लिङ्गपुराणम्

सर्वदेवसेनापतिभिः सुरगणैः च समन्तात् परिवृतः, भृङ्गिणा च सह, सेनानां परमेश्वरः योगी, महेन्द्रवत् दिव्ययानमास्थाय, त्रिपुरविनाशाय प्रययौ। तत्र केशः, अचछादनः, महाकेशः, महाज्वरः, सोमवल्ली, सवर्णः, सोमपः, सेनकश्च; सोमधृक्, सूर्यवाचः, सूर्यपेषणकः, सूर्याक्षः, सूरिनामा, सुन्दरः देवः; प्रकुडः, ककुदन्तः, कम्पनः, प्रकम्पनः, इन्द्रः, इन्द्रजयः, महाभीरः, भीमकश्च; शताक्षः, पञ्चाक्षः, सहस्राक्षः, महोदरः, यमजिह्वः, श्वेताश्वशतधारः, कण्ठवान्, कण्ठपूजितश्च; द्विशिखी, त्रिशिखी, पञ्चशिखी, मुण्डी, अर्धमुण्डी, दीर्घः, श्वापदमुखः, पिनाकधारिणश्च; पिप्पलवासिन्, अंगारभक्षकः, विमुक्तः, सशिथिलमुखः, पादाक्षिः, अजः, भूमिसदृशः; अजमुखः, अश्वमुखः, गजमुखः, उर्ध्वमुखस्तथा — एवंविधानि चिह्नरहितानि स्वरूपाणि, भगवन्तं समन्तात् परिवृत्य स्थितानि। एवं सहस्रशः सहस्रशः उर्ध्वशक्तियुक्ता रुद्रगणाः सोमेन सह, भगवन्तं परिवृत्य, त्रिपुरदाहाय जग्मुः। तं महेश्वरं, देवदेवमादिपतिं, अनन्तसेनया सहितम्, त्रिपुरदाहाय जग्मुः। त्रयस्त्रिंशद्देवाः, त्रिशतं त्रिसाहस्रं च देवाः, सर्वतः समागताः। सर्वलोकमातरः, सेनामातरः, भूतमातरश्च, भगवन्तं पृष्ठतः अन्वयुः। सर्वसेनायाम् मध्ये सेनानाथः भगवान् रथमध्यम् स्थितः, निर्मलाकाशे तारेषु चन्द्रवत् शोभते। तस्य पार्श्वे तदा देवी, ईश्वरपत्नी गिरिजा, तेजसा दीप्तिमती गौरी, सर्वव्यापिनी, भवशक्तिसदृशी, तिष्ठति। शुभा सा देवी, तदा पार्श्वे स्थित्वा, पद्मसदृशस्वर्णवर्णा, चामरं हस्ते धारयन्ती, शोभते। तदा महात्मनः स्फुटं रूपं, विभूतिभिः दीप्तं, अम्बिकया सह, विद्युत्संयुक्तमिव श्वेतमेघं गगने, प्रभासते। इन्द्रधनुष्मता गगनेन, मेरुणा जगतिवत्, सौम्यं शम्भोर् रूपं, शशिसमप्रभं, कनकधनुर्धरं, शोभते। परमेश्वरस्य श्वेतछत्रं, मणिरश्मिसंयुक्तं, उदितचन्द्रमण्डलवत् अविच्छिन्नं दीप्तिमान् दृश्यते। शिवस्य रक्तमाला, सूक्ष्मवस्त्रयुक्ता, छत्रपर्यन्तं शोभमाना, मणिशिखरात् गङ्गेव पतन्तीव दृश्यते। तदा इन्द्रब्रह्माग्न्यादिभिः पद्मपदयोः प्रणम्य, अम्बिकया सह, लोकहिताय त्रिपुरं प्रति जगाम। यः त्रिशूलधारी, स क्षणमात्रेण, संकल्पमात्रेण, चराचरं दग्धुं समर्थः; त्रिपुरदाहाय तस्य किं प्रयोजनं? पिनाकी स्वसेनया सह तत्र गतः। किं रथेन, शरेण वा, वा सेनया, वा देवसेनया, त्रिपुरदाहाय शम्भोः? इन्द्रादयः देवाः ऊचुः — “किमेतत्, यदि तस्य शक्तिर्न नष्टा?” “नूनं भगवतः पिनाकिनः एषा लीलामात्रं