति; येषां आश्रयः दुःखेषु, सम्पदः दुःखभोगः। इह पतितानां दुःखं तीव्रं, देवेष्वपि स्वर्गात् पतनात्; नरके दुःखं निश्चितम्, तत्र तदनुभवात्। चतुर्णां वर्णानां, मुनिश्रेष्ठ, दुःखं नियतकर्माकरणात् जायते। यथा मृत्युभयभीतेन मृगेण, स्वगृहहीनेन, निद्रा न शक्यते; तथा संसारभीतेन महायोगिना ध्याननिष्ठेन निद्रा न शक्यते। कीटकपक्षिमृगगवयाश्वहस्तिषु दुःखं स्पष्टमस्ति; तस्मात् परं सुखं त्यागिनः। एवं देवेषु, कल्पपतिषु, स्थानासक्तेषु, मनुष्वादिषु च दुःखमस्ति, पुण्यशालिनः। देवासुरेषु, परस्परप्रतिस्पर्धया दुःखमेव; नृपेषु, राक्षसेषु, त्रिषु लोकेषु च। चातुर्वर्ण्यस्य चतुर्णां आश्रमाणां प्रयत्नार्थत्वम्; न तु तैः, न देवैः, न यज्ञैः, न साङ्ख्यैः, न व्रतैः, न विविधैस्तपः, न दानैः आत्मा एवमधिगम्यते; केवलं पण्डितैः स्वयमेव। तस्मात्, सर्वेण प्रयत्नेन, पाशुपतव्रतं आचरितव्यं; पण्डितः सदा भस्मशय्यां सेवेत, पाशुपतव्रते स्थितः। पञ्चमहाभूतज्ञानयुक्तः, शिवसारनिष्ठः, योगमार्गेण कर्मबन्धं छित्वा, मुक्तिं प्राप्नोति। पञ्चमहाभूतसंयोगयुक्तः पण्डितः दुःखान्तं गच्छति; पराविद्यया ज्ञेयम्, तन्न तु अपराविद्यया ज्ञातुम्। द्वे हि विद्ये ज्ञेये—परा चापरा च; तयोः, द्विजोत्तम, अपरा ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः, सर्वार्थसाधकः वेदः, शिक्षाऽध्ययनम्, कल्पः, व्याकरणम्, निरुक्तम्, छन्दः, ज्योतिषं च—एषा अपरा विद्या। परा तु अक्षररूपे प्रतिष्ठिता—या अदृष्टा, अग्राह्या, अलिङ्गा, निरुपलक्षा च।