लिङ्गपुराणम्

मुनयः तु, मन्त्रस्य माहात्म्यं श्रुत्वा, यथोपदिष्टं सर्वमन्त्रप्रयोगान् सम्यग् अकुर्वन्। तस्यैव मन्त्रस्य प्रभावेन तस्मिन्काले देवदानवमानुषाः लोकाः, वर्णाश्च तेषां विभागाश्च, सर्वे च श्रेष्ठधर्माः सम्प्रादुर्भूताः। यथा पूर्वेषु कालेषु लोकाः, वेदाः, महर्षयश्च प्राक् कल्पेभ्यः उत्पन्नाः, एवं पञ्चाक्षरमन्त्रस्य प्रभावेनैतत् सर्वं श्रुतम्। शाश्वता धर्माः, देवाः, इदं च विश्वं स्थितम्; इदानीं तस्य सर्वस्य रहस्यं विस्तरेण वक्ष्यामि, सवधानं शृणु। एष मन्त्रः साक्षात् अक्षररूपेण संक्षिप्तः, अर्थतो विस्तीर्णः, वेदसारः, मोक्षदः, आज्ञया प्रतिष्ठितः, संशयरहितः, शिवस्वरूपः च। नानाविधैः सिद्धिभिः युक्तः, दिव्यः, सर्वजनमानसप्रियः, निश्चलार्थः, गम्भीरः, एष मम परमोक्तिः। स मन्त्रः सुलभोच्चारणः, सर्वार्थसाधकः, सर्वविद्याबीजः, मन्त्रेषु श्रेष्ठतमः, रमणीयः च। अतीव सूक्ष्मः, परमार्थयुक्तः, वटबीजवत् ज्ञेयः, स वेदः त्रिगुणातीतः, सर्वज्ञः, सर्वकर्माधिपः च। एकाक्षरः मन्त्रः ‘ॐ’ शिवः सर्वत्र वर्तमानः; षडक्षरे सूक्ष्ममन्त्रे शिवः पञ्चाक्षररूपे स्थितः। सः चिह्न्यचिह्नकभावेन स्वभावतः व्यवस्थितः; तत्र चिह्न्यः शिवः, ज्ञेयत्वात्, मन्त्रः चिह्नकः इति कथ्यते। एष चिह्न्यचिह्नकभावः अनादिः, वेदेषु, शैवशास्त्रेषु, यत्र यत्र षडक्षरमन्त्रः दृश्यते, तत्र तत्र प्रतिष्ठितः। मन्त्रः सदा मुख्यः; लोके पञ्चाक्षरमन्त्रः श्रेष्ठतमः मन्यते। किम् अन्यैः बहुभिः मन्त्रैः, विस्तीर्णशास्त्रैर्वा? यस्यान्तःकरणे अयं परममन्त्रः प्रतिष्ठितः, यद् यद् पठ्यते, श्रूयते, अभ्यास्यते वा, तस्य सर्वम् सम्पद्यते। यो विद्वान् सम्यक् अध्ययनानन्तरं सम्यक् उच्चारयति, स एव शिवज्ञानम्, स एव परमपदं। एष एव ब्रह्मविद्या; तस्मात् पञ्चाक्षरमन्त्रं प्रणवेन युक्तं नित्यम् जपेत्, इदम् एव मम हृदयम्। अधुना तस्य मन्त्रस्य रहस्यम्, साक्षात्, अनुत्तमं मोक्षविद्यां, रहस्यादपि रहस्यम्, मन्त्रदृष्टारं, छन्दः, देवतां च, विस्तरेण वक्ष्यामि। तस्य बीजं, शक्तिः, स्वरः, अक्षरं, स्थानं च; वामदेवः ऋषिः, पङ्क्तिः छन्दः, इति कथ्यते। अहं स्वयम् शिवः अस्य मन्त्रस्य देवता; ‘न’ इति आरभ्य अक्षराणि पंचमहाभूतस्वरूपाणि बीजानि। प्रणवः आत्मा, सर्वव्यापी, अव्ययः; त्वं च, देवि, सर्वैः देवैः पूजिता, शक्ति