लिङ्गपुराणम्

सर्वं श्रुत्वा, देवी, शिवः प्रीत्या कथयति—नित्यं यः सम्बन्धः लक्षणस्य लाक्यस्य च, वेदेषु शैवागमेषु च, षडक्षरमन्त्रस्य यत्र यत्र सन्निहितः, अनादित्वात् सिद्ध एव। मन्त्रः सदा प्रधानः, लोकस्य पञ्चाक्षरी मन्त्रः श्रेष्ठत्वेन प्रसिद्धः। बहूनां मन्त्राणां बहूनां शास्त्राणां विस्तारस्य किम् आवश्यकम्? यस्य हृदि परममन्त्रः तिष्ठति, तेन यत् पठितं, श्रुतं, अभ्यसितं वा, सर्वं सम्पूर्णं भवति। विद्वान् यः विधिना अध्ययनं कृत्वा मन्त्रं सम्यक् जपति, स एव शिवज्ञानम्, स एव परमं पदम्। स एव ब्रह्मज्ञानम्, अतः बुद्धिमन्तः सदा पञ्चाक्षरीमन्त्रं प्रणवेन सह जपन्तु; एष एव मम हृदयम्। तस्य मन्त्रस्य ऋषिं, छन्दः, देवतां च, मोक्षस्य अतिगुप्तं, प्रत्यक्षं, अतिश्रेष्ठं ज्ञानं, गूढतरं गूढात्, अहं ते कथयामि। बीजं, शक्तिः, स्वरः, अक्षरम्, प्रत्येकस्य स्थानं—वामदेवः ऋषिः, पङ्क्तिः छन्दः, इति प्रसिद्धम्। सुन्दरमुखि, अहं शिवः अस्मि अस्य मन्त्रस्य देवता; 'न' आरभ्य अक्षराणि बीजानि, पञ्चभूतस्वरूपाणि च। प्रणवः आत्मा, सर्वव्यापी, अविनाशी, इति विद्धि; त्वं, देवि, सर्वदेवताभिः पूजिता, शक्तिः असि। त्वदीयः प्रणवः अन्यः, मम प्रणवः अन्यः; त्वदीयः प्रणवः, देवि, मन्त्राणां मूलम्, अत्र नास्ति संशयः। मम प्रणवे 'अ', 'आ', 'म' स्थापिता; 'उ', 'म', 'अ' क्रमशः। त्वदीयः प्रणवः परमः, त्रिमात्रः, दीर्घः; ॐकारस्य ऋषिः ब्रह्मा, रूपं श्वेतम्। छन्दः देवी गायत्री, परमात्मा देवता; प्रथमः चतुर्थः च उदात्तौ, द्वितीयः अपि तथैव। पञ्चमः स्वरितः, मध्यः निषधः; 'न' अक्षरं पीतवर्णम्, स्थानं पूर्वाभिमुखम्। इन्द्रः देवता, छन्दः गायत्री, ऋषिः गौतमः; 'म' अक्षरं कृष्णवर्णम्, स्थानं दक्षिणे। छन्दः अनुष्टुप्, ऋषिः अत्रिः, देवता रुद्रः; 'शि' अक्षरं धूम्रवर्णम्, स्थानं पश्चिमे। ऋषिः विश्वामित्रः, छन्दः त्रिष्टुप्, देवता विष्णुः; 'व' अक्षरं सुवर्णवर्णम्, स्थानं उत्तरस्य। ब्रह्मा देवता, छन्दः बृहती, ऋषिः अङ्गिराः; 'य' अक्षरं रक्तवर्णम्, स्थानं ऊर्ध्वे, विराट्। छन्दः ऋषिः, ऋषिः भरद्वाजः, देवता स्कन्दः; तस्य न्यासं अहं कथयामि, सर्वसिद्धिप्रदं, शुभम्। त्रिविधः न्यासः सर्वपापनाशकः; सृज्याद्यनुसारः त्रिविधः