लिङ्गपुराणम्

भगवतः कृपया धर्मः, ऐश्वर्यम्, ज्ञानम्, वैराग्यम्, मोक्षश्च सम्पद्यते; अत्रान्यः कश्चन विचारः न आवश्यकः। अस्य सम्पूर्णं माहात्म्यं दशसहस्रवर्षेष्वपि वर्णयितुं न शक्यते; तस्मात्, हे श्रेष्ठमुने, पाशुपतयोगे नित्यम् अवस्थितव्यं। हे द्विजोत्तम, धर्मिष्ठेषु, दमयुक्तेषु, शास्त्रज्ञेषु, साधुषु, आचार्येषु, येषां स्वभावः शिवरूपः, तेषु; तथा दयालुषु, तपस्विषु, त्यागेषु, वैराग्ययुक्तेषु, प्रज्ञेषु, आत्मवशेषु च; दानशीलेषु, दमयुक्तेषु, सत्यवदिषु, अलुब्धेषु, योगयुक्तेषु, वेद-श्रुति-परम्परा-विद्येषु च—एतेषां मध्ये महेश्वरः तैः कर्मभिः तुष्टः भवति, यानि वेदस्मृति-नियमान्न विरोध्यन्ते। एवं ब्रह्मणा उक्तं वचनं स्थापितं, अन्ते च तस्यां गतिः प्राप्यते। ब्रह्मसंयोगः लभ्यते; तस्मात्, ये दशगुणयुक्ताः, अष्टाङ्गसाधनसम्पन्नाः, तेषां क्रियासु धर्मज्ञाः पण्डिताः वदन्ति। ते न कदापि कोपं यान्ति, न च प्रमोदं; आत्मवश्याः एव स्मर्यन्ते, सामान्येषु विषयेऽपि, विशेषेषु च। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याश्च एकत्वेन द्विजाः इति कथ्यन्ते; जात्याश्रमधर्मे स्थिता एव स्वर्गादिलाभहेतवः स्युः। धर्मं वेदशास्त्राभ्यां यो वेत्ति, स धर्मवित् इति कथ्यते; विद्यायाः सिद्ध्यात्मना, शिष्यः आचार्ये भक्तिम् आचरति। कर्तव्यस्य साधनात् गार्हस्थ्ये धर्मिष्ठः कथ्यते; वनवासे तपः सिद्ध्या वानप्रस्थः धर्मिष्ठः स्मर्यते। संयमस्य यत्नेन यतिः योगसिद्ध्या धर्मिष्ठः स्मर्यते; एवं चतुर्ष्वाश्रमेषु कर्तव्यसिद्ध्या धर्मिष्ठाः स्मर्यन्ते। गृहस्थः, ब्रह्मचारी, वानप्रस्थः, यतिश्च—एतेषु धर्माधर्मयोः प्रवचनम् अस्ति; तयोः आधारः कर्मसु एव। कुशलं कर्म धर्मः, अकुशलं कर्म अधर्मः इति स्मर्यते; लोकसंरक्षणाय महद् धर्मशब्दः प्रवर्तितः। यत्र संरक्षणं महत्त्वं च नास्ति, तत्र अधर्मः इति कथ्यते; अत्र धर्मः आचार्यैः इच्छितसाधनाय उपदिश्यते। अधर्मः अपि, यः अनिष्टफलदः, आचार्यैः उपदिश्यते; वृद्धाः न लोभिनः, न च चलचित्ताः, आत्मसंयमसम्पन्नाः, अनृतहीनाः च। ते आचार्याः ऋजवः, शिष्टाः, सत्यवादिनश्च कथ्यन्ते; स्वयम् आचरणेन, परान् अपि आचारे स्थापयन्ति। शास्त्रार्थसमाहारात् सः आचार्यः इति कथ्यते; श्रुतं श्रौतं, स्मृतं स्मार्तं इति ज्ञेयम्। वेदाधारितः यज्ञः श्रौतः इति कथ्यते; जात्याश्रमाधारितः स्मार्तः; यः यथायोग्यं अर्थं दृष्ट्वा, पृष्टः, न