लिङ्गपुराणम्

कथं तर्हि, द्वादशवर्षाणि वा द्वादशमासान् वा अपि द्वादशदिनानि एव, यः कश्चित् सः परमं व्रतम् आचरति, तेन सर्वे प्राणी बन्धनात् मोक्षं लभन्ते स्म। एतद् रहस्यं स भगवान् नारायणमुख्यैः सह देवताभ्यः प्रकटितवान्। तदा शिलादतनयः नन्दी, सर्वभूतगणेषु श्रेष्ठः, अव्ययम् ईशानं देवेश्वरं साकं साम्बेन गणैः च दृष्ट्वा, हर्षविस्फारितलोमः, तं नीलकण्ठं प्रणम्य स्तुत्वा, तस्य बन्धमोचनस्य वार्तां निवेदयामासुः। ते सर्वे शम्भुम् अनेकेषु प्रणिपात्य पादयोः स्थिताः। तान् सर्वान् दृष्ट्वा, स देवदेवो वृषध्वजः स्वयम् एव तेषां देवतानां बन्धनं शुद्धीकृत्य, महेश्वरः पाशुपतव्रतम् उपदिदेश। तदेव व्रतम् सः अम्बया सह मुनिभ्यः अपि उपदिशत्। ततोऽनन्तरं, ते सर्वे देवाः पाशुपता इति प्रसिद्धाः अभवन्। यतः सः पशूनां पतिः, ते च साक्षाद् देवताः, तस्मात् पाशुपताः इति कथ्यन्ते। पुनः ते तपः अचरन्। द्वादशवर्षान्ते, उत्तमाः देवाः बन्धनात् विमुक्ताः, ब्रह्मणा विष्णुना च सह, यथागतं प्रस्थिताः। एषा सर्वा कथा पूर्वं ब्रह्मणः मुखात् श्रुता, ततः सनत्कुमारात्, पुनः व्यासेन च विज्ञायते। यः शुचिः सन् एतत् ब्राह्मणान् प्रति पठति, वा शृणोति, सः शरीरवियोगे बन्धनात् विमुच्यते। एष व्रतः, यः त्वया वर्णितः, बन्धमोचनाय पाशुपतव्रतः लिङ्गसम्बन्धी, पूर्वं देवैः आचरितः। यथा त्वया पूर्वं सनत्कुमारस्य प्रश्नान्ते श्रुतम्, तथा नः वक्तुमर्हसि, हे गिरिश्रेष्ठ। ततः नन्दी तं प्रत्युवाच—संक्षेपेण वक्ष्यामि, यद् व्रतम् देवैः, असुरैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, चारणैः, महाभागैः मुनिभिः च आचरितम्—यत् परमं द्वादशलिङ्गाख्यं व्रतम्, यत् बन्धमोचनम्। तत् व्रतम् भोगं योगं कामान् मोक्षं शुभानि च ददाति, अविच्छिन्नं पुण्यं यच्छति, भक्तानां भयविनाशनम्। सर्ववेदाङ्गैः समं मथित्वा तद् स्थापितम्; सर्वदानात् श्रेयः, दशसहस्राश्वमेधात् अपि अधिकम्। सर्वमङ्गलपुण्यदं, सर्वशत्रुविनाशनम्, संसारसागरे निमग्नानाम् अपि मोक्षदं। सर्वरोगविनाशनं, सर्वज्वरहरम्; पूर्वं देवैः, ब्रह्मणा, विष्णुना च आचरितम्। लघुलिङ्गं निर्माय, चन्दनजलेन स्नाप्य, चैत्रमासारम्भे शिवलिङ्गव्रतम् आचर्यम्। तत्र सुवर्णपद्मं, नवरत्नखचितं, अष्टदलयुक्तं, सुन्दरं, करवीरकर्णिकायुतं कारयेत्। तस्य कर्णिकायां स्फटिकलिङ्गं पीठेन सह स्थापयेत्; तत्र भक्त्या नियमानुसारं बिल्वपत्रैः पूजां कुर्यात्। श्वेतपद्मसहस्रेण, रक्तोत्पलनीलोत्पलैः, श्वेतार्कैः, करवीरबकुलैः च, एवं चान्यैः पुष्पैः, गायत्र्या च, गन्धधूपदीपैः, मङ्गलधूपैः च पूजां कुर्यात्। नीराजनादिभिः विधिभिः महेश्वरस्य लिङ्गरूपस्य पूजनं कार्यम्; दक्षिणदिशि अघोरमन्त्रेण अगरुधूपं दद्यात्। पश्चिमे सद्योजातमन्त्रेण दिव्यरसकः, उत्तरदिशि वामदेवमन्त्रेण चन्दनं वा अन्यत् दद्यात्। पूर्वदिशि पुरुषमन्त्रेण हरितालं समर्पयेत्; श्वेतागरु, कृष्णागरु च अपि दद्यात्। तथैव गुग्गुलुधूपं, उत्तमगन्धद्रव्यं, सितारनामधूपं ईशाय भक्त्या समर्पयेत्। महान्नं वा पक्तोदनं वा सम्यक् निवेदयेत्; एवं पुण्यमहद् शिवलिङ्गव्रतम् उक्तम्। एष सर्वेषु मासेषु सामान्यः विधिः, विशेषाः तु इदानीं कथ्यन्ते—वैशाखे वज्रलिङ्गं, ज्येष्ठे मरकतलिङ्गम्। आषाढे मुक्तालिङ्गं, श्रावणे नीलमणिलिङ्गम्; भाद्रपदे पद्मरागमणिमयं शुभलिङ्गम्। आश्विने गोमेधकं शुभलिङ्गं, कार्तिके प्रवालमयं, मार्गशीर्षे अपि तथैव। पुष्ये वैडूर्यमणिलिङ्गं, माघे सूर्यकान्तमणिमयं, फाल्गुने स्फटिकमयं। सर्वेषु मासेषु एकं सुवर्णपद्मं नियतम्; तदभावे रजतपद्मं, अथवा केवलं पद्मं। रत्नाभावे सुवर्णेन वा रजतेन वा कारयेत्; रजताभावे ताम्रादिना, शिलया, दारुणा, मृण्मयान्, गन्धद्रव्यैः, तात्कालिकेन वा लिङ्गं निर्मीयते। शिशिरे ऋतौ श्रीपत्रेण महादेवं पूजयेत्; सर्वेषु मासेषु सुवर्णपद्मं, अथवा केवलं एकं पद्मं समर्पयेत्। वा रजतपद्मं सुवर्णकर्णिकया, उत्तमं; रजताभावे बिल्वपत्रैः पूजां कुर्यात्। पद्मसहस्राभावे, तस्यार्धेन, अथवा तस्यार्धार्धेन, अथवा शताष्टकेन पूजां कुर्यात्। लक्ष्मीः शुभलक्षणा बिल्वपत्रे निवसति, अम्बिका नीलोत्पले, षण्मुखः पद्मे एव तिष्ठति।