लिङ्गपुराणम्

त्रिशूलधारिणः भगवान् क्षणमात्रेण, केवलं मनसा, चराचरं सर्वं दग्धुं समर्थः अस्ति। तस्मिन् त्रिपुरस्य दाहाय, पिनाकी स्वयं सेनाभिः सहितः यत्र गतः, तस्य किं दाहस्य आवश्यकता? त्रिपुरदाहे शम्भोः रथस्य, उत्तमबाणस्य, सेनायाः, देवसेनायाः वा कापि आवश्यकता नास्ति। देवश्रेष्ठः, इन्द्राद्याः, तस्य शक्तिः नष्टा वा इति चिन्तयन्तः, ‘एतत् किम्?’ इति ऊचुः। नूनं पिनाकिनः भगवतः कृत्यमिदं केवलं लीलारूपेण आरब्धम्। अन्यथा, कस्यार्थं एतावता प्रदर्शनम्? त्रिपुरस्य समीपे, देवाधिपः नन्दिनं च नन्दिसेनाभिः, गणेशं गणैः सहितं, देवीं च, मेरुशिखरैः युक्तं इव, जगच्छरं इव, दीप्यमानः आसीत्। तदा, देवाधिपं दृष्ट्वा, भगवान् सेनाभिः पार्वत्या च सहितः, देवसेनाः त्रिपुरक्षेत्रे समागताः। त्रिपुरं तत्र, अन्यं विश्वं इव, राजन्, सेनाभिः, देवैः, दिव्यैः अन्यैः, त्रिविधैः महर्षिभिः च पूर्णम्, दीप्यमानम् आसीत्। ततः, शर्वः धनुषं संगृह्य, बाणं स्थाप्य, पाशुपतास्त्रबलं दत्त्वा, त्रिपुरं चिन्तयामास। महादेवः रुद्रः महाबलं धनुषं आकृष्य स्थितः, तस्मिन्नेव क्षणे, नगानां तिस्रः नगरीः शीघ्रं एकीभूताः। त्रिपुरं एकं जातम् इति दृष्ट्वा, महात्मनः देवाः हर्षोन्मादं प्राप्नुवन्। ततः, देवसेनाः, सिद्धाः, ऋष्युत्तमाः, अष्टमूर्तेः भगवतः स्तुतिं कृत्वा, ‘जयः’ इति घोषम् अकुर्वन्। ततः, भगवन् ब्रह्मा भगस्य नेत्रविनाशं स्मृत्वा, ‘पुष्ययोगे अपि, उमापतिः स्वलीला अनुसारं कार्यं करोति,’ इति उक्तवान्। ‘एतत् तव कृत्यं, महादेव, युक्तम्। पूर्वदेवाः वर्तमानदेवाः च तव कारणात् एव सन्ति। वर्तमानदेवाः धर्मिष्ठाः, पूर्वदेवाः पापिष्ठाः; अतः, त्वं एतां लीलां त्यज। रथस्य, ध्वजस्य, बाणदाहस्य, सेनाभिः, विष्णुना, मया वा कापि आवश्यकता नास्ति। पुष्ययोगे आगते, त्वं नगरीं दाहय, देवाधिप, देवाः निष्क्रान्ताः न सन्ति चेत्। त्वं शीघ्रं तिस्रः नगरीः दाहय।’ इत्युक्त्वा, सर्वज्ञः महादेवः ताः नगरीः दृष्ट्वा। विरूपाक्षः तस्मिन्नेव क्षणे त्रिपुरं भस्मीकृतवान्। तत्र सोमः, श्रीविष्णुः, कालः, अग्निः, वायुः च उपस्थिताः। सर्वे देवाः बाणे स्थित्वा, भगवतः प्रणम्य, ‘देवाधिप, केवलं दृष्ट्या त्रिपुरं दग्धवान्,’ इति ऊचुः। ‘अस्माकं हिताय, त्वं बाणं विसृज।’ इति उक्त्वा, त्रिपुरार्दनः स्मितं कृत्वा, धनुष्याः तन्तुं प्रक्षालितवान्। ब्राह्मणश्रेष्ठ, भगवान् बाणं कर्णे स्थाप्य, विसृज्य, तस्मिन्नेव क्षणे, बाणेन त्रिपुरं दग्धवान्। ततः, भगवतः समीपं गत्वा, नमस्कृत्य, दैत्यकोटिभिः परिवृतः, त्रिपुरं दग्ध्वा, तेजस्वी स्थितः। युगान्ते, रुद्रस्य बाणेन, यत्र यत्र जनाः पूजां कुर्वन्ति, तत्र तत्र दैत्याः स्वबन्धुभिः सह रुद्रं पूजयन्ति। ततः, यज्ञबलात्, गणपतिपूजां कृतवन्तः, देवाः—इन्द्र, उपेन्द्र, गणपतिः च—मौनम् आस्थाय, किञ्चन न ऊचुः। भयात्, देवम्, हिमवतः कन्यां च दृष्ट्वा, देवसंघं भीतं दृष्ट्वा, देवश्रेष्ठः ऊचुः—‘किमेतत्?’—सर्वे देवाः सर्वतः प्रणम्य तं स्तुतवन्तः। नन्दिनं, चन्द्रशेखरं, पर्वतराजकन्याम्, पर्वतपुत्रं, महेश्वरं, सर्वे देवाः प्रणम्य, ब्रह्मा विष्णुना सह, भगवतः, त्रिपुरार्दनस्य, ध्यानं कृत्वा, स्तुतिं कृतवान्। ‘देवाधिप, कृपाम् कुरु; जगदीश्वर, कृपाम् कुरु; अमृतरूप, कृपाम् कुरु; आनन्ददायक, कृपाम् कुरु।’ ‘पञ्चमुखाय रुद्राय, पञ्चकोटिरूपाय, त्रिस्वात्मस्थिताय, ज्ञानस्वरूपाय नमः। शिवतत्त्वाय, अघोररूपाय, अष्टघोरस्वरूपाय, द्वादशस्वरूपाय पुनः पुनः नमः। कोटिविद्युत्प्रकाशरूपाय, अष्टवर्णदीप्ताय, शिवात्मरूपाय नमः। अग्निवर्णाय, उग्राय, अर्धाम्बिकारूपाय, श्वेतकृष्णरक्तामृतदायकाय नमः। ज्येष्ठाय, रुद्ररूपाय, सोमाय, वरदायकाय, त्रिलोकनाथाय, त्रिदेवाय, वषट्काराय नमः। मध्ये व्योमस्वरूपाय, व्योमस्थिताय, अष्टविषयस्वरूपाय, अष्टतत्त्वाय नमः। चतुर्विधे, पुनः चतुर्विधे, पुनः चतुर्विधे, पञ्चविधे, पुनः पञ्चविधे, पञ्चमन्त्रशरीराय नमः। चतुर्दशषष्टिरूपाय, अकाररूपाय, द्वात्रिंशतत्त्वस्वरूपाय, उकाररूपाय नमः। षोडशस्वरूपाय, मकाररूपाय, अष्टस्वरूपाय, अर्धाक्षरात्मने नमः। ॐकाराय, चतुर्विधस्थिताय, व्योमनाथाय, देवाय, दिविस्थाय, पुनः पुनः नमः। सप्तलोकस्वरूपाय, अधोलोकनरकनाथाय, अष्टतीर्थरूपाय, अष्टमूर्तेः, परमपराय नमः। सहस्रशीर्ष्णे, सहस्ररूपाय, सहस्रपदाय, शर्वाय, परमेश्वराय नमः।’ एवं, भगवतः त्रिपुरदाहे देवाः, ऋषयः, दैत्याः, ब्रह्मा, विष्णु, पार्वती, गणेशः, नन्दी च, सर्वे, महेश्वरं नमस्कृत्य, स्तुतिम् अकुर्वन्।