एकदा महर्षयः सर्वे शिवस्य महेशस्य क्षेत्रे निर्माणस्य महत्त्वं पृच्छन्ति स्म। तत्र भगवान् उवाच—यो मर्त्यः महेशस्य देवालयं काष्ठैः ईंटाभिः च अन्यैः साधनैः निर्माति, स शिवलोकं प्राप्य पूज्यते, हे श्रेष्ठाः ऋषयः। धर्मार्थकाममोक्षार्थं यत्नेन देवालयं निर्मातव्यम्; यदि उत्तमं देवालयं निर्मातुं अशक्तः भवेत्, तर्हि स्वच्छीकरणादि कर्मणि अपि सर्वान् कामान् प्राप्नोति। यः कोमलया चूर्णया क्षेत्रं मार्जयति, स मासे सहस्रचन्द्रायणव्रतस्य फलम् आप्नोति। यः सुगन्धितेन गोमयेन, वस्त्रेण शुद्धीकृत्य, क्षेत्रे सम्यक् लेपनं करोति, स वार्षिकचन्द्रायणव्रतस्य फलम् यथायोग्यं लभते। शिवलिङ्गात् अर्धकर्षपरिमाणे क्षेत्रे, यः अतिसाध्यं जीवितं परित्यजति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति। क्षेत्रस्य परिमाणं स्वयम्भूशिवे तावत्, आर्षे तस्यार्धम्, मानुषे तस्यार्धम्—एतत् क्षेत्रस्य परिमाणं, हे द्विजश्रेष्ठाः। एवं तपस्विनां निवासे अपि क्षेत्रपरिमाणं, रुद्रावतारे गुरौ शिष्ये च, मानुषावतारे शिष्ये शिष्यस्य शिष्ये च लागू भवति। श्रीपर्वते तस्य सीमायाम्, यः तत्र जीवितं त्यजति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति; एवं वाराणस्याम्, विशेषतः अविमुक्ते। केदारमाहात्म्ये, प्रयागे, कुरुक्षेत्रे, यः तत्र जीवितं त्यजति, स मोक्षं प्राप्नोति। प्रभासे, पुष्करे, अवन्त्यां, अमरेश्वरं, वणिगिरिषु, यः म्रियते, स शिवपदं प्राप्नोति। वाराणस्यां मृतः जीवः पुनः जीवत्वं न प्राप्नोति; त्रिविष्टपे, मुक्तकेदारे, संगमेश्वरे च। शालङ्के, जम्बुकेश्वरे, शुकेश्वरे, गोकर्णे, भास्करेशे, गुहेश्वरे च, यः जीवितं त्यजति। हिरण्यगर्भे, नन्दीश्वरे, यः तत्र जीवितं त्यजति, स परमं पदं प्राप्नोति; यदि योगेन शरीरं शोषयित्वा शिवक्षेत्रे त्यजति, स योगी शिवपदं प्राप्नोति, मानवेषु, देवेषु, ऋषिषु, तपस्विषु, स्वयम्भूशिवे अपि। स्वयम्भूशिवे अपि विचारस्य आवश्यकता नास्ति; क्षेत्रे अग्निं प्रज्वाल्य, परमेश्वरं पूजयित्वा, यः स्वशरीरं अग्नौ समर्पयति, स परमं पदं प्राप्नोति; यः यथाशक्ति उपवासं कृत्वा जीवितं त्यजति, स क्षेत्रे शिवसायुज्यं प्राप्नोति। यदि कश्चन द्विपदं हरेत्, क्षेत्रे वासं कुर्वन्, स शिवपदं प्राप्नोति; विचारस्य आवश्यकता नास्ति। क्षेत्रदर्शनं पुण्यं, प्रवेशः शतगुणं, स्पर्शः, प्रदक्षिणा शतगुणं पुण्यं, स्नानं तत्र अधिकं पुण्यं। क्षेत्रे क्षीरस्नानं शतगुणं श्रेष्ठं, दधिस्नानं सहस्रगुणं, मधुस्नानं शतगुणं अधिकं, घृतस्नानं अनन्तं पुण्यं, शर्करया शतगुणं अधिकं। क्षेत्रसमीपे नदीं प्राप्त्वा स्नानं कृत्वा, यदि तत्र शरीरं त्यजति, उपवासं कृत्वा, स शिवलोकं प्राप्नोति। शिवक्षेत्रसमीपे सर्वा नद्यः रम्याः, तत्र सरांसि, कूपाः, तडागाः शिवतीर्थानि स्मृतानि। तत्र भक्त्या स्नानं कृत्वा, तीर्थे, ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्तः भवति। प्रातःकाले शिवतीर्थे स्नानं कृत्वा, अश्वमेधयज्ञस्य फलम् प्राप्नोति, रुद्रलोकं गच्छति; मध्याह्ने भक्त्या स्नानं कृत्वा, गङ्गास्नानस्य पुण्यं प्राप्नोति; सायं स्नानं कृत्वा, शिवसदनं प्राप्नोति। शिवतीर्थे पापवस्त्रं त्यजित्वा, यदि द्विजः त्रिः स्नानं करोति, अथवा एकः पुरुषः एकवारं स्नानं करोति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति; विचारस्य आवश्यकता नास्ति। पुरातने काले, कश्चित् वराहः मार्गे श्वानं दृष्ट्वा, भयात् शिवतीर्थद्वारं प्रविश्य, तत्र मृतः; स गणनायकपदं प्राप्तवान्। प्रातःकाले यः शिवं देवेश्वरं लिङ्गरूपेण पश्यति, स सर्वेषां उत्तमं पदं प्राप्नोति। मध्याह्ने महादेवं दृष्ट्वा, यज्ञफलम् लभते; सायं सर्वयज्ञफलम् लभित्वा, मुक्तः भवति। मनसा, वाचा, कायेन च, महापापैः, उपपापैः, क्षुद्रपापैः च, यदि इशानं लिङ्गरूपेण क्षेत्रे पश्यति, मासपापं त्यजित्वा शिवसदनं प्राप्नोति। संक्रान्तौ, पक्षे, दक्षिणायने, उत्तरायने, विषुवे च, यः तत्र पूजां कृत्वा, परमं पदं प्राप्नोति। शुद्धाचरणः, यः देवालयं त्रिः प्रदक्षिणं करोति, वामदक्षिणमार्गेण, मृदुलपदेन, प्रत्येकपदे अश्वमेधयज्ञस्य फलम् प्राप्नोति। यः शिवं परमेश्वरं सदा स्तौति, स अपि शिवसदनं प्राप्नोति; तत्र प्राप्ते किं वदामः? अपि च, सुगन्धितेन गोमयेन जलमिश्रितं क्षेत्रं कृत्वा, मुक्ताफलैः, नीलमणिभिः, मणिभिः, स्फटिकैः च रङ्गं कृत्वा...