लिङ्गपुराणम्

देवीवर्ये, त्वं जगद्गुरोः शिवस्य समीपे साक्षात् पञ्चाक्षरमन्त्रस्य महत्त्वं श्रोतुमिच्छसि। तदा शिवः परमेश्वरः, देवदेवः, सर्वलोकमहेश्वरः, त्वां सम्बोधयन् उवाच—“पञ्चाक्षरमन्त्रस्य महिमा सहस्रकोटिवर्षेष्वपि पूर्णतया वर्णयितुं न शक्यते, अतः संक्षेपेण शृणु। यदा महाप्रलयः समुपस्थितः, स्थावरजङ्गमं सर्वं विनष्टं, देवासुराः, नागराक्षसाः विलीनाः, तदा सर्वं मूलप्रकृतौ लीयते, त्वया सह प्रलयं प्रविशन्ति। अहं केवलः अवशिष्ये, अन्यः कश्चन नास्ति, हे देवी। तत्र वेदाः, शास्त्राणि, पञ्चाक्षरमन्त्रः च संस्थिताः; मम शक्त्या तानि न कदापि विनष्टानि, न च उपेक्षितानि। अहमेव पूर्वं स्थितः, प्रकृत्यात्मनोर् भेदेन द्विधा अभवम्; तत्र मायामयशरीरे नारायणः देवः स्थितः। सः नारायणः योगनिद्रायां जलमध्ये शयानः, तस्य नाभिकमलात् पंचमुखः प्रजापतिः ब्रह्मा उत्पन्नः। ब्रह्मा जगत्सृष्ट्यर्थं, एकाकी, अनाश्रितः, सृष्टिम् इच्छन्, प्रथमं दश मनसापुत्रान् अतीव तेजस्विनः सृजति। सृष्टिसिद्ध्यर्थं प्रजापतिः माम् उद्दिश्य उवाच—‘महादेव! महेश्वर! मम पुत्रेभ्यः शक्तिं दत्तुम्।’ तेन आज्ञप्तः अहं पंचमुखः, पञ्चवदनैः पञ्चाक्षरमन्त्रं पद्मजाय प्राहम्। सः ब्रह्मा पञ्चमुखैः तं मन्त्रं गृह्णन्, नामनामिनोः सम्बन्धेन परमेश्वरं अवगच्छत्। त्रिलोकपूजितः शिवः तेन पञ्चाक्षरमन्त्रेनेव निर्दिष्टः; परममन्त्रः तस्य सूचकः, पञ्चाक्षरमन्त्रः तस्मिन् स्थापितः। तस्य विधिवत् प्रयोगं ज्ञात्वा, सिद्धिम् प्राप्त्वा, पंचमुखः महात्मा पुत्रेभ्यः लोकहितार्थं महापञ्चाक्षरमन्त्रं अव्यभिचारं प्राह। तं मन्त्ररत्नं प्रत्यक्षं लब्ध्वा, ते ब्रह्मपुत्राः शिवं परमं शिवं उपासितुम् इच्छन्। तदा भगवान् शिवः, त्रिमूर्तिषु श्रेष्ठः, तुष्टः, सर्वज्ञानं अणिमाद्यष्टसिद्ध्यः च दत्तवान्। तैः वरप्राप्तैः, पूजासंनिपातमिच्छद्भिः, मेरुशिखरे, मुञ्जवान्नाम्नि पर्वते, सदा प्रियं, सदा तेजस्वि, मम गणैः रक्षितं, तत्र जगत्सृष्ट्यर्थं घोरं तपः उपाक्रान्तम्। सहस्रं दिव्यवर्षाणि, वायुभक्ष्याः, तैः प्राचीनैः ऋषिभिः, अनुग्रहार्थं, तपः कृतम्। तेषां भगवत्याः भक्तिं दृष्ट्वा, अहं तत्रैव पञ्चाक्षरमन्त्रेण, ऋषिमात्रेण, देव्या शक्त्या बीजेन च, समुपस्थितः। तेषां महात्मनां षडङ्गन्यासं, दिक्पालरक्षां, सर्वप्रयोगान् च, लोकहितकाम्यया, सम्यक् उपदिष्टवान्। मन्त्रस्य