लिङ्गपुराणम्

त्रयस्त्रिंशद्देवाः, त्रिशतं त्रिसाहस्रं च देवाः सर्वतः समन्तात् समागताः। जगन्मातरः, गणमातरः, भूतमातरश्च भगवत्पृष्ठतः तं देवम् अनुजग्मुः। तेषां मध्ये गणपतिरिव प्रभासमानः, रथमध्यगः भगवान् सेनापतिः निर्मलाकाशे तारेषु पूर्णचन्द्र इव विराजमानः दृष्टः। तस्य दाक्षिण्ये देवी पत्न्येव स्थित्वा, शक्तिसम्पन्ना गौर्याख्या सर्वव्यापिनी गिरिजा, भवशक्तिरिव तेजसा दीप्तिमती बभूव। शुभा सा देवी तदा तस्य पार्श्वे स्थित्वा, पद्मसदृशसुवर्णवर्णा, हस्तेन चामरं वहन्ती, शोभायाम् अपि दृष्टव्या। तदा महात्मनः स्फटिकसदृशं रूपं विभ्राजमानं, विभूतिभिः सुशोभितं, अम्बिकया सह, विद्युद्गणेन सह श्वेतमेघ इव व्योम्नि दृष्टम्। इन्द्रधनुषा शोभमानमिव व्योम, मेरुणा यथा जगत्, शशिनं यथा, सुवर्णधनुषा सह सौम्यं शम्भोरूपं विराजमानम्। परमेश्वरस्य श्वेतच्छत्रं रत्नरश्मिसंयुक्तं, उदितचन्द्रमण्डलमिव, अविच्छिन्नं शोभते। तस्य शर्वस्य रक्तमाल्यं, सुक्षौमवस्त्रयुतं, छत्रान्ते शोभमानं, मणिशिखरात् इव गङ्गावतरणमिव, विराजते। तदा इन्द्रब्रह्माग्न्यादयः सर्वे देवाः तस्य पद्मपद्मयोः प्रणम्य, अम्बिकया सह, सर्वलोकहितार्थं त्रिपुरं प्रति जग्मुः। त्रिशूलपाणिः स भगवान्, सङ्कल्पमात्रेण, यदचलं चलं च क्षणेन दाहयितुं समर्थः, तस्मिन्नेव त्रिपुरदाहे किं प्रयोजनम्? किं रथेन, उत्तमबाणेन, स्वगणैः, देवगणैः वा, शम्भोः त्रिपुरदाहे? इन्द्राद्याः देवाः तदद्भुतं दृष्ट्वा, "किमेतद्, शक्तिर्न नष्टा चेत्?" इति शङ्काम्। नूनं भगवतः पिनाकिनः सर्वमिदं केवलं क्रीडारूपेण कृतम्; अन्यथा, किमर्थं तादृशं वैभवम्? त्रिपुरस्य समीपे, नन्द्यादिगणैः परिवृतः, गणपतिसहितः, पार्वत्याः सह, स भगवान् मेरुपर्वत इवाष्टशृङ्गयुक्तः, जगद्रथरूपेण विराजमानः। तं देवेश्वरं, गणैः सह, पार्वत्या सह, देवगणाः त्रिपुरक्षेत्रे समुपेत्य स्थिताः। तत्र सा त्रिपुरा त्रैलोक्यसदृशी, राजगणैः, देवगणैः, अन्यैः च दिव्यैः, त्रिविधैः महर्षिभिः च पूरिता, विराजमाना दृष्टा। तदा शर्वः धनुः सज्यं कृत्वा, बाणं सन्धानम्, पाशुपतास्त्रबलं दत्त्वा, त्रिपुरां चिन्तयामास। महादेवः रुद्रः तत्र स्थिता, महाबलधनुषा सज्येन, तदा एव नगरेषु त्वरया एकत्वमभवत्। त्रिपुरायाः एकत्वे जाते, महात्मनां देवानां महोत्सवः अभवत्। ततः सर्वे देवगणाः, सिद्धाः, परमर्षयः, अष्टमूर्तये देवाय जयध्वनिं प्राकुर्वन्। तदा भगवतः ब्रह्मणः वचनं बभूव, "भगस्य नेत्रनाशनं कृतम्; पुष्ययोगे अपि यदा शुभः संप्राप्तः, उमापतिः स्वलीलया एव कर्म करोति।" "एष ते महाकर्म, भगवन्, युक्तम्; यतोऽद्यतनाः देवाः, पूर्वदेवाश्च, त्वत्त एव सन्ति।" "अद्यतनाः देवाः धर्मिष्ठाः, पूर्वदेवाः पापकृतः; तस्मात् अत्र क्रीडां त्यज।" "किं रथेन, पताकया, बाणेन, गणैः, विष्णुना, मया वा त्रिपुरदाहे प्रयोजनम्?" "पुष्ययोगे आगते, देवानाम् अपगते, त्वं त्रिपुरां दह," इति ब्रह्मणा प्रोक्तः। ततः त्वं शीघ्रं त्रिपुरां दह, इति सर्वज्ञो महादेवः ताः नगरीः निरीक्ष्य। विरूपाक्षः तस्मिन्नेव क्षणे त्रिपुरां भस्मसात्कृतवान्; सोमः, श्रीविष्णुः, कालः, अग्निः, वायुः च तत्रासन्। सर्वे देवगणाः बाणे स्थाप्य, देवं प्रणम्य, "देवेश, दृष्टिमात्रेण त्रिपुरं दग्धवान्," इति ऊचुः। "अस्माकं हितार्थम्, देवेश, त्वं बाणं मुञ्च," इति निवेद्य, त्रिपुरार्दनः सस्मितम् धनुर्ज्यां प्रामार्षीत्। ततः स भगवान् बाणं कर्णान्तं नीत्वा मुमोच; तस्मिन्नेव क्षणे बाणेन त्रिपुरा दग्धा, समाप्तिर्भवति। ततः त्रिपुरदाहात् अनन्तरं, कोट्यर्बुददानवसंघैः परिवृतः, स भगवान् देवानाम् उपसङ्गम्य तत्रैव स्थितः। तस्मिन्नेव युगान्तबाणेन, रुद्रवत्, येषु त्रिषु लोकेषु, यत्र यत्र पूजनं भवति, तत्र तत्र दानवाः स्वजनैः सह रुद्रं पूजयन्ति। तदा विधिवशात् गणपतिपूजनं तैः कृतम्, इन्द्रोपेन्द्रगणपतिप्रमुखाः देवाः, तत्र मौनं प्रापुर्य। भयात्, देवदेवं हिमवदात्मजां च दृष्ट्वा, भीतसङ्घं देवसमूहं दृष्ट्वा, स भगवान् देवश्रेष्ठः उवाच, "किमेतत्?" इति, सर्वे देवाः तं सर्वतः प्रणेमुः। नन्दिं शशिनाभरणं प्रणेमुः; गिरिराजतनयं प्रणेमुः; हिमकन्यापुत्रं प्रणेमुः; सर्वे देवगणाः महेश्वरं प्रणेमुः। ब्रह्मा च देवैः सह, एकचित्तः, भवं देवेश्वरं, त्रिपुरारिं, विष्णुना सह, स्तुत्वा ऊचुः— "देवेश, महेश, लोकनाथ, अमरानन्ददायक, अनुग्रहम् कुरु।" "पञ्चमुखाय, पञ्चाशत्कोटिरूपाय, त्र्यात्मन्युपविष्टाय, ज्ञानस्वरूपाय रुद्राय नमः।" "शिवाय, शिवतत्त्वाय, अघोररूपिणे, अष्टाघोरस्वरूपिणे, द्वादशात्मकाय पुनः पुनः नमः।