लिङ्गपुराणम्

सा या देवी, सुवर्णताम्राद्युपाधिभिः सम्यग्विधिना स्थापिता, तद्वद् भगवतः सर्वलक्षणसमन्वितस्य देवाधिपतेः सृष्टिः क्रियते। तयोः पुरतः अग्निं स्रुक्पाणिं, पितामहम्, नारायणं च दातारं सर्वाभरणभूषितं स्थापयेत्। तान् सर्वान् लोकपालैः सिद्धैश्च परिवृतान् रुद्रालये सम्यग् स्थापयित्वा, सा भक्त्या तद्व्रतम् अर्पयेत्। सा भवानीरूपं प्राप्य, भवेन सह मुदं लभते; एकभुक्तव्रतं पुण्यं मासान् प्रतिमासं कर्तव्यम्। मार्गशीर्षादारभ्य कार्तिकान्तं यावत् एषा प्रथा नराणां स्त्रीणां चान्येषां च हिताय स्थापिताऽस्ति, हे मुनिश्रेष्ठ। एवं पुरुषः यः एतद्व्रतं सम्यग् आचरति, स शिवसंयोगं प्राप्नोति; स्त्री च देव्या सह ऐक्यम् अवाप्नोति—अत्र न संशयः, यथा शिवेन उक्तम्। सर्वेषु व्रतेषु, देवाधिपतिं उमापतिं सम्यग् पूजयित्वा, पञ्चाक्षरं मन्त्रं विधिवत् जपेत्, द्विजोत्तम। केवलं जपेन एव, विशेषतः व्रतसम्बन्धे, निःसंशयं सिद्धिः—अन्यथा न स्यात्; अतः शुभं पञ्चाक्षरं मन्त्रं जपेत्। कथं पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य कार्यं, किं च तद्वैभवम्? कृपया क्रमशः वद, महाभाग, श्रोतुम् उत्सुकाः स्म। पूर्वं एष धर्म्योपदेशः रुद्रेण देवाधिपेन शम्भुना पार्वत्यै कथितः; तं संक्षेपेण कथयामि। देवदेव, सर्वलोकमहेश्वर, पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य यथार्थमहिमानं श्रोतुम् इच्छामि। पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य महिमा कोटिकोटिसम्वत्सरैरपि न शक्यः वर्णयितुं, हे देवि; अतः तं संक्षेपेण शृणु। यदा प्रलयकाले सर्वं चलाचलं नश्यति, देवा दानवाश्च लयं यान्ति, नागराक्षसाः च विनश्यन्ति, तदा सर्वं मूलप्रकृतौ लीयते, त्वया सह प्रलयं गच्छति; अहमेव केवलः अवशिष्टोऽस्मि, अन्यो नास्ति, हे देवि। तत्र वेदाः शास्त्राणि च, पञ्चाक्षरमन्त्रश्च स्थिताः; मम शक्त्या ते न कदापि नष्टाः, न च परित्यक्ताः। अहमेवेकः आसम्, ततो द्विधा अभवम्—स्वरूपप्रकृतिविभागेन; स नारायणः, देवः, मायामयशरीरे स्थितः। स योगनिद्रया जलमध्यगतः, तस्य नाभिकमलात् पञ्चवक्त्रः पितामहः उत्पन्नः। स लोकसृष्टिकामः, एकाकी, असमर्थः, प्रथमं दश मनसः पुत्रान् ससर्ज, महाशक्तिसम्पन्नान्। तेषां सृष्टिसिद्धये, पितामहः माम् उद्दिश्य प्राह—"महादेव, महेश्वर, मम पुत्रेभ्यः शक्तिं प्रयच्छ।" ततः सः आज्ञप्तः, अहं पञ्चवक्त्रः