लिङ्गपुराणम्

शिवस्य पञ्चाक्षरमन्त्रस्य महिमानं विषदं कथयन् भगवान् उवाच— हे शुभे, सर्वतीर्थफलप्रदं पापापहं च एष मन्त्रः। यदि सायंप्रातः पूजायाः विघ्नः स्यात्, तर्हि पुरुषः अष्टशतानि जपेदिति नियमः। न च अछिष्टं भक्षयेत्, यत् चाण्डालैः श्वपचैः पापात्मभिः कुक्कुटैः वा स्पृष्टं स्यात्; यदि भुक्तं स्यात्, तर्हि मन्त्रस्य अष्टशतानि जपेत्। ब्रह्महत्यादिपापशुद्ध्यर्थं लक्षं जपः कार्यः, अन्येषां महापातकानां तु तदर्धः संशयः नास्ति। उपपातकदोषयुक्तानां तदर्धः निर्दिष्टः, अवशिष्टपापानां तु पञ्चसहस्रं मन्त्रजपः विधीयते। एवं, परमगुह्यं शिवज्ञानस्वरूपप्रदं च, यः पुरुषः पञ्चलक्षं मन्त्रं निःस्पन्दः जपति, स एव शिवत्वं प्राप्नोति। इन्द्रियसंयमशीलः शुद्धात्मा च, पञ्चलक्षं जपन् सः सुखं प्राप्नोति, प्राणजयमपि। ध्यानयुक्तः निःस्पन्दः च, पञ्चलक्षं मन्त्रं जपन् सः पञ्चेन्द्रियजयमवाप्नोति। भक्त्या चतुर्युतिसहस्रं जपन् विषयजयमाप्नोति, चतुर्थं लभते। मनोनिग्रहं कृत्वा च, चतुर्युतिसहस्रं जपन् पञ्चमहाभूतजयमवाप्नोति। हे कमलमुखि, पञ्चविंशतिलक्षं मन्त्रजपेन कर्मेन्द्रियेषु पूर्णजयः स्यात्। भक्त्या रात्रौ निःस्पन्दः दशसहस्रं जपन् पुरुषः पञ्चविंशतितत्त्वेषु ऐश्वर्यं लभते। एतेन व्रतेन, हे सुन्दरी, ब्रह्मसाक्षात्कारः सिध्यति; निःशब्दं निःस्पन्दं लक्षं मन्त्रं जपेत् आलस्यं विना। निशीथे शिवपार्वत्यौ दर्शनं निष्चितं, यथा तमः नश्यति दीपस्य प्रकाशे। अन्तः किम् बहिः वा, नूनं तद्भवति—अत्र संशयः नास्ति; सर्वसमृद्ध्यर्थं आत्मसंयमी दशसहस्रं जपेत्। शुद्धया बीजसहितं कवचयुक्तं मन्त्रं लक्षं जपेत्; भक्तः मयि सायुज्यं प्राप्नोति—किं ततोऽधिकम्? एवं पञ्चाक्षरमन्त्रस्य सम्पूर्णविधिं ते उक्तवान्; यः पठति वा शृणोति, स परमं पदं प्राप्नोति। यश्च शुद्धद्विजेभ्यः पञ्चाक्षरमन्त्रविधिं उपदिशति, स शिवलोके पूज्यते, दिव्येषु पित्र्येषु वा। पापमुक्ताः ब्राह्मणाः जपं श्रेष्ठं वदन्ति; विरक्तानां तु ध्यानयज्ञः श्रेयः। तस्मात्, हे सूतादयः, ध्यानयज्ञस्य सम्पूर्णविधिं यथाशक्ति वदध्वं, विरक्तमहात्मनां कृते। ऋषयः, दीर्घकालं यज्ञपरायणाः, तेषां वचः श्रुत्वा, सः यत् रुद्रेण उक्तं, महात्मनां गुहां गते, तद्वदन्। विश्वकर्मणा कृत्य कालकूटविषं निगीर्य, सः गुहां गत्वा, भवान्या सह सुखमासीत्, हे शङ्कर। ऋषयः, संयतचित्ताः, गुहावासिनं तं नीलकण्ठं उमापतिं प्रणम्य, स्तुतिं चक्रुः। “हे प्रभो, कालकूटाख्यं घोरं विषं त्वया निगीरितम्; तस्मात् सर्वं स्थिरं कृतं त्वया, वृषध्वज!” तैः उक्तवाक्यं श्रुत्वा, स भगवान् नीलरक्तवर्णः, विश्वात्मा, सानन्दं सानन्दनादीन् प्रति उवाच— “द्विजश्रेष्ठाः, किं एतेन विषेण? अहं घोरतरं विषं वक्ष्यामि; यः तत् निगीर्य शक्नोति, स एव समर्थः—किम् एतेन? कालकूटं विषं न हि परं विषम्; संसार एव विषं इति प्रसिद्धम्। तस्मात्, तद्घोरतरं विषं निगीर्य यत्नः कार्यः। संसारः द्विविधः, अधिकारिभेदात्; मोहग्रस्तानां सः अत्यन्तं दुःखदायकः। कामरागदोषात् सृष्टिः जायते; ज्ञानतः सर्वं धर्माधर्मं तत्रैव प्रतिष्ठितम्—अत्र संशयः नास्ति। अप्रस्तुतेऽपि विषय उपशमाय, शास्त्रश्रवणात्, विवेकिनां संसारचक्रे ज्ञानोत्पत्तिः भवति। तस्मात्, विरक्तः पुरुषः, यथाशक्ति, दृश्यश्रुतदोषं त्यजेत्, द्वैतस्वभावं हि तत्। शास्त्रं कर्मविषयकं वेदांशः उच्यते, द्विजाः; स ब्रह्मणः शिरोमणिः, सारः, मुनिनां कर्मफलम्। कामः सर्वेषां स्वाभाविकः दृष्टः, न ह्यन्यथा; तस्मात् कर्म वेदेन विधीयते—एवं ज्ञात्वा कर्मनिष्ठाः भवन्ति। इह, समर्थानां धर्मलक्षणं त्यागः इति; सर्वदेहिनां संसारमूलं तु अज्ञानमेव। स्वस्वभावविरुद्धकर्मणः, कलाशक्ति: क्षीयते; त्रिविधः पूर्णः च, ज्ञानाभावे, देही बन्धनं प्राप्नोति। पुण्यपापभारात् आत्मा चतुर्विधं स्थितिं प्राप्नोति—पापिनां नर्कगमनं, पुण्यिनां स्वर्गगमनं, मिश्रकर्मणां मिश्रफलम्। अङ्कुरस्वेदाण्डयोनि, गर्भयोनि च; एवं कर्मनिर्मितः, अज्ञः, अतृप्तः च। न सुतैः, न कर्मणा, न वित्तेन मोक्षः सिध्यति, न केवलं त्यागेन; एतेषां विना, अत्रैव भ्रमति। एवं, अज्ञानदोषात्, नानाकर्मबलात्, देही षड्विधां स्थितिं प्राप्नोति। गर्भे, योनिमार्गे, पृथिव्यां, बाल्ये, यौवने, वार्धके, मृत्यौ च दुःखानि बहूनि। विवेकिनां तु, स्त्रीसङ्गादिकारणात् दुःखम् उत्पद्यते; दुःखिनां दुःखमपि दुःखैः एव शम्यते।