लिङ्गपुराणम्

सर्वे देवानां गणाः, विविधैः ऐश्वर्यैः समन्विताः, नानाविध-भोग-रम्यतया, नीलोत्पलदलसदृशाः, पीनायतलोचनाः कमलपत्राभ-नेत्राः, विविध-वसनैः कोमल-केसराभ-वस्त्रैः, कङ्कणाङ्गद-हार-छत्र-चामर-विभूषिताः, भूषणैः समलङ्कृताः, अलङ्करण-रता अपि, ताः सुरसुन्दरीः गणनायकाः च दृष्ट्वा, इन्द्रपुरोगमाः सुराः सर्वे गणपतिं पुरं प्रति जग्मुः। ते सुराः, पुरुहूतपूर्वकाः, तस्यां पुरीमध्ये स्थित्वा, सहस्रसूर्यसमप्रभं परमेश्वरस्य श्रेष्ठं प्रासादं दृष्ट्वा विस्मयमयाः बभूवुः। तत्र तस्य प्रासादस्य द्वारि, सर्वे देवाः, इन्द्रपुरोगमाः, नन्दिनं गणपतिं स्थितं दृष्ट्वा, तं प्रणम्य, "जय" इति वदन्तः, प्रणताः अभवन्। तदा नन्दिनोऽपि प्रत्युत्तरं दत्तवान् – "भगवन्तः, सुदैविकाः, सर्वपापविनिर्मुक्ताः, सर्वलोकाधिपतयः, व्रतधारिणः, किमर्थं समागताः? युष्माकं अभिप्रायः कथ्यताम्।" ते देवाः ऊचुः— "वरदं देवं, गजपतिसमप्रभं महेश्वरं, संसारबन्धनमोचनार्थं दर्शय। पूर्वं त्रिपुरदाहे वयं 'पशवः' इति कथिताः, तस्मात् अस्माकं पशुत्वे चिन्ता। पशुपतिव्रतं भगवता भवेनोक्तं, तेन व्रतेन, हे प्रभो, पशुत्वं नास्ति।" "द्वादशवर्षं वा द्वादशमासं वा द्वादशदिनं वा, यः सः परमं व्रतं चरति, तेन सर्वे प्राणी संसारबन्धनात् विमुच्यन्ते," इति नन्दिनः वचनं नारायणपुरोगमैः सुरैः श्रुत्वा। ततः शिलादतनयः नन्दी, सर्वगणपतिस्रेष्ठः, साक्षात् अक्षयमणं ईशानं साम्बसहितं गणैः सह दृष्ट्वा, सप्रेमं साष्टाङ्गं प्रणम्य, पुलकिताङ्गः, शम्भोः संसारबन्धनमोचनं निवेदयामास। ते सर्वे शम्भुं पुरः स्थित्वा, पुनः पुनः प्रणमन्तः, तम् ईश्वरं वृषध्वजं दृष्ट्वा, स भगवान् देवदेवः तेषां बन्धनं शुद्धीकृत्य, स्वयं महेश्वरः पशुपतिव्रतं तान् उपदिदेश। सः अम्बया सह ऋषिभ्यः अपि तद्व्रतं उपदिदेश। तदनन्तरं, सर्वे देवाः पशुपताः इति प्रसिद्धाः अभवन्। यतः सः पशूनां पतिः, ते च साक्षाद् देवताः, तस्मात् पशुपताः उच्यन्ते; पुनः, तैः तपः कृतम्। द्वादशवर्षान्ते, ते विमुक्तबन्धनाः उत्तमाः देवाः, ब्रह्माविष्णुपूर्वकाः, यथागतं प्रतिपेदिरे। एवं एतत् सर्वं, यथाश्रुतं पूर्वं पितामहमुखात्, सनत्कुमाराय, ततः व्यासेन च, उच्यते। यः शुद्धः, ब्राह्मणान् प्रति एतत् पठति, वा शृणोति, सः शरीरवियोगे संसारबन्धनात् विमुच्यते। एतत् व्रतं, यत् त्वया वर्णितं, संसारबन्धनमोचनं, पशुपतिव्रतं, लिङ्गसम्बद्धं, पूर्वं देवैः आचरितम्। तत् यथा पूर्वं त्वया श्रुतं, यदा सनत्कुमारः त्वां पृष्टवान्, तथा अस्मान् कथय, हे पर्वतनाथ। ततः नन्दी तम् उक्तवान्— "संक्षेपेण वक्ष्यामि— देवैः, दैत्यैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, चारणैः, महर्षिभिः च आचरितं, द्वादशलिङ्गाख्यं परमं व्रतं, संसारबन्धनमोचनं।" "तत् व्रतं भोगं, योगं, कामान्, मोक्षं, शुभं च ददाति; अविच्छिन्नं पुण्यं, भक्तानां भयविनाशनं च।" "षडङ्गैः सह वेदान् मथित्वा तेन स्थाप्यते; तत् सर्वदानानां श्रेष्ठं, अयुताश्वमेधात् अपि पुण्यतरम्।" "तत् सर्वशुभदं पुण्यं, सर्वशत्रुनाशनं, संसारसागरे निमग्नानां प्राणिनां मोक्षदं च।" "तत् सर्वरोगनाशनं, सर्वज्वरहरं; तत् पूर्वं ब्रह्मणा, विष्णुना, देवैः च आचरितम्।" "लघुलिङ्गं निर्माय, चन्दनतोयेन स्नाप्य, चैत्रमासादारभ्य, शिवलिङ्गव्रतं आचरितव्यम्।" "सुन्दरं सुवर्णपद्मं, गर्भकेसरयुक्तं, नवरत्नखचितं, अष्टपत्रं, विधिवत् निर्मीय, तस्मिन् गर्भे स्फटिकलिङ्गं पीठसहितं स्थाप्य, भक्त्या बिल्वपत्रैः पूजनीयम्।" "श्वेतसहस्रपद्मैः, रक्तोत्पलैः, नीलोत्पलैः, श्वेतार्कपुष्पैः, करवीरबकुलैः च, अन्यैः च यथालाभं, गायत्र्या, गन्धानुलेपनैः, मंगलधूपदीपैः, पूजनीयम्।" "नीराजनादिभिः विधिभिः, महेश्वरस्य लिङ्गरूपं पूजयेत्; दक्षिणायां अघोरमन्त्रेण अगरुधूपं दद्यात्।" "पश्चिमे सद्योजातमन्त्रेण दिव्यं मञ्जिष्ठं, उत्तरायां वामदेवमन्त्रेण चन्दनं वा दद्यात्।" "पूर्वे पुरुषमन्त्रेण हरितालं, श्वेतागरुं कृष्णागरुं च ब्राह्मणाः दद्यु:।" "तथा, गुग्गुलुधूपं श्रेष्ठं, सिताराख्यं धूपं, ईशाय भक्त्या दद्यात्।" "महान्नं वा, माषमात्रं वा, निवेदनीयम्; एवं पुण्यं शिवलिङ्गव्रतं कथितम्।" "एतद् सर्वमासेषु सामान्यं, विशेषविधिं शृणु— वैशाखे वज्रलिङ्गं, ज्येष्ठे मरकतं लिङ्गं च।