लिङ्गपुराणम्

महादेवः साक्षात् शाश्वतलिङ्गरूपः पूजनीयः, सर्वे च भूतानि पञ्चप्रणवैः सह शुद्धीकरणीयानि इति स्म। देवश्रेष्ठः पञ्चप्राणायामैः संयुतः, चतुर्भिः प्रणवैः सह तैः प्राणायामनिष्ठैः सह पूज्यते। त्रिभिः प्रणवैः तथा तैः प्राणायामैः, द्विविधेन ओंकारन्यासेन प्राणायामनिष्ठेन सम्यक् पूजनम् विधेयम्। ततः ओंकारोच्चारणपूर्वकं प्राणापानसंयमं कृत्वा, ज्ञानामृतैः प्रणवेन च सर्वाङ्गानि पूरयेत्। त्रिगुणाः चतुर्विधाः, अहंकारश्च, सूक्ष्मभूतानि स्थूलभूतानि च, ज्ञानेन्द्रियाणि, कर्मेन्द्रियाणि, द्विविधः पुरुषः, चैतन्यमयं देहम् कृत्वा, अग्न्यभस्मना स्पर्शनं कुर्यात्। वाय्वभस्मना, आकाशाभस्मना, जलाभस्मना, पृथिव्यभस्मना च यः त्रिसन्ध्यां स्वात्मानं अभिषिञ्चति, स योगी सर्वतत्त्ववित् भवति। एष पाशुपतव्रतं मोक्षहेतवे भवेनोक्तम्। एवं पाशुपतविधिं कृत्वा परमेश्वरं पूज्य, पुरातने काले अहं च विष्णुर्महानात्मा च लिङ्गं दृष्टवन्तौ। यदा सम्यक् देवपूजनं सर्वकर्मसु कुर्वाहे, तदा वर्षेऽन्तः कश्चन जन्तुः न जायते। बहिः अन्तश्च परमेश्वर एव पूज्यः, एष मम विष्णोश्च व्रतम्। मुनिषु न कश्चन संशयः—तस्मात् शिवं पूजयेत्। यः क्षणमपि शिवं न चिन्तयति, तस्य हानिः, महादोषः, मोहः, मूढता च स्यात्। ये भवन्तं भावं समर्पितचित्ताः स्मरन्ति, ते दुःखभागिनः न भवन्ति। रम्याणि गृहाणि, दिव्यानि भूषणानि, स्त्रियः, यावत् तृप्तिः वित्तं—एतानि शिवपूजनस्य फलं। ये स्वर्गे महाभोगं, ऐश्वर्यं वा इच्छन्ति, ते सदा महेश्वरस्य लिङ्गरूपं पूजयन्तु। सर्वं जगत् हत्वा, भूतानि विदार्य, दग्ध्वा, विकटलोचनं पूजयेत्; स पापैः न लिप्यते। मम शिलालिङ्गं सर्वैः देवैः पूज्यते। एवं उक्त्वा, प्रथमं रुद्रं त्रैलोक्यनाथं पूज्य, स देवदेवं त्रिनेत्रं वरेण शब्दैः स्तुतवान्। ततो इन्द्रादयः पाशुपतव्रतं गृहीत्वा, भस्मलिप्ताङ्गाः, ईशं पूजयितुं आरब्धवन्तः। ततः ब्रह्मणः आज्ञया विश्वकर्मा स्वस्वशक्त्या लिङ्गानि निर्माय तानि दत्तवान्। नीलमणिलिङ्गं विष्णुः सदा पूजयति, पद्मरागलिङ्गं शक्रः, सुवर्णलिङ्गं विश्व्रवसः पुत्रः। विश्वेदेवाः रजतलिङ्गं, वसवः दीप्तं रमणीयं लिङ्गं, वायुः हरिताललिङ्गं, अश्विनौ भूमिलिङ्गं पूजयतः। वरुणः स्फटिकलिङ्गं, आदित्याः ताम्रलिङ्गं, सोमपतिः अनुत्तममुक्तालिङ्गं पूजयति। अनन्ताद्याः महाभुजङ्गाः प्रवाललिङ्गं, दैत्याः लौहलिङ्गं, राक्षसाः महात्मानः च पूजयन्ति। गुह्यकाः त्रिधातुलिङ्गं, गणाः सर्वधातुलिङ्गं, चामुण्डा वालुकालिङ्गं, मातरः अपि पूजयन्ति। नैरृतिः काष्ठलिङ्गं, यमः मारकतलिङ्गं, नीलाद्याः रुद्राः शुद्धभस्मलिङ्गं पूजयन्ति। लक्ष्मीः लक्ष्मीतरुलिङ्गं, गुहः गोमयलिङ्गं, मुनयः कुशमयलिङ्गं पूजयन्ति। वामााद्याः देव्यः पुष्पलिङ्गं, मनोन्मनी सुगन्धिलिङ्गं, सरस्वती रुद्राय रत्नलिङ्गं पूजयति। दुर्गा सुवर्णमयं महादेवं, वेदाः दध्नमयाः, पिशाचा सीसमयाः, सर्वे स्वीयं स्थानं ब्रह्मणा दत्तानि। किं बहुना? चराचरं जगत् शिवलिङ्गपूजनं कृत्वा स्थिरं भवति—न संशयः। षड्विधानि लिङ्गानि, तेषां चतुश्चत्वारिंशद्भेदाः, चतुर्विधा विभागाः। प्रथमं शैलजं, चतुर्विधं; द्वितीयं रत्नजं, सप्तविधं; तृतीयं धातुजं, अष्टविधं; चतुर्थं दारुजं, षोडशविधं; पञ्चमं मृन्मयं, द्विविधं; षष्ठं यौगिकं, सप्तविधं। रत्नजं सौभाग्यदं, शैलजं सर्वसिद्धिदं, धातुजं वित्तदं, दारुजं भोगप्रदं। मृन्मयं शुभं सर्वसिद्धिदं, शिलाजं श्रेष्ठं, धातुजं मध्यमं स्मृतम्। नानाविधानि लिङ्गानि, संक्षेपेण नव; अधस्तात् ब्रह्मा, मध्ये विष्णुः, उपरि रुद्रः महादेवः प्रणवरूपः सदाशिवः। लिङ्गपीठं महादेवी त्रिविधा अम्बिका। यः तया सह पूजयति, स भगवतीं भगवन्तं च पूजयति—शिलाजं, रत्नजं, धातुजं, दारुजं वा। एवं शिवलिङ्गपूजनस्य माहात्म्यं, विविधं स्वरूपं, पूजाविधिं च श्रुत्वा, सर्वे देवाः, ऋषयः, योगिनः च, महेश्वरस्य अनन्यभक्त्या पूजनं कुर्वन्ति।