लिङ्गपुराणम्

शृणु, महर्षे, शुभव्रतानि यथोक्तानि नन्दिना ब्रह्मसुताय धीमते, तानि ते प्रवक्ष्यामि। एतानि व्रतानि व्यासात् श्रुत्वा कथयामि ते, यत्र प्रतिपक्षयोः अष्टम्यां चतुर्दश्यां च यः कश्चित् संवत्सरमेकं निश्याशनं कृत्वा तस्यां तस्यां शिवं सम्पूज्य सर्वयज्ञफलमवाप्नोति परमां गतिं च प्राप्नुयात्। उत्सवेषु पृथिवीं पात्रं कृत्वा यः खादति, स एकैकेन दिवा-निशया त्रिरात्रव्रतस्य फलं लभते। प्रतिपक्षयोः पञ्चम्यां च प्रतिपदां च क्षीरधाराव्रतमाचरेत्, अश्वमेधस्यान्य एव फलं स्यात्। कृष्णाष्टम्यां निश्याशनं कुर्वन् कृष्णचतुर्दश्यां यावत् भोगान् प्राप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति। यः संवत्सरमेकं सर्वोत्सवेषु निश्याशनं कृत्वा ब्रह्मचर्ये स्थितः, आत्मनिग्रहे स्थितः, शिवध्यानपरायणश्च, स वर्षान्ते नियमानुसारं श्रेष्ठब्राह्मणान् भोजयित्वा शंकरलोकमवाप्नोति, नात्र संशयः। उपवासः भिक्षाशनात् श्रेष्ठः, भिक्षाशनं चाभुक्तात् श्रेष्ठं, अभुक्तं पुनर्निश्याशनात् हीनं; तस्मात् निश्याशनेन जीवेत्। प्रातःकाले देवा अन्नं भुञ्जते, मध्याह्ने ऋषयः, अपराह्णे पितरः, सायं गुह्यकादयः। सर्वेषां कालनां अतिक्रमेण निश्याशनं श्रेष्ठम्; यज्ञशिष्टभोजनं, स्नानं, सत्यवचनं, मिताहारश्च कर्तव्यः। निश्याशनकृत् अग्निहोत्रं कुर्यात्, भूमौ शयेते; अधुना मासानुसारं शिवस्य परमं व्रतं वर्णयामि। धर्मार्थकाममोक्षाणां तथा सर्वपापक्षयस्य च, पुष्यमासे निश्याशनं कृत्वा यः शिवं पूजयति, सत्यवदी क्रोधसंयमी, तण्डुलगोधूमक्षीरभोजनपरः, स सावधानः प्रतिपक्षयोः अष्टम्यां उपवासनं कुर्यात्। मासान्ते पौर्णमास्यां रुद्रं महादेवं घृतादिभिः स्नाप्य, विधिवत् पूजयित्वा भूमौ शयेते। यवपायसक्षीरघृतैः सुसिद्धं ब्राह्मणान् भोजयेत्, शान्तिह्यं विशेषेण जपेत्। ताम्रवर्णां गव्यौ च वृषलां च विशेषतः शिवाय देवानां देवेभ्यः सम्यग्दद्यात्। एवं वः श्रेष्ठं वाहीयलोकं प्राप्नोति, तत्रैव चिरं भुक्त्वा विमुच्यते। माघे मासे यः सन्नियतः इन्द्रियसंयमी तण्डुलपायसं घृतयुक्तं भुञ्जीत, निश्याशनं कृत्वा शिवं पूजयेत्, प्रतिपक्षयोः चतुर्दश्यां उपवासनं कुर्यात्। पौर्णमास्यां घृतसिक्तं चर्मोपधानं रुद्राय दद्यात्। कृष्णवर्णां गव्यौ च वृषलां च शंकराय दद्यात्, शक्त्यनुसारं ब्राह्मणान् भोजयेत्। दक्षिणदिशं प्राप्य तत्र यमेन सह भुङ्क्ते; फाल्गुने मासे पुनः निश्याशनं कुर्यात्। आत्मसंयमी क्रोधवर्जितः प्रियङ्गवक्षीरघृतभोजनं कुर्वन् चतुर्दश्यष्टम्योरुपोष्येत्। पौर्णमास्यां महादेवं शंकरं स्नाप्य ताम्रवर्णां वा कपिलां वा गव्यौ वृषलां च त्रिशूलधृते दद्यात्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा परमेश्वरं प्रार्थयेत्; स चन्द्रमसा सह संयोगं प्राप्नोति, न संशयः। चैत्रे मासि अपि रुद्रं पूजयित्वा, प्रियं प्रियं तण्डुलक्षीरघृतभोजनं कृत्वा निश्याशनं कुर्यात्। श्रेष्ठमुनिपुङ्गव, गोशाले शयनं कृत्वा, पौर्णमास्यां रात्रौ भवं स्मरन् शिवं स्नाप्य श्वेतगव्यौ वृषलां च दद्यात्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा निरृतिलोकं प्राप्नोति; तथैव वैशाखे मासि निश्याशनं कृत्वा। पौर्णमास्यां पञ्चगव्यघृतादिभिः भवं स्नाप्य श्वेतगव्यौ वृषलां च दद्यात्, अश्वमेधस्यान्य एव फलं लभते। ज्येष्ठे मासि भवं देवपतिं शर्वं उमापतिं श्रद्धया भक्त्या पूजयित्वा निश्याशनं कुर्यात्। रक्तशाल्यन्नं मधुना, जलघृतशुद्धं कृत्वा, वीरासनस्थः अर्धरात्रं गोरक्षणपरायणः दद्यात्। पौर्णमास्यां सम्यग्देवदेवं उमापतिं स्नाप्य बलिं च दद्यात् त्रिशूलधृते। शक्त्यनुसारं ब्राह्मणान् भोजयित्वा ताम्रगव्यौ दद्यात्, वायुलोके पूज्यते। आषाढे मासि निश्याशननिष्ठः, क्षीरं बहुबृत्तिका घृतसंपृक्तं दद्यात्। पौर्णमास्यां विधिवत् घृतादिभिः स्नानं कृत्वा ब्राह्मणान् वेदविदश्च भोजयेत्। शुक्लगव्यौ दत्वा वरुणलोकं प्राप्नोति। श्रावणे मासि द्विजश्रेष्ठ, निश्याशनं कृत्वा दुग्धशाल्यन्नेन वृषध्वजं पूजयेत्। पौर्णमास्यां विधिवत् घृतादिभिः स्नाप्य पूजयित्वा ब्राह्मणान् वेदविदश्च भोजयेत्, श्वेतपादपौण्ड्रगव्यौ पुनः दद्यात्। वायुसंयोगं प्राप्नोति, सर्वगतः भवति वायुवत्। भाद्रपदे मासि एवं निश्याशनं कृत्वा, दिवा वृक्षछायायां वसन्तं श्रेष्ठब्राह्मणान् हविष्यशेषं दद्यात्। पौर्णमास्यां शंकरं देवेशं स्नाप्य पूजयेत्। एवं मासानुसारं शुभव्रतानि यथोक्तानि, यः श्रद्धया नियमेन चाचरति, स संसारपारं गच्छति, परमं शिवलोकं प्राप्नोति।