निगृह्णाति— यथादृष्टं भाष्यते, तथा अत्र लिङ्गे सत्यं प्रवदन्ति; एवं ब्रह्मचर्यं, मौनं, उपवासश्च। अहिंसा, पूर्णशमः, तपश्च निर्दिष्टाः; यः सर्वेषां भूतानां हिताहितयोः स्वात्मवत् आचरति— एवं पुनः पुनः आचरतः, सम्पूर्णं आचारं दया इति स्मर्यते। यत् यथान्यायं प्रियं वस्तु लभ्यते, तत्र दानं पात्रस्य गुणानुसारं देयं; दातारः स्वभावोऽपि विचार्यः। दानस्य त्रिविधं स्वरूपं—हीनं, श्रेष्ठं, मध्यमं। दया कारणात् सर्वेषां भूतानां सह भागः मध्यमः; शास्त्रस्मृतिप्रणीतं कर्तव्यं जात्याश्रमधर्मरूपं धर्मः। धर्मः, यः साधुसंमताचरणान्न विरोध्यते, सः शुभः; यः कर्मफलत्यागी, मोहशून्यः, स शिवस्वभावः कथ्यते। सर्वासक्तिविरहितः, यमादिषु प्रवृत्तः, स योगी इति कथ्यते; किन्तु, यः भयात् विषयेषु अनासक्तः, विचारेण— अलुब्धः, आत्मसंयमी, सर्वतः याच्यमानः अपि, स्वार्थे परार्थे वा, यस्य इन्द्रियाणि— न मिथ्याचारिणि, एष एव शमलक्षणं; अप्रियेषु न विक्रियते, प्रिये न प्रमोदते। सुखदुःखशोकत्यागः वैराग्यम् इति कथ्यते; त्यागः क्रियायाः परित्यागः, कृतस्य अकृतस्य च। शुभाशुभकर्मणोः परित्यागः त्यागः इति कथ्यते; अत्र जडपरिणामे, अव्यक्तात् अविभक्तान्तं यावत्— ज्ञानं चेतनाचेतनविवेकः इति कथ्यते; एवं ज्ञानश्रद्धासम्पन्नस्य, हे शङ्कर— न संशयः, सः शान्तिम् आप्नोति; एष धर्मः, हे द्विजश्रेष्ठ। अधुना तु सर्वत्र परमेश्वरस्य गुह्यतमं प्रवक्ष्यामि। न संशयः, सतत्त्वे भक्तिरेव जायते; तया युक्तः मुच्यते। अयोग्यस्य अपि, भगवतः परमेश्वरस्य भक्तेः प्रसादः सुलभः। न संशयः, स तुष्टः एव, सर्वतमःनिग्रहणेन; ज्ञानोपदेशः, होमः, ध्यानम्, यज्ञः, तपः, स्वाध्यायः— दानं, सर्वस्वाध्यायः च, सतत्त्वभक्त्यर्थं एव, न संशयः; सहस्रशः चान्द्रायणैः, शतानि प्राजापत्यैः च— अन्यैः मासोपवासैः अपि, हे मुनिश्रेष्ठ, भक्तिः एव परा। ये भगवत्प्रेमरहिताः, यः अस्मिन्लोके गिरिगुहायां वसति— ते स्वार्थसिद्धये पतन्ति; भक्तुस्तु भक्त्या मोक्षः। केवलं भक्तदर्शनात्, हे द्विज, जनाः स्वर्गं च अधिकं च प्राप्नुवन्ति। न संशयः, भक्तानां तादृशं किमपि दुर्लभं न; किं पुनः ब्रह्मविष्ण्विन्द्रादीनां, अन्येषां च। भक्त्या एव ऋषयः बलं श्रीं च प्राप्नुवन्ति; उमा अपि पिनाकिनः निरीक्ष्य, एवं श्रुतम्। पुरा, हे द्विज, वाराणस्यां भगवाञ्छिवः, अविमुक्ते, रुद्रः परात्मा, देव्या सह मधुरं संवादम् अकरोत्।