स्मृतः—सृष्टि, स्थिति, लय। ब्रह्मचारिणां, गृहीणां, यतिनां च, क्रमशः कर्तव्यम्; ब्रह्मचारिणां सृष्टिः, गृहीणां स्थिरं स्थिरं स्थिरिः। यतिनां लयः न्यासः; अन्यथा सिद्धिः न भवति। त्रिविधः—अङ्गन्यासः, करन्यासः, देहन्यासः। सुन्दरमुखि, त्रिविधं विभागं सृष्ट्याद्यं ते कथयामि; प्रथमं करन्यासः, ततः देहन्यासः। तदनन्तरं अङ्गन्यासः, अक्षरक्रमेण, शिरः पादान्तं यावत्; एष सृष्टिन्यासः। पादात् शिरः यावत् लयन्यासः, प्रिये; हृदय, मुख, कण्ठे न्यासः स्थिरिन्यासः। ब्रह्मचारिणां, गृहीणां, यतिनां, शुभे, शिरः स्पृशित्वा, मन्त्रेण सर्वं शरीरं स्पृशेत्। एष देहन्यासः, सर्वेषां समानः; दक्षिणाङ्गुष्ठात् वामाङ्गुष्ठं यावत्। एवं स्थापितं सृष्टिः; विपरीतं लयः। अङ्गुष्ठात् कनिष्ठाङ्गुलि यावत्, उभयोरपि हस्तयोः न्यासः। देवि, अङ्गन्यासः गृहीणां विशेषतः फलदः; हस्तन्यासं कृत्वा, देहन्यासं कुर्यात्। ततः अङ्गन्यासः; एष सामान्यः विधिः। ॐ अक्षरं सर्वाङ्गेषु स्थापयेत्। ततः, उभयोरपि हस्तयोः, दशाङ्गुलिप्रत्यङ्गे क्रमशः—पादप्रक्षालनं, मुखशुद्धिः, शुद्धः, एकाग्रः च। पूर्वं वा उत्तरं वा मुखं कृत्वा, ऋषिं, छन्दः, देवतां, बीजं स्मृत्वा, न्यासं कुर्यात्। शक्तिं, परमात्मानं, गुरुम् अपि, सुन्दरमुखि; मन्त्रेण हस्तयोः स्पर्शं कृत्वा, प्रणवः स्थापयेत्। सर्वाङ्गुलिषु, मूलसन्धिषु, अग्रसन्धिषु, पञ्चमध्यसन्धिषु, बीजानि बिन्दुना स्थापयेत्। त्रिविधोत्पत्त्यनुसारं, क्रमशः, प्रत्येकाश्रमविधिना, उभयोरपि हस्तयोः, पादतलात् शिरः यावत्। मन्त्रेण शरीरं स्पृशित्वा, प्रणवेण आवृत्य, शिरः, मुखं, कण्ठं, हृदयं, गुप्तं च न्यासं कुर्यात्। उभयपादयोः, गुप्ते, हृदि, कण्ठे, मध्यमुखे, शिरसि, प्रणवः अन्यानि च स्थापयेत्। हृदि, गुप्ते, पादयोः, शिरसि, वाचि, कण्ठे, प्रणवः अन्यानि त्रिविधविभागेन स्थापयेत्। एवं अङ्गन्यासं कृत्वा, मुखानि पूर्वादि ऊर्ध्वं यावत्, 'न' आरभ्य क्रमशः स्थापयेत्। ततः षडङ्गानि, सुन्दरं, यथास्थानं, 'नमः', 'स्वाहा', 'वषट्', 'हूं', 'वौषट्', 'फट्' इत्येतैः सह स्थापयेत्। एवं शिवः मन्त्रस्य गूढं रहस्यं, न्यासविधिं, अक्षरप्रकारं, छन्दोऽनुष्ठानं, देवतासम्बन्धं, प्रणवस्य स्वरूपं, तथा त्रिविधं न्यासविधानं देवीं प्रति स्निग्धया, श्रद्धया, विस्तारपूर्वकं कथयति।