लिङ्गपुराणम्

उत्तरदिशि देवानां प्रभुः नारायणः, निर्गतक्लेशः, भक्त्या यथाविधि स्थापितः। तत्रैव इन्द्राद्याः लोकपालाः सम्यक् समर्पिताः। ततः महेश्वरस्य प्रतिष्ठापना, स्नापनं, पूजनं च कृत्वा, तस्य दाक्षिणे हस्ते देवैः पूजितं त्रिशूलं स्थापयेत्। वामे तु भवानीयाः पाशं सुवर्णविभूषितं कमलं च समर्पयेत्। विष्णवे शङ्खचक्रगदापद्मानि सम्यग् दद्यात्। ब्रह्मणः सुमनोहरं जपमालां कमण्डलुं च, इन्द्राय वज्रं, अग्नये परमं शस्त्रं शक्तिं च समर्पयेत्। यमाय दण्डं, निरृतये खड्गं, रात्रिनाथाय वरुणस्य महापाशं नागनामकं च दद्यात्। वायवे दण्डं, कुबेराय लोकपूजितां गदां, ईशानाय परशुं क्रमशः अर्पयेत्। एवं शिवस्य महापूजां सुस्नात्य होमेन सह कृत्वा, यथाशक्ति सर्वान् अन्यान् अपि देवान् सम्यग् पूजयेत्। ततः ब्राह्मणान् भोजयित्वा, पूजां सम्यक् कृत्वा, महमेरुव्रतम् आचरन् महादेवाय समर्पयेत्। महमेरुं प्राप्य, स महादेव्याः सह चिरकालं रमते, निःसंशयं महादेव्याः सायुज्यं लभते। या स्त्री कार्तिके मासे सर्वाभरणभूषितां सर्वमङ्गललक्षणयुतां शुभां उमां निर्माय, यथाविधि सुवर्णताम्रादिमये स्थापयेत्, तथा सर्वलक्षणसम्पन्नं देवानां प्रभुं च निर्माय, तयोः पुरतः अग्निं स्रुक्पाणिं, पितामहं नारायणं च सर्वाभरणैः भूषितं स्थापयेत्। तान् सम्यक् सिद्धगणैः लोकपालैः च परिवृतान् रुद्रालये प्रतिष्ठाप्य, सा भक्त्या तद्व्रतम् अर्पयेत्। सा भवानीरूपां प्राप्य, भवेन सह रमते; एकभुक्तव्रतम् मासे मासे पालनीयम्। मार्गशीर्षादारभ्य कार्तिकपर्यन्तं, एतदाचरणं नराणां स्त्रीणां चान्येषां च हिताय स्थापितम्। एवं पुरुषः एतद्व्रतम् आचरन् शिवसायुज्यं प्राप्नोति, स्त्री देवीसायुज्यं लभते—निःसंशयं शिवेन उक्तम्। सर्वेषु व्रतेषु, उमापतिं देवानां नाथं पूजयित्वा, पञ्चाक्षरं मन्त्रं विधिवत् जपेत्। केवलं जपेन, विशेषतः व्रतेषु, तेषां पूर्णता अन्यथा न सिध्यति; अतः शुभं पञ्चाक्षरं जपेत्। पञ्चाक्षरस्य कार्यं किं, किं वा तस्य बलं? क्रमेण वद, भगवन्, वयं श्रोतुम् उत्सुकाः। पूर्वं एष धर्म्योपदेशः रुद्रेण पार्वत्यै कथितः; तं संक्षेपेण कथयामि। "देवदेव महेश्वर, सर्वलोकनाथ, पञ्चाक्षरस्य यथार्थं माहात्म्यं श्रोतुम् इच्छामि।"—इति देवी पप्रच्छ। तस्य पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं कोट्यब्दैरपि वर्णयितुं न शक्यते, अतः संक्षेपेण शृणु। प्रलयकाले, स्थावरजङ्गमं सर्वं विनष्टे, देवदानवानां नाशे, नागराक्षसानां च लये, सर्वं प्रकृतौ लीयते, त्वया सह प्रलयं यास्यति; अहमेव केवलः अवशिष्ये, नान्यः कश्चन। तत्र वेदाः शास्त्राणि च, पञ्चाक्षरं च प्रतिष्ठितम्; मम शक्त्या तानि न कदापि नष्टानि, न च उपेक्षितानि। अहमेवासं, द्विधा अभवम्—स्वरूपविभागेन; स नारायणः देवः मायामयशरीरे शयितः। योगनिद्रायाम् अवस्थितः, सलिले मध्ये तस्य नाभिकमले पञ्चमुखः ब्रह्मा जातः। स सृष्टिकामः, एकाकी असमर्थः, आदौ दश मनसः पुत्रान् ससर्ज, महाबलसम्पन्नान्। तेषां सृष्टिसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा माम् उद्दिश्य अवदत्—"महादेव, महेश्वर, मम पुत्रेभ्यः शक्तिं प्रदेहि।" तेन आज्ञप्तः, अहं पञ्चमुखः, पञ्चवक्त्रैः पञ्चाक्षरं मन्त्रं कमलजाय उक्तवान्। स ब्रह्मा पञ्चमुखैः तं मन्त्रं गृह्य, नामनामिनोः सम्बन्धेन परमेश्वरं बुबोध। शिवः त्रिषु लोकेषु पूजितः, स एव पञ्चाक्षरमन्त्रवाच्यः; परममन्त्रः तस्य वाचकः, स च मन्त्रः तस्मिन् प्रतिष्ठितः। तस्य यथाविधि प्रयोगं ज्ञात्वा, सिद्धिं प्राप्य, स पञ्चमुखः महात्मा तं मन्त्ररत्नं पुत्रेभ्यः जगदर्थं उपदिशत्। ते च तं मन्त्ररत्नं साक्षात् ब्रह्मणः प्राप्य, शिवं परात्परं देवम् उपासितुम् इच्छन्तः। तदा भगवान् शिवः त्रिमूर्तिषु श्रेष्ठः, प्रसन्नः, तेषां ज्ञानं सर्वं, अष्टसिद्ध्यः च यथा अणिमा, दत्तवान्। ते मुनयः वरान् लब्ध्वा, पुनः पूजार्थं, मेरुशिखरे मुञ्जवान्नाम्नि पर्वते, निरन्तरं प्रियाः, दैवतगणैः रक्षिताः, तत्रैव जगत्सृष्ट्यर्थं तपः अचरत्। सहस्रदिव्यवर्षाणि, वायुभक्ष्य, ते प्राचीनाः मुनयः, कृपाप्राप्त्यर्थं, देवी, स्थित्वा तपः कुर्वन्ति। तेषां भक्तिं दृष्ट्वा, अहं तत्रैव पञ्चाक्षरं मन्त्रं ऋषिमित्रेण, देवता-शक्तिबीजयुक्तं, प्रादर्शयम्। तेषां हितार्थं षडङ्गन्यासं, दिक्परिपालकव्यूहं, सर्वप्रयोगांश्च सम्यक् उपदिशम्।