लिङ्गपुराणम्

आषाढमासे मुक्तामयस्य लिङ्गस्य विधानं कर्तव्यम्, श्रावणे नीलमणिमयं लिङ्गं पूजनीयम्, भाद्रपदे शुभं पद्मरागमणिमयं लिङ्गं विधेयम्। आश्विनमासे, हे ब्राह्मणश्रेष्ठाः, शुभं गोमेधिकमणिमयं लिङ्गं पूजयेत्; कार्तिके प्रवालेन निर्मितं लिङ्गं तथा मार्गशीर्षमासेऽपि। पुष्यमासे वैदूर्यमणिमयं लिङ्गं, माघे सूर्यकान्तमणिमयं, फाल्गुने स्फटिकमयं लिङ्गं विधेयम्। सर्वेषु मासेषु एकं सुवर्णपद्मं नियोज्यते; तदभावे रजतपद्मं, अथवा केवलं पद्ममेव समर्पयेत्। रत्नाभावे सुवर्णेन वा रजतेन वा लिङ्गं कार्यम्; रजतस्याप्यभावे ताम्राद्ययःपात्रेणापि निर्वर्तयेत्। शिलामयं वा दारुमयं वा कर्दमसमेतं लिङ्गं वा गन्धद्रव्यैः कृतं वा तात्कालिकं लिङ्गं अपि पूजनीयम्। हे महादेवभक्ताः, शिशिरे श्रीपत्रेण पूजनं कर्तव्यम्; सर्वेषु मासेषु सुवर्णपद्मं वा केवलं एकं पद्मं वा समर्पयेत्। अथवा, रजतपद्मं सुवर्णमध्ययुक्तं श्रेष्ठं समर्पयेत्; रजतस्याभावे बिल्वपत्रैः पूजनं कुर्यात्। सहस्रपद्मानामभावे, तदर्धेन, तस्याप्यर्धेन, शताष्टकेन वा पूजां विधायेत्। बिल्वपत्रे लक्ष्मीः शुभलक्षणा तिष्ठति; नीलोत्पले अम्बिका स्वयम्, पद्मे षण्मुखः स्थितः। महादेवः सर्वदेवानां प्रभुः शिवः पद्मे प्रतिष्ठितः; अतः श्रीपत्रं कदापि न परित्यजेत्। नीलोत्पलः, पद्मः, विशेषतः रक्तोत्पलः, सर्वे परमफलदाः; शिलापद्मः सर्वकार्यसिद्धिदः स्मृतः। कृष्णागरुत्पन्नं पुष्पं सर्वपापविनाशनं भवति; गन्धधूपं गुग्गुलादि च सम्यक् समर्पयेत्। चन्दनं सर्वरोगनाशनं सर्वसिद्धिप्रदं च; सुगन्धधूपः अपि सर्वकामफलप्रदः। श्वेतागरु-कृष्णागरु-सीतारीधूपः च मुक्तिदायकः प्रत्यक्षतया स्मृतः। श्वेतार्कपुष्पे प्रजापतिः चतुर्मुखः विराजते; कर्णिकारपुष्पे सरस्वती स्वयम्; करवीरपुष्पे गणाध्यक्षः, बकुलपुष्पे नारायणः, सर्वेषु सुगन्धिपुष्पेषु पार्वती तिष्ठति। अतः यथालाभं, एतेषु शुभपुष्पेषु गन्धधूपादिषु च, भक्त्या यथाशक्ति देवेशं पूजयेत्। ततः श्रद्धया साक्षिकं पायसं महापाकं सघृतं सर्वोपस्करयुक्तं समर्पयेत्। अथवा शुद्धान्नं वा मुद्गान्नं, अर्धांशेन वा पूर्णेन वा, चामरं ताडपत्रं च भक्त्या दद्यात्। सर्वाणि शुभदानानि, यथोचितानि, विविधानि द्रव्याणि, आपोपस्पृष्टानि सम्यगर्पयेत्। रुद्राय भक्तिपूर्वकं दानं विधेयम्; क्षीरं हि सर्वदेवताभरणं अमृतरूपेण प्रतिष्ठितम्। विष्णुना च जिष्णुना च सर्वमन्नं प्रतिष्ठितम्; अन्नदानात् शङ्करः सर्वभूतेषु तुष्टिम् आप्नोति। अतः अन्नेन देवपूजा कार्याः, प्राणः अन्ने प्रतिष्ठितः; तर्पणं तुष्टौ, उपदाने वायुः स्थितः। सर्वात्मा महेश्वरः, गन्धोदकधारिणां नाथः, साक्षात् आसनरूपेण, प्रकृतिस्वरूपेण, महत्त्वाद्यैः सहितः प्रतिष्ठितः। अतः मासे मासे भक्त्या नियतविधिना देवपूजा कार्याः; पौर्णमास्यां सर्वकामसिद्धये व्रतम् आचरितव्यम्। सत्यं शौचं दया शान्तिः तुष्टिः दानं च आचर्याणि; पौर्णमास्याम् अमावास्यायां च उपवासः कर्तव्यः। संवत्सरान्ते विशेषतः गोदानं, वृषोत्सर्गः च, वेदविद्भ्यः ब्राह्मणभोजनं भक्त्या विधेयम्। सर्वोपचारैः पूजितं लिङ्गं शिवतीर्थे स्थापनीयम्, अथवा ब्राह्मणाय दातव्यम्। यः कश्चन, हे मुनिश्रेष्ठ, एतद् शिवलिङ्गव्रतं भक्त्या मासे मासे आचरति, सः तपस्वीषु श्रेष्ठतमः भवति। दिव्यैः विमानैः, दशकोटिसूर्यसंकाशैः, मणिमण्डितैः, शिवपुरीं गत्वा, सः पुनर्न निवार्यते। एकमासमपि एतदुत्तमव्रतं यः आचरति, सः शिवलोकं प्राप्नोति—अत्र संशयो नास्ति। अथवा, अन्येषु वस्तुषु मनः यः योजयति, अन्यान् वरान् इच्छति, सः संवत्सरमेकं आचर्य, तान् प्राप्य, पश्चात् शिवं गच्छति। दैवतं, पितृत्वं, देवेषु ऐश्वर्यं, गणपतित्वं वा—यस्य यत्रासक्तिरेति, तत् सः प्राप्नोति। विद्यां इच्छन् विद्यां लभते, भोगकामः भोगं प्राप्नोति, धनार्थी धनं, दीर्घायुः इच्छन् दीर्घायुः प्राप्नोति। यानि यानि कामान् चिन्तयति, तानि तानि सः अत्रैव भुङ्क्ते; मासव्रतेन एकेन, अन्ते रुद्रपदं आप्नोति। एतत् शुद्धं परमं गुह्यं व्रतं, जगत्कर्त्रा, सर्वदेवानां, असुराणां, सिद्धानां, मनुष्याणां, विद्याधराणां च कल्याणाय, परमशिवेन प्रतिष्ठितम्। एवं सम्यग् विधिना पूजयित्वा, शिरसा सह सेवकपुत्रैः प्रणम्य, 'व्यपोहन' नाम स्तोत्रं पठेत्, शिवं च परिक्रमेत्। एतत् स्तोत्रं, त्रैलोक्यकल्याणाय, जगत्पितामहेन, सर्वैः देवैः सह समर्पितं, महता देवेन। अधुना 'व्यपोहन' नाम स्तोत्रं, सर्वसिद्धिप्रदं, शुभदं, यथा नन्दिनः मुखात् महात्मना कुमारः श्रुतम्, प्रवक्ष्यामि।