लिङ्गपुराणम्

मयूरैः, जलपक्षिभिः, कोकिलैः, चक्रवाकैः च सह, दिव्य-रस-समान-जलैर् दीप्तानि तडागानि तत्र ददृशुः। तत्र स्त्रियः सुसंवाद-निपुणाः, सर्वाभरण-भूषिताः, स्तनभारात् किंचित् नमित-वपुषः, मदात् भ्रमण-नेत्राः च, विचित्रं शोभां वितन्वन् स्थिताः। तत्र सहस्रशः रुद्रस्य दिव्य-कन्याः गीत-निष्ठाः, अप्सरसां गणाः नृत्य-रताः च आसन्, यं संगं देवाः अपि दुर्लभं मन्यन्ते। तत्र उत्तम-ब्राह्मणाः सुस्फुरित-पद्मैः परिवृताः, रुद्र-स्त्रियः जल-क्रीडायाम् रममाणाः च आसन्। उत्सवेषु मग्नाः, प्रत्येक-पदं सौम्याः, ग्राम-जीवन-सुखासक्ताः, पद्मराग-समान-दीप्तिः च तत्र दृश्यन्ते। तत्र भगवतो देवेशस्य, भवस्य, परमात्मनः स्त्री-संवर्द्धनम् दृष्ट्वा, देवाः सर्वतः स्थित्वा, विस्मयेन आविष्टाः। ते रुद्र-गणानां समूहं, सहस्रशः वीर-गणपतिं च दृष्टवन्तः। तत्र दिव्य-नगराणि देवेशस्य, सुवर्ण-सीढीभिः, हीरक-वैतूर्य-स्फटिक-आभूषणैः भूषितानि अपि दृष्टवन्तः। तेषां शिखरैः पद्म-नेत्र-हरिणीः, विशाल-जघनाः, यक्षाः, गन्धर्वाः, अप्सरः च प्रमुदिताः आसन्। किन्नर्यः, किन्नराः, नागाः, सिद्ध-कन्याः, विविध-वस्त्र-परिधानाः, नानाभरण-भूषिताः च तत्र आसन्। विविध-शक्तिसंपन्नाः, नानारम्य-भोग-प्रियाः, नील-पद्म-पत्र-सदृशाः, दीर्घ-पद्म-पत्र-नेत्राः च शोभन्ते। तत्र पद्म-केसर-सदृश-वस्त्रैः, कंकणैः, नूपुरैः, हारैः, छत्र-चीरैः च शोभिताः रमणीयं रूपं वितन्वन् स्थिताः। नानाभरण-भूषिताः, अलंकरण-प्रियाः, देवाः तं दिव्य-सुन्दरी-समूहं गणपतिं च दृष्ट्वा, इन्द्र-प्रधानाः, गणेश्वर-नगरं प्रस्थिताः। ततः, पुरोहूत-प्रधानाः देव-सिद्ध-गणाः, नगर-मध्यं स्थित्वा, परमेश्वरस्य उत्तम-मन्दिरं, सहस्र-उदित-रविच्छायायुक्तं, दृष्टवन्तः। ततः, तस्य मन्दिर-द्वारे, सर्वे देवाः, इन्द्र-प्रधानाः, नन्दिनं गणपतिं स्थितं दृष्टवन्तः। नन्दिनं दृष्ट्वा, सर्वे देवाः प्रणम्य, ‘जय!’ इति उक्त्वा, गणपतिः तान प्रत्युवाच। सः उवाच— “हे देवाः, महाभागाः, सर्वपाप-विनिर्मुक्ताः, सर्वलोक-नाथाः, व्रतस्थाः, आगताः। प्रयोजनं वक्तुं अर्हथ।” ते ऊचुः— “वरदं देवम्, गजपतिसदृश-दीप्तिमन्तं महेश्वरं दर्शय, मोक्षार्थं। पूर्वं त्रिपुरदाहे ‘पशवः’ इति अभिहिताः स्म; ततः, हे स्थिर, अस्माकं पशुत्वे चिंता अस्ति।” गणपतिः प्रत्युवाच— “पशुपत-व्रतं भवेनोक्तम्, तेन पशुत्वं नास्ति। यदि द्वादश-वर्षाणि, द्वादश-मासाः, वा द्वादश-दिनानि, सः परम-व्रतं यः आचरति— सर्वे जनाः संसार-बन्धनात् विमुक्ताः।” तं नारायण-प्रधानाः देवाः उक्तः। नन्दी, शिलाद-पुत्रः, सर्व-गण-श्रेष्ठः, अक्षरं ईशानं, साम्ब-सहितं, पार्षद-समूहं च दृष्ट्वा— ते प्रमोद-विस्फुरित-रोमाः प्रणम्य, नीलकण्ठं मोक्ष-सन्देशं निवेदयामासुः। ते शम्भुं पुरतः स्थित्वा, बारं बारं प्रणम्य, तं सर्वान् दृष्ट्वा, वृषध्वजः देवदेवः— परमेश्वरः तेषां देवानां बन्धनं शुद्धीकृत्य, पाशुपत-व्रतं स्वयम् उपदिदेश। सः ऋषिभ्यः अपि, अंबा-सहितः, तद् व्रतं उपदिदेश। तस्मात् तः सर्वे देवाः पाशुपताः इति प्रसिद्धाः। सः पशुपतिः, ते च साक्षात् देवाः, तस्मात् पाशुपताः, पुनः तपः कृतवन्तः। द्वादश-वर्षान्ते, उत्तम-देवाः, बन्धन-विमुक्ताः, ब्रह्मा-विष्णु-सहिताः, यथागतं निर्गताः। एतद् सर्वं पूर्वं पितामह-वक्त्रात् सनत्कुमाराय, तथा व्यासेन श्रुतं तुभ्यं उक्तम्। यः शुद्धः ब्राह्मणेभ्यः एतद् पठति, वा शुद्धः शृणोति, देह-क्षये संसार-बन्धनात् विमुक्तः भवति। एष व्रतः, यः उक्तः, मोक्ष-प्रदः— पाशुपत-व्रतः, लिङ्ग-संबन्धः, पूर्वं देवैः आचरितः। तद् यथा पूर्वं सनत्कुमार-प्रश्नात् श्रुतं, तद् पुनः वद, हे पर्वतानाम् ईश्वर। नन्दी तदा उक्तवान्— “संक्षेपेण कथयामि— यः व्रतः देवैः, असुरैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, चरैः, महर्षिभिः च आचरितः— द्वादश-लिङ्गाख्यः परम-व्रतः, मोक्ष-प्रदः। सः सुखं, योगं, कामं, मोक्षं, शुभं च ददाति; अव्यभिचारिणं पुण्यं, भक्तानां भय-नाशनं च। वेदान् षडङ्गैः सह मथित्वा, तेन स्थापितः; सर्वदानात् उत्तमः, अश्वमेध-लक्षात् पुण्यतरः। सर्वशुभं, पुण्यं ददाति, सर्वशत्रु-विनाशनं, संसार-समुद्र-निमग्नानां अपि मोक्षं ददाति। सर्वरोग-नाशनं, सर्व-ज्वर-हरणं; पूर्वं देवैः, ब्रह्मणा, विष्णुना च आचरितः। लघु-लिङ्गं कृत्वा, चन्दन-जलैः स्नाप्य, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, चैत्र-मासाद् शिवलिङ्ग-व्रतं आचरितव्यं।