एव। तव प्रणवः अन्यः, मम अन्यः; तव प्रणवः, देवि, मन्त्राणां मूलम्, अत्र न संशयः। ‘अ’, ‘आ’, ‘म’ इति मम प्रणवे प्रतिष्ठितानि; ‘उ’, ‘म’, ‘अ’ तत्र क्रमशः। तव प्रणवः परः, त्रिप्रमाणः, दीर्घः; ओंकारस्य ऋषिः ब्रह्मा, रूपं श्वेतम्। छन्दः गायत्री, परमात्मा देवता; प्रथमं चतुर्थं च उदात्तम्, द्वितीयं अपि तथा। पञ्चमं स्वरितम्, मध्ये निषधः; ‘न’ अक्षरं पीतवर्णं, स्थानं पूर्वाभिमुखम्। इन्द्रः देवता, छन्दः गायत्री, ऋषिः गौतमः; ‘म’ अक्षरं कृष्णवर्णं, स्थानं दक्षिणे। छन्दः अनुष्टुप्, ऋषिः अत्रिः, देवता रुद्रः; ‘शि’ अक्षरं धूम्रवर्णं, स्थानं पश्चिमे। ऋषिः विश्वामित्रः, छन्दः त्रिष्टुप्, देवता विष्णुः; ‘व’ अक्षरं हेमवर्णं, स्थानं उत्तरदिशि। देवता ब्रह्मा, छन्दः बृहती, ऋषिः अङ्गिराः; ‘य’ अक्षरं रक्तवर्णं, स्थानं ऊर्ध्वे, विराट्। छन्दः ऋषिः, ऋषिः भरद्वाजः, देवता स्कन्दः; तस्य न्यासं वक्ष्यामि, सर्वसिद्धिप्रदं, शिवदं च। त्रिविधोऽयं न्यासः सर्वपापविनाशकः; सृष्ट्यादिव्यवस्थया त्रिधा स्मृतः। ब्रह्मचारिणां, गार्हस्थ्यानां, वानप्रस्थीनां च क्रमशः कर्तव्यः; ब्रह्मचारिणां सृष्टिः, गार्हस्थ्यानां सदा स्थितिः। वानप्रस्थीनां संहारः न्यासः; अन्यथा सिद्धिः न भवति। अङ्गन्यासः, करन्यासः, देहन्यासः इति त्रिविधः। सुन्दरि, सृष्ट्यादिकं त्रिविधं विभागं ते वक्ष्यामि; प्रथमं करन्यासः, ततः देहन्यासः। अनन्तरं, अक्षरक्रमेण शीर्षात् पादान्तं यथाक्रमं अङ्गन्यासः कार्यः; एष सृष्टिन्यासः। पादात् शीर्षपर्यन्तं संहारः, प्रिये; हृदि, वदने, कण्ठे न्यासः स्थितिन्यासः। ब्रह्मचारिणां, गार्हस्थ्यानां, वानप्रस्थीनां च, शुभे, शीर्षं स्पृशित्वा मन्त्रेण सर्वशरीरं स्प्रष्टव्यम्। एष देहन्यासः, सर्वेषां समः; दक्षिणाङ्गुष्ठात् वामाङ्गुष्ठपर्यन्तं आरभ्य। एवं यः न्यस्यते सृष्टिः; प्रतिलोमं संहारः। अङ्गुष्ठात् कनिष्ठापर्यन्तं, उभयपाण्योः न्यासः कार्यः। देवि, अयं अङ्गन्यासः विशिष्टः गार्हस्थ्यानां फलेन; पूर्वं हस्तयोः न्यासं कृत्वा, पश्चात् देहन्यासः कार्यः। अनन्तरं, अङ्गेषु न्यासः कार्यः; एष सामान्यविधिः। सर्वेष्वङ्गेषु ओंकाराक्षरं विन्यस्यत्, सर्वत्र न्यासं कर्तव्यम्। एवं, मन्त्रस्य माहात्म्येन सम्यक् न्यासविधिं, तस्य रहस्यं, स्वरूपं च, भगवता शिवेन देवीसमक्षं प्रतिपादितम्।