लिङ्गपुराणम्

यद्यपि कुम्भमृत्तिका वा तात्कालिकं वा, भक्त्या संस्थापितं लिङ्गं, तस्य शुभफलम् अवश्यं लभ्यते—देवाधिदेवाः, पद्माः, अग्निः, आपः, धनं च तस्य फलस्य भोक्तारः भवन्ति। सिद्धैः, विद्याधरैः, नागराजैः, यक्षैः, दानवैः, किन्नरैः च स्तुतः, परमपुण्यात्मा दिव्यदुन्दुभीनादेन समस्तं जगत् प्रकाशयति। पृथिव्यां, अन्तरिक्षे, दिवि, परं च लोकं स्वदीप्त्या उज्ज्वलयन्, तपः सत्यम् च अतिक्रम्य, सर्वं लोकं प्रकाशयति। यः सम्यक् लिङ्गस्थापनपथं आश्रित्य, स्वदीर्घखड्गेन, ब्रह्माण्डं शीघ्रं विदार्य, निर्भयः उद्भवति, सः तु सर्वं लोकं प्रकाशयति। शिलाजातं, मणिजातं, धातुजातं, दारुजातं, कुम्भमृत्तिकाजातं, तात्कालिकं च लिङ्गं परित्यज्य, पूर्णरूपं लिङ्गं स्थापयेत्। स्कन्दमासेन सह विधिं कृत्वा, यः पुरुषः लिङ्गं स्थापयति, तस्य लिङ्गं मालतीक्षीरसदृशं उज्ज्वलं भवति, शुभम् एव। रुद्रः संशयम् विना मानवस्वरूपं धृत्वा स्थितः; तस्य दर्शनस्पर्शाभ्याम् जनाः पूर्णताम् यान्ति। शतयुगैः अपि तस्य पुण्यं यथावत् वर्णयितुं न शक्यं, अतः तं यथायोग्यं स्थापयेत्। भगवतः दिव्यं शुभरूपं सर्वैः मर्त्यैः ध्यानाय योग्यं; योगिनां तु केवलं निराकारं। सः निराकारः, शुद्धः, नित्यः; कथं सः साकारावस्थां प्राप्तवान्? इदं पूर्वं श्रुतं यथार्थं वदतुम् अर्हसि। केचित् परमसत्यविदः, तं परमाक्षररूपेण साकारं वर्णयन्ति; श्रुत्वा तद्विज्ञानं वेदजन्मा इति ब्राह्मणाः कथयन्ति। शब्दाद्यर्थविज्ञानं 'विज्ञानम्' इति कथ्यते; तदविज्ञानं केचित् निर्दोषं, अन्ये तु 'न तथा' इति वदन्ति। यत् विज्ञानं शुद्धम्, निर्मलम्, निर्विशेषम्, निरपेक्षम्, गुरुम् प्रकाशयति, तत् विज्ञानम् इति केचित् ऋषयः ब्राह्मणाः च वदन्ति। केवलं विज्ञानात् मोक्षः, विज्ञानप्राप्त्यर्थं कृपा; उभयेन योगी मुक्तः, आनन्दमयः भवति। केचित् ऋषयः कर्मणः योगं वदन्ति; कल्पितरूपं निवृत्य, सः केवलं स्वेच्छया कार्यं करोति। भगवतः शिरः आकाशः, परमात्मनः नाभिः व्योम, चन्द्रसूर्याग्नयः नेत्रे, दिशः महात्मनः कर्णे। पातालं तस्य पादौ, समुद्रः वस्त्रं, सर्वदेवाः भुजा, तारा आभरणानि। प्रकृतिः पत्नी, पुरुषः लिङ्गः; तस्य मुखात् सर्वे ब्राह्मणाः, ब्रह्मा भगवतः। इन्द्रः उपेन्द्रः तस्य भुजाभ्यां, क्षत्रियाः महात्मनः, वैश्याः जंघाभ्यां, शूद्राः पिनाकिनः पादाभ्यां। पद्मगर्भादि केशाः, वाताः नासिकात्, गत्यः श्रवणात्, स्मृतिः च तथा। सः कर्मात्मा, प्रकृत्युत्पन्नः, विज्ञानात् एव ज्ञेयः, न अन्यथा। सहस्रयज्ञेषु तपःयज्ञः श्रेष्ठः; सहस्रतपःयज्ञेषु जपयज्ञः श्रेष्ठः। सहस्रजपयज्ञेषु ध्यानयज्ञः श्रेष्ठः; ध्यानयज्ञात् श्रेष्ठतरं नास्ति; ध्यानं विज्ञानस्य साधनम्। योगी समत्वे स्थितः ध्यानात् यदा पश्यति, तदा शिवः ध्यानयज्ञनिष्ठस्य सन्निहितः। यथार्थविज्ञानेषु शौचम्, प्रायश्चित्तम् च न आवश्यकम्; ब्रह्मज्ञः वा अभ्राज्ञः वा, विज्ञानात् एव शुद्धः। विवेकिनां कर्म नास्ति, न सुखं न दुःखम्; ध्याननिष्ठानां धर्माधर्मौ, जपः, होमः च अन्तः सदा वर्तन्ते। लिङ्गं परमानन्दमयं, शुद्धं, शुभं, अक्षरं, अखण्डं, सर्वव्यापि, योगिनां हृदि स्थितं ज्ञेयम्। द्विजैः लिङ्गं द्विविधं उच्यते—बहिः आन्तरं च; बहिः स्थूलं, आन्तरं सूक्ष्मं, ऋषिभिः श्रेष्ठैः कथ्यते। कर्मनिष्ठाः स्थूललिङ्गपूजायाम् रतः; स्थूलरूपं अयोग्यैः ध्यानाय, न अन्यथा। यस्य आन्तरलिङ्गं प्रत्यक्षं न दृश्यते, सः मोहितः, सर्वं बाह्यं कल्पयति, अन्यथा न। विवेकिनां सूक्ष्मं निर्मलं अक्षरं लिङ्गं प्रत्यक्षं, अज्ञैः स्थूलं मृत्तिकादिद्रव्यैः कल्पितम्। केचित् तत्त्वविदः चिन्तयन्ति—पृथक् वस्तु नास्ति; सर्वं शिवः, सगुणं निर्गुणं च। आकाशः घटे एकः इव दृश्यते, तद्वत् भेदाभेदौ शङ्करस्य; इति केचित् वदन्ति। बोधाय, सूर्यः एकः, जलपात्रेषु बहुधा दृश्यते; तद्वत्। स्वर्गे भूमौ च सर्वे जीवाः पञ्चभूतसम्भूताः; जातिव्यक्तिभेदेन बहुधा दृश्यन्ते। यद् दृश्यते, यद् श्रूयते, तत् शिवस्वरूपं ज्ञेयम्; लोकविविधता चिन्तायाम् केवलं आभासः। स्वप्ने अपि, सुखदुःखानुभवात्, चिन्तायाम् न सुखं न दुःखम्। वेदवेद्यवाचः अन्ये तत्त्वज्ञाः अपि—सगुणः परमेश्वरः संसारबद्धानां हृदि प्रत्यक्षः। योगिनां निर्गुणः, विवेकिनां सर्वव्यापी; त्रिविधं परमेश्वरस्य रूपं लोके स्तूयते। प्रथमं निराकारः, ततः सगुणनिरगुणरूपः, तृतीयं सगुणरूपः; अन्यः नास्ति, द्विजश्रेष्ठाः।