पञ्चमुखैः पञ्चाक्षरं मन्त्रं पद्मयोनये उक्तवान्। स च पञ्चवक्त्रः ब्रह्मा, तान् मन्त्रान् पञ्चमुखैः गृह्य, नामनामिनोः सम्बन्धेन परं तत्त्वं अवगच्छत्। हे देवि, त्रिषु लोकेषु पूजितः शिवः एव पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य वाच्यः; परमं मन्त्रं तस्य वाचकम्, पञ्चाक्षरमन्त्रः तस्मिन् स्थितः। तस्य प्रयोगं सम्यग् विज्ञाय, सिद्धिं प्राप्य, स महात्मा पञ्चवक्त्रः स्वपुत्रेभ्यः लोकहिताय महत्त्वं पञ्चाक्षरमन्त्रं प्रावोचत्। ते च तं मणिमन्त्रं साक्षात् पितामहतः श्रुत्वा, परमेश्वरं शिवं पूजयितुं प्रवृत्ताः। ततः प्रसन्नः भगवाँश्च शिवः, त्रिमूर्तिसु श्रेष्ठः, सर्वज्ञानं, अणिमाद्यष्टसिद्धीं च दत्तवान्। ते तु वरप्राप्ताः, पुनः पूजार्थम्, मेरुशृङ्गे रम्ये, मुञ्जवान्नाम्नि पर्वते, नित्यप्रियाः, दिव्यतेजः, गणैः संरक्षिताः, तत्रैव लोकसृष्ट्यर्थं तपः उपविविशुः। सहस्रं दिव्यानां वर्षाणां, वायुभक्षाः, पुरातनाः ऋषयः, कृपाप्राप्त्यर्थं, ऊर्ध्वबाहवः, तपः अकार्षुः, हे देवी। तेषां महान् भक्तिं दृष्ट्वा, अहं तत्रैव साक्षात् प्रादुरासम्—पञ्चाक्षरमन्त्रेण, ऋषिमात्रया, देव्या शक्त्या बीजेन च सह। तेषां कल्याणार्थं षडङ्गन्यासं, दिक्प्राकारं, सर्वप्रयोगांश्च सम्यग् अवोचम्। मन्त्रस्य महत्त्वं श्रुत्वा, ते तपस्विनः ऋषयः उपदिष्टानुसारं सर्वप्रयोगान् अकुर्वन्। तस्यैव प्रभावेन, तस्मिन्नन्तरे, लोकाः—देवा, दानवाः, मनुष्याः, वर्णाश्च, तेषां विभागाश्च, सर्वे धर्माः च उत्तमाः—समुत्पन्नाः। यथा पूर्वेषु कालेषु लोकाः, वेदाः, महर्षयः च पूर्वसृष्टेः, तथा पञ्चाक्षरमन्त्रबलात् श्रुताः। नित्यधर्माः, देवाः, इदं विश्वं च स्थितम्; तदिदानीं प्रवक्ष्यामि—सर्वं यथावत् शृणु। एष मन्त्रः—लघुस्वरूपः, अर्थगौरवयुक्तः, वेदसारः, मोक्षदः, आज्ञया स्थापितः, संशयरहितः, शिवस्वरूपः। नानाविभूतिसम्पन्नः, दिव्यः, जनमानसप्रियः, निश्चितार्थः, गम्भीरः, एष मम परमवचनम्। मन्त्रः सुलभोच्चारणः, सर्वार्थसाधकः, सर्वविद्याबीजः, मन्त्रेषु श्रेष्ठतमः, रम्यः। अतीव सूक्ष्मः, परमार्थयुक्तः, वटबीजवत् ज्ञेयः; स वेदः त्रिगुणातीतः, सर्वज्ञः, कर्माधिपः। एकाक्षरः ‘ॐ’ इति शिवः, सर्वत्र स्थितः; सूक्ष्मे षडक्षरे मन्त्रे, शिवः पञ्चाक्षररूपेण स्थितः। सः वाच्यवाचकभावेन स्वभावतः एव स्थितः; शिवः वाच्यः, यतः सः ज्ञेयः, मन्त्रः तु वाचकः इति कथ्यते।