लिङ्गपुराणम्

निश्याप्रसन्ने समये, एकः भक्तियुक्तः पुरुषः यदा पूर्णतया मौनं धृत्वा दशसहस्रवारं मन्त्रं जपति, तदा सः पंचविंशतितत्त्वेषु अधिकारं प्राप्नोति। एवं व्रतेन, हे सुन्दरी, ब्रह्मसाक्षात्कारः लभ्यते; यः अक्लान्तः शुद्धः मौनः शान्तः च भूत्वा लक्षवारं जपं कुर्यात्, सः ब्रह्मविद्यां अवाप्नोति। मध्यरात्रे, शिवः पार्वती च साक्षात् दृश्यते—अत्र नास्ति संशयः—यथा तमः नश्यति दीपः प्रकाशते च। हृदि वा बहिः वा, नूनं तस्य साक्षात्कारः भविष्यति; सर्वसमृद्ध्यर्थं, यः आत्मसंयमी, दशसहस्रवारं जपं कुर्यात्। शुद्धया बीजपुटयुक्तं मन्त्रं लक्षवारं जपेत्, भक्तः मम योगं प्राप्नोति—ततः श्रेष्ठं किं वा अस्ति? पंचाक्षरस्य मन्त्रस्य सम्पूर्णं विधानं तव उक्तं; यः जपति वा शृणोति, सः परमं पदं प्राप्नोति। यः शुद्धद्विजातिभ्यः पंचाक्षरमन्त्रविधिं शिक्षयति, सः शिवलोकं प्राप्य पूज्यते—दैवेषु वा पितृयज्ञेषु। पापमुक्ताः ब्राह्मणाः जपं श्रेष्ठं वदन्ति, किन्तु वैराग्ययुक्तानां जागृतानां ध्यानयज्ञः उत्तमः। अतः, हे सूतादयः, वैराग्ययुक्तमहात्मनाम् ध्यानयज्ञस्य सम्पूर्णं विधानं यत्नेन कथयत। यज्ञपरायणानां ऋषीणां वचनं श्रुत्वा, सः यः रुद्रस्य उक्तं, महात्मनां गुहां प्राप्त्वा अवदत्। विश्वकर्मणा कालयकूटं विषं ग्रसित्वा, सः गुहां गत्वा भवान्या सह सुखेन उपविशत्, हे शङ्कर। संयतचित्ताः ऋषयः गुहावासिनं नमस्कृत्य, नीलकण्ठं उमापतिं सर्वे स्तुतवन्तः। "हे प्रभो, कालयकूटं विषं त्वया ग्रसितम्; अतः सर्वं तव स्थापनं जातम्, हे वृषध्वज।" तेषां वचनं श्रुत्वा, भगवतः नीलरक्तः विश्वात्मा सानन्दं सनन्दनादीन् प्रति अवदत्—"हे श्रेष्ठद्विज, अस्य विषस्य किम्? अहं ते भीषणं विषं कथयामि; यः तद् ग्रसति, सः साधु; अस्य विषस्य किम्?" "कालयकूटं विषं न असलीलम्; संसारः एव विषः। अतः, सर्वयत्नेन तद् भीषणं विषं ग्रसितव्यम्। संसारः द्विधा—योग्यतानुसारं; मोहितचित्तानां तु अत्यन्तं दुःखमयः। कामरागदोषात् सृष्टिः जायते; ज्ञानात् सर्वधर्माधर्मः तत्र अधिष्ठितः—नास्ति संशयः। विषयमात्रे अपि, हे द्विज, शास्त्रश्रवणेन बुद्धिमन्तः संसारे ज्ञानं लभन्ते। अतः वैराग्यवान् यत्नेन दृष्टश्रुतदोषं त्यजेत्, द्वैतस्वरूपं तद् इति घोष्यते। शास्त्रं कर्मविषये वेदस्य अंशः, हे द्विज; ब्रह्मणः शिरोभागः, सारः, ऋषिकर्मफलम्। कामः सर्वेषां स्वभावः, अन्यथा न; वेदः तेषां कर्माणि विधत्ते—एवं ज्ञात्वा कर्मनिष्ठाः भवन्ति। अत्र, योग्यस्य धर्मलक्षणं संन्यासः; सर्वदेहिनां संसारमूलं अज्ञानम्। स्वभावविरुद्धकर्मणः कलाशक्ति क्षीणः; त्रिधा पूर्णः देही ज्ञानाभावे अज्ञानबन्धनं प्राप्नोति। पुण्यपापभारात् आत्मा चतुर्धा स्थितः—पापकर्मणः नर्कस्थः, पुण्यकर्मणः स्वर्गस्थः, मिश्रकर्मणः मिश्रः। देहवान् अंकुरजः, स्वेदजः, अण्डजः, गर्भजः च; कर्मणः स्थितः, अज्ञानः, अतृप्तः। न मुक्तिः पुत्रात्, कर्मभिः, धनात् वा, हे साधवः; न च संन्यासेन—एतेषां अभावे अत्र विचरति। अज्ञानदोषात्, विविधकर्मबलात्, देही षड्भावं प्राप्नोति। गर्भे दुःखानि बहूनि; जन्ममार्गे, भूमौ, बाल्ये, यौवने, वृद्धावस्थायाम्, मृत्युं प्रति च। विचारशीलानां दुःखं स्त्रीसंयोगादि हेतुभिः जायते; दुःखिनां दुःखं दुःखेन एव शम्यते। कामः विषयभोगैः न तृप्यति; यथा घृतं अग्नौ युक्तं, तथा सः वर्धते। अतः, विचारात्, विषयसंयोगे, प्राप्तौ, रक्षणे, व्ययने वा, जनानां तृप्तिः न अस्ति। विचारात्, असुरराक्षसयक्षगन्धर्वसोमलोकेषु दुःखं अस्ति, हे श्रेष्ठद्विज। प्रजापतिब्रह्मस्वभावमनुष्यलोकेषु अपि, हे साधवः, दुःखं क्षयात्, अतिक्रमेण, अन्यहेतुभिः च। ता संपदः अशुद्धाः, धनं त्याज्यं; अष्टधा भोगः, षोडशधा अवस्था च, त्याज्या। एषा च चतुर्विंशतिधा, पुनः, हे निष्पापाः, द्वात्रिंशधा, चत्वारिंशधा अपि। तथैव अष्टचत्वारिंशत्, षट्पञ्चाशत्, च षट्चत्वारिंशत् दुःखानि विवेकिनां। पृथिव्यादिषु—भूमि, आप, अग्नि, वायु, आकाश, मनः—तत्र तत्र दुःखानि। अहंकारबुद्धिप्रकृतिसम्बन्धानि च; योगिनां ब्रह्मविदां च, नास्ति संशयः—सर्वं दुःखमेव। देवसेनानायकानां अपि दुःखं गौणं, किन्तु अस्ति; आदौ, मध्ये, अन्ते, सर्वेषु लोकेषु, सदा।