लिङ्गपुराणम्

शिवस्य पूजनं बहिर्भाव्यन्तरं च मम च विष्णोः च व्रतं, हे देवश्रेष्ठ, नित्यं मान्य एव भगवानिति मम निश्चयः। मुनिभिः अपि असंशयं शिवमेव पूजनीयं मन्यन्ते। यः कश्चित् शिवं न चिन्तयेत्, स एव प्रमादः, स एव महान् दोषः, स एव मोहः, स एव मूर्खता। ये भवं प्रति भक्ताः, येषां चेतांसि भवे समर्पितानि, ते कदाचित् अपि शिवस्मरणात् विमुखाः न भवन्ति। ये भवं स्मर्तुम् उद्यताः, ते दुःखं न प्राप्नुवन्ति; तेषां रम्याणि गृहानि, दिव्यानि भूषणानि, स्त्रियः च, यथेष्टं वित्तं च, शिवपूजनस्यैव फलं भवति। ये महाभोगान् इच्छन्ति, ये स्वर्गे ईश्वरत्वं कामयन्ति, ते महेश्वरस्य लिङ्गरूपं नित्यं पूजयन्तु। स भगवान्, विकृतनेत्रः, सर्वं जगत् हत्वा, भित्त्वा, दग्ध्वा, अपि च पापैः न लिप्यते। मम शिलालिङ्गं सर्वैः देवैः पूज्यते। एवं उक्त्वा, प्रथमं रुद्रं त्रैलोक्यनाथं पूजयित्वा, स देवदेवं त्रिनेत्रं वरेण शब्दैः स्तुतवान्। ततः प्रभृति इन्द्रादयः सर्वे पाशुपतव्रतं गृहीत्वा, भस्मना अङ्गानि लिप्त्वा, प्रभुं पूजयितुं आरब्धवन्तः। ततः ब्रह्मणः आज्ञया विश्वकर्मा स्वस्वाधिकारानुसारं लिङ्गानि निर्माय दत्तवान्। तत्र नीलमणिमयं लिङ्गं विष्णुना नित्यं पूज्यते, पन्नगमणिमयं शक्रेण, सुवर्णमयं विश्रवसः पुत्रेण। विश्वे देवाः रजतमयं लिङ्गं पूजयन्ति, वसवः दीप्तं शोभनं च, वायुः हरितालमयं, अश्विनौ भूमिमयं। वरुणः स्फटिकमयं, आदित्याः ताम्रमयं, सोमेशः अतुल्यं मुक्तामयं लिङ्गं पूजयन्ति। अनन्तादयः महानागाः प्रवालमयं, दैत्याः लोहमयं, राक्षसाः अपि तद्वत्। गुह्यकाः त्रिमयं, गणाः सर्वधातुमयं, चामुण्डा वालुकामयं, मातरः अपि पूजयन्ति। नैरृतिः काष्ठमयं भक्त्या पूजयति, यमः मरकतं शोभनं, नीलादयः रुद्राः विभवाश्ममयं। लक्ष्मीः श्रीवृक्षमयं, गुहः गोमयमयं, मुनयः कुशमयं लिङ्गं पूजयन्ति। वामााद्याः देव्योऽपि पुष्पलिङ्गं, मनोन्मनी गन्धलिङ्गं, सरस्वती रत्नमयं रुद्राय लिङ्गं पूजयति। दुर्गा सुवर्णमयं महादेवं, वेद्यां च, तीक्ष्णां चूर्णमयीं, सर्वमन्त्रयुक्तां, शुभां घृतमयीं च वेदिम्। सर्वे वेदाः दध्ना कृताः, भूतानि सीसमयानि, सर्वे स्वयुक्तं स्थानं ब्रह्मणः प्रसादेन प्राप्तवन्तः। किं बहुना? चराचरं जगत् सर्वं शिवलिङ्गं पूजयित्वा अत्रैव प्रतिष्ठितं भवति, असंशयं। लिङ्गस्य षट् प्रकाराः उच्यन्ते—द्रव्यभेदेन चतुश्चत्वारिंशद्भेदाः, चतुर्विधा विभागाः। शिलाजातं प्रथमं, तच्च चतुष्प्रकारं; रत्नजं द्वितीयं, सप्तविधं; धातुजं तृतीयं, अष्टविधं; काष्ठजं चतुर्थं, षोडशविधं; मृन्मयं पञ्चमं, द्विविधं; यत् तु कालिकं, तत् सप्तविधं। रत्नजं लिङ्गं श्रियम् ददाति, शिलाजं सर्वसिद्धिदं, धातुजं वित्तदं, काष्ठजं भोगसाधनम्। मृन्मयं सर्वसिद्धिदं, शुभम्; शिलाजं श्रेष्ठं, धातुजं मध्यमं, अन्यानि अपि तद्वत्। अनेकानि लिङ्गानि, नव प्रकारेण; अधः ब्रह्मा, मध्ये विष्णुः, उपरि रुद्रः महादेवः प्रणवरूपः सदाशिवः। लिङ्गवेदिका महादेवी, त्रिविधा अम्बिका। यः तया सह पूजयति, स देव्या देवश्च पूज्यते—शिलाजं, रत्नजं, धातुजं, काष्ठजं, मृन्मयं, कालिकं वा, भक्त्या प्रतिष्ठितं, शुभफलं लभते—स्वर्गपतिभिः, पद्मैः, वह्निना, जलैः, वित्तेन च। सिद्धैः, विद्याधरैः, नागैः, यक्षैः, दानवैः, किन्नरैः च स्तुत्यः, दिव्यदुन्दुभिनिःस्वनैः सहितः, स उत्तमधर्मात्मा लोकान्—पृथिवीं, अन्तरिक्षं, स्वर्गं, परं च—स्वतेजसा प्रकाशयति। यः लिङ्गप्रतिष्ठापथं गत्वा, स्वदीर्घखड्गेन, ब्रह्माण्डं छित्वा, निर्भयः समुत्पद्यते। शिलाजं, रत्नजं, धातुजं, काष्ठजं, मृन्मयं, कालिकं च परित्यज्य, सर्वरूपं प्रतिष्ठापयेत्। स्कन्दमासेन सह यः लिङ्गप्रतिष्ठां करोति, स जास्मिनक्षीरसदृशं दीप्तं लिङ्गं स्थापयित्वा, शुभफलप्रदः भवति। रुद्रः निःसंशयं मानुषरूपे स्थित्वा, तस्य दर्शनस्पर्शनाभ्यां जनाः सिद्धिं प्राप्नुवन्ति। शतान्यपि युगानां, हे द्विजश्रेष्ठाः, तस्य पुण्यस्य यथावत् वर्णनं न शक्यते; तस्मात् तं यथायोग्यं प्रतिष्ठापयेत्। भगवतः शुभं दिव्यं रूपं सर्वैः मर्त्यैः चिन्तनीयम्; योगिनां तु केवलं अरूपम्। स एव निराकारः, शुद्धः, नित्यः; कथं साकारत्वं प्राप्नोत्? इति पूर्वं श्रुतं यथावत् त्वया वक्तव्यम्।