महत्त्वं श्रुत्वा, तैः तपस्विभिः सर्वप्रयोगाः यथोक्तं कृताः। तद्वै महात्म्येन, तस्मिन्काले, लोकाः, देवासुरमानवाः, वर्णाश्रमविभागाः, सर्वश्रेष्ठाः धर्माः समुत्पन्नाः। यथा पूर्वकल्पेषु लोकाः, वेदाः, महर्षयः उत्पन्नाः, तथैव तैः पञ्चाक्षरमन्त्रशक्त्या श्रुतम्। शाश्वता धर्माः, देवाः, सर्वं विश्वं तिष्ठति; इदानीं अहं तव तद् सर्वं विस्तरेण कथयिष्यामि—एकाग्रचित्तया शृणु। साक्षरसंक्षिप्तं वाक्यम्, अर्थविशालं, वेदसारं, मोक्षदं, आज्ञया स्थापितं, संशयवर्जितं, शिवस्वरूपं। सर्वसिद्धिसम्पन्नं, दिव्यं, प्राणिसुखदं, निश्चितार्थं, गम्भीरं—एवं मम परमवचनम्। मन्त्रः सुलभोच्चारणः, सर्वार्थसिद्धिकरः; ज्ञानबीजः, मन्त्रेषु प्रमुखः, शोभनतमः। अतिसूक्ष्मः, अर्थगम्भीरः, वटबीजन्यायेन ज्ञेयः; सः वेदः त्रिगुणातीतः, सर्वज्ञः, सर्वकर्मेश्वरः। एकाक्षरमन्त्रः ‘ओम्’ शिवः, सर्वत्र स्थितः; सूक्ष्मषडक्षरमन्त्रे, शिवः पञ्चाक्षररूपे स्थितः। नामनामिनोः स्वरूपे स्थितः, शिवः स्वभावेन नामिनः; ज्ञेयत्वात् नामिनः, मन्त्रः नामः इति प्रसिद्धः। नामनामिनोः सम्बन्धः अनादिः, वेदेषु, शैवागमेषु, यत्र यत्र षडक्षरमन्त्रः दृश्यते, तत्र तत्र स्थापितः। मन्त्रः सदा प्रधानः, लोकस्य पञ्चाक्षरमन्त्रः प्रमुखः; किम् बहुमन्त्रैः, किम् विस्तृतशास्त्रैः? यस्य हृदयस्थः परममन्त्रः, यद् अधीतं, श्रुतं, आचरितं, तेन सर्वं सिद्धम्। यो विद्वान्, विधिवत् अधीत्य, सम्यक् जपति—एवमेव शिवज्ञानम्, एष एव परमपदः। एष एव ब्रह्मज्ञानम्; अतः बुद्धिमन्तः सदा पञ्चाक्षरमन्त्रं प्रणवेन सह जपेयुः—एष मम हृदयम्। अहं ते मोक्षविद्यायाः परमगुह्यं, प्रत्यक्षं, अनुत्तमं ज्ञानं, मन्त्रस्य ऋषि, छन्दः, देवता च, विस्तरेण कथयिष्यामि। बीजं, शक्तिः, स्वरः, अक्षरः, प्रत्येकस्य स्थानम्—वामदेवः ऋषिः, पङ्क्तिः छन्दः, इति प्रसिद्धम्। सुन्दरमुखि, अहमेव शिवः, अस्य मन्त्रस्य देवता; ‘न’ आदि अक्षराणि बीजानि, पञ्चभूतस्वरूपाणि। प्रणवम् आत्मस्वरूपं, सर्वव्यापि, अव्ययम्; त्वं, देवपूजिता, शक्तिः एव। तव प्रणवः एकः, मम प्रणवः अन्यः; तव प्रणवः, देवी, मन्त्राणां मूलम्—नात्र किञ्चन संशयः।” एवं शिवः देवीं प्रति पञ्चाक्षरमन्त्रस्य अनन्तं, गूढं, परमं महत्त्वं, जगत्सृष्ट्युद्भवकथां, मन्त्रस्य स्वरूपं, प्रयोगं च, स्नेहपूर्णं, श्रद्धया, विस्तरेण कथयामास।