लिङ्गपुराणम्

एकदा भगवती पार्वत्याः पृष्टः शिवः परमं रहस्यं पञ्चाक्षरमन्त्रस्य विधिं च प्रकाशयामास। सः उवाच—यः पुरुषः श्रद्धया मन्त्रस्य जपं करोति, सः सर्वान् कामान् अवाप्नोति, विशेषतः गजाश्वगोमेषु श्रेष्ठताम् आप्नोति, असन्दिग्धं तदस्ति। यदि रोगः उत्पद्यते, तदा शुद्धः सन् समिद्भिः होमं कुर्यात्। मासमेकं विधिवत् पूजां कृत्वा, दशसहस्रं मन्त्राणां जपं भक्त्या कुर्यात्। एवमेव तस्य आरोग्यं, सौख्यं, शान्तिः च निष्चयेन सम्पद्यते। आपद्वेले वा रिपुक्लेशे वा, शुद्धः पुरुषः दशसहस्रं होमान् दद्यात्। हे देवि, पलाशसमिधा योजयित्वा शान्तिः लभ्यते; यदि अभिचारकृतः उपद्रवः जायते, तदा अपि एष एव विधिः कार्यः। तदा सा शक्तिः रिपोः प्रति निवर्तते, तं क्लेशयति। यदि वैरस्यं कर्तुम् इच्छेत्, वैभीतकाष्ठस्य अष्टभागं होमयेत्। यदि मन्त्राक्षराणां विपर्ययः कृतः, रक्तेन वा विषेण वा लेपः कृतः, तदा सः मन्त्रः मनुष्येषु वैरस्यकारणं भवति। अहं सर्वपापशुद्धये प्रायश्चित्तविधिं कथयामि। यः पुरुषः सम्यक् एतत् आचरति, सः पापात् शुद्धिं लभते। पापशुद्धिः एव ज्ञानलाभस्य कारणम्; यः पापात् न शुद्धः, तस्य सर्वे कर्माणि निष्फलानि भवन्ति। अतः, हे शुभे, ज्ञानशुद्ध्यै च श्रेयसे च पापशुद्धिः कार्य्या, मयि संकल्प्य अञ्जलिं कृत्वा। शिवनाम्नः एकादशजपेन विशुद्धेन जलेन आत्मानं सर्वतः सिञ्चेत्, अथवा शताष्टकस्नानेन पापात् शुद्धिः भवति। तेन सर्वतीर्थफलप्राप्तिः, सर्वपापनाशनं च, हे शुभे। सायंसंध्यार्चनविघ्ने, पुरुषः मन्त्रस्य अष्टशतानि जपेत्। चाण्डालश्वपचदुष्टजनकुक्कुटस्पृष्टं खाद्यं न भोक्तव्यम्; यदि भुक्तं, मन्त्रस्य अष्टशतानि जपेत्। ब्रह्महत्या-पापशुद्ध्यर्थं मन्त्रस्य लक्षजपः कार्यः; अन्येषु महापापेषु अर्धलक्षजपः पर्याप्तः। उपपातकदूषितानां तदर्धजपः विहितः; शेषेषु सर्वपापेषु पञ्चसहस्रजपः कार्यः। पञ्चाक्षरमन्त्रस्य पञ्चलक्षजपः, सम्यक् अविकम्पेन, शिवज्ञानस्य आत्मसाक्षात्कारस्य च परमगुह्यं प्रकाशयति; एवम् एव शिवत्वं लभ्यते। पञ्चप्राणविजयं, इन्द्रियनिग्रहम्, शुद्धिं च सम्प्राप्य, पञ्चलक्षजपेन पुरुषः सुखं प्राप्नोति। ध्यानयुक्तः, अविकम्पः सन्, पञ्चेन्द्रियविजयं लभते। भक्त्या चतुर्लक्षजपेन पञ्चविषयविजयं, चतुर्लक्षजपेन एव पञ्चमहाभूतविजयं यत्नतः मनः संयम्य प्राप्नोति। द्वादशलक्षपञ्चसहस्रजपेन, हे पद्ममुखि, कर्मेन्द्रियविजयं सम्प्राप्नोति। रात्र्यर्धे दशसहस्रजपेन चतुर्विंशतितत्त्वविजयं लभते। एवमेतत् व्रतं कृत्वा, लक्षजपेन, निःशब्दे, अलस्यं त्यक्त्वा, ब्रह्मसाक्षात्कारः सिध्यति। निशायामर्धरात्रे शिवपार्वतीदर्शनं निश्चितं; यथा तमो नश्यति, दीपशिखा प्रकाशते। हृदि वा बहिर्वा, दर्शनं निश्चितं; सर्वसमृद्धये संयमी दशसहस्रजपं कुर्यात्। शुद्धया बीजसंयुक्तं मन्त्रं लक्षमेकं जपेत्; तदा भक्तः मयि ऐक्यं प्राप्नोति—किम् अतः परम्? एवं पञ्चाक्षरमन्त्रस्य सम्पूर्णविधिः व्याख्यातः। यः पठति, शृणोति वा, सः परमं पदं प्राप्नोति। यः शुद्धद्विजातिभ्यः पञ्चाक्षरविधिं शिक्षयति, सः शिवलोकप्राप्तः पूज्यते, दिव्ये कर्मणि पित्र्ये वा। पापविनिर्मुक्ताः ब्राह्मणाः जपं श्रेष्ठं वदन्ति; विरक्तप्रबुद्धानां तु ध्यानयज्ञः उत्तमः। अतः, हे सूतादयः, विरक्तमहात्मनां ध्यानयज्ञस्य सम्पूर्णवर्णनं कुरुत। तेषां वचः श्रुत्वा, ये दीर्घकालं यज्ञे प्रवृत्ताः, सः यत् रुद्रेण उक्तं, महात्मनाम् गुहां गत्वा, तद् उवाच। सः विष्वकर्मणा कृत्य कालयूतविषं पित्वा, गुहां प्राप्तः, तत्रैव भवानीयुक्तः सुखेन निषसाद। तं गुहावासिनं, मनोनिग्रहेण ऋषयः प्रणम्य, नीलकण्ठं उमापतिं स्तुत्वा ऊचुः—‘भगवन्, त्वया कालयूतविषं पीतम्; अतः सर्वं स्थिरं भवति, वृषध्वज।’ तत् श्रुत्वा, सः भगवाँल्लोहितनीलः विश्वात्मा, सानन्दं सनन्दनादीन् प्रति उवाच—‘द्विजश्रेष्ठाः, किम् एतद् विषस्य? अहं वः भीषाणतरस्य विषस्य कथयामि; यः तद् विषं पातुम् अर्हति, सः एव समर्थः। कालयूतविषं न खलु परं विषम्; संसारं विषं मन्यन्ते। तस्मात्, तद् भीषणतमं विषं निग्रहेण पातव्यम्। संसारः द्विविधः उच्यते—अधिकारानुसारं; मोहिता चेतसः तु संसारः अतीव भीषणः। कामरागदोषेण सृष्टिः जायते; ज्ञानात् सर्वं धर्माधर्मयोः आधारः—न संशयः। विषयान् अप्रस्तुतानपि, शास्त्रश्रवणेन, संसारचक्रे प्राज्ञस्य विवेकः जायते। अतः, विरक्तः पुरुषः दुष्टदृष्टश्रुतं सर्वं परित्यजेत्; द्वैतयुक्तत्वात्, इति श्रुतिर्निश्चितम्।’ एवं शिवेन पञ्चाक्षरमन्त्रस्य रहस्यं, जपस्य, शुद्धेः, ध्यानयज्ञस्य च महत्त्वं, संसारविषस्य च परिहारः, ऋषिभ्यः स्नेहपूर्वकं उपदिष्टम्।