किम् बहुना? चराचरं सर्वं जगत् शिवलिङ्गं पूज्य, तत्रैव प्रतिष्ठितं निश्चयेन तिष्ठति। लिङ्गं षड्विधं इति कथ्यते, तेषां भेदाः चतुश्चत्वारिंशत्, चतुर्विधेन निरूपिताः। प्रथमं शिलाजं लिङ्गं, चतुर्विधं साक्षात्; द्वितीयं रत्नजं लिङ्गं सप्तविधं, हे श्रेष्ठ ऋषे। तृतीयं धातुजं लिङ्गं, परमात्मना अष्टविधं; चतुर्थं दारुजं लिङ्गं षोडशविधं कथ्यते। पञ्चमं मृद्जं लिङ्गं द्विविधं, हे द्विजश्रेष्ठ; षष्ठं क्षणिकं लिङ्गं सप्तविधं स्मृतम्। रत्नजं लिङ्गं श्रीं ददाति; शिलाजं सर्वसिद्धिं; धातुजं लिङ्गं धनं ददाति; दारुजं लिङ्गं भोगसिद्धिम्। मृद्जं लिङ्गं शुभं, सर्वसिद्धिदं; शिलाजं श्रेष्ठं, धातुजं मध्यं इति। लिङ्गानि अनेकानि, नव समासेन; अधस्तात् ब्रह्मा, मध्ये विष्णुः त्रिलोकनाथः। उपरि रुद्रः महादेवः प्रणवः सदाशिवः; लिङ्गपीठं महादेवी, त्रिविधा त्रिरूपा अम्बिका। यः तया सह पूजां करोति, देव्या देवस्य च पूजनं भवति, शिलाजं वा, रत्नजं वा, धातुजं वा, दारुजं वा। मृद्जं वा, क्षणिकं वा, भक्त्या स्थापितं, शुभं फलम् लभ्यते, देवेश्वरैः, पद्मैः, अग्निना, वारिणा, धनैः। सिद्धैः, विद्याधरैः, नागराजैः, यक्षैः, राक्षसैः, किन्नरैः, परमपुण्यात्मा दिव्यदुन्दुभिस्वनैः स्तूयते। सः लोकान् भूमिं, अन्तरिक्षं, दिवं, परं क्रमशः स्वतेजसा उज्ज्वलयति, तपः सत्यं च अतिक्रान्त्वा। यः लिङ्गस्थापनमार्गे स्थिता आत्मानं विस्तारितखड्गेन, सः ब्रह्माण्डं शीघ्रं विदार्य, निःसंशयं निर्गच्छति। शिलाजं, रत्नजं, धातुजं, दारुजं, मृद्जं, क्षणिकं लिङ्गं त्यक्त्वा, सम्पूर्णरूपं स्थापयेत्। स्कन्दमासेन सह विधिं कृत्वा, यः पुरुषः लिङ्गं स्थापयति, यास्यः मालतीक्षीरसदृशं दीप्तिमान्, सः शुभः। रुद्रः निःसंशयं मानुषरूपं धृत्वा तिष्ठति; तं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा, जनाः सम्पूर्णतां प्राप्नुवन्ति। शतयुगैः अपि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठाः, तस्य पुण्यं सम्यक् वर्णयितुं न शक्यं; अतः तं यथायोग्यं स्थापयेत्। भगवतः दिव्यं शुभं रूपं सर्वैः मर्त्यैः चिन्तनीयम्; योगिनां तु रूपहीनं। सः निराकारः, शुद्धः, नित्यः; कथं सः रूपवान् अभवत्? तद् पूर्वं श्रुतं, तद् वद। केचित् परमसत्यविदः तम् प्रणवरूपं कथयन्ति; श्रुत्वा तद् ज्ञानं परमशास्त्रजं इति ब्राह्मणाः उक्तवन्तः। शब्दादिविषयज्ञानं ज्ञानं इति; तद् ज्ञानं दोषरहितं, केचित् तद् वदन्ति, अन्ये 'नोत्थम्' इति। यत् ज्ञानं शुद्धं, निर्मलम्, निरवयवम्, निर्भरम्, गुरुम् प्रकाशयति, तद् ज्ञानं केचित् ऋषयः ब्राह्मणाः वदन्ति। मोक्षः केवलं ज्ञानात्; कृपा ज्ञानलाभाय; तयोः योगी मुक्तः, आनन्दमयः भवति। केचित् ऋषयः कर्मेण सम्बन्धं वदन्ति; कल्पितरूपं उपसंहृत्य, केवलं इच्छया करोति। आकाशं भगवतः शिरः; अन्तरिक्षं परमस्य नाभिः; चन्द्रसूर्याग्नयः तस्य नेत्रे; दिशः महात्मनः कर्णौ। पातालं तस्य पादौ, समुद्रः वस्त्रम्; सर्वदेवाः तस्य भुजाः, तारे तस्य भूषणानि। प्रकृतिः तस्य पत्नी, पुरुषः लिङ्गः; तस्य मुखात् सर्वे ब्राह्मणाः, ब्रह्मा भगवन्। इन्द्रः उपेन्द्रः तस्य भुजाभ्यः, क्षत्रियाः महात्मनः; वैश्याः तस्य उरुभ्यः, शूद्राः पिनाकधरस्य पादाभ्यः। पद्माद्याः तस्य केशाः; वाताः तस्य नासिकात्, गमनं श्रवणात्, स्मरणं च। सः कर्मात्मा, प्रकृत्याः प्रेरकः; सः पुरुषः ज्ञानात् ज्ञेयः, न अन्यथा। सहस्रयज्ञानां तपोयज्ञः श्रेष्ठः; सहस्रतपोयज्ञानां जपयज्ञः श्रेष्ठः। सहस्रजपयज्ञानां ध्यानयज्ञः श्रेष्ठः; ध्यानयज्ञात् न उच्चतम्; ध्यानं ज्ञानस्य उपायः। यदा योगी समत्वे स्थितः, ध्यानात् पश्यति, तदा शिवः ध्यानयज्ञनिष्ठस्य सन्निहितः। यथार्थज्ञानिनां न शौचं न प्रायश्चित्तं; ब्रह्मणो ज्ञातृज्ञातृणां ज्ञानात् शुद्धिः। विवेकिनां न कर्म, न सुखं, न दुःखं; ध्याननिष्ठानां धर्माधर्मौ, जपः, होमः अन्तः सदा। लिङ्गं परानन्दस्वरूपं, शुद्धं, शुभं, अक्षरम्, निरवयवम्, सर्वव्यापि, योगिनां हृदि स्थितं ज्ञेयम्। द्विजाः लिङ्गं द्विविधं वदन्ति—बहिः, अन्तः; ऋषयः बाह्यं स्थूलं, अन्तः सूक्ष्मं, हे द्विज। कर्मनिष्ठाः स्थूललिङ्गपूजायाम् आसक्ताः; स्थूलरूपं, अयोग्यैः चिन्तनाय, न अन्यथा। यस्यान्तर्लिङ्गं न साक्षात् दृश्यते, सः मोहितः, सर्वं बाह्यं कल्पयति, न अन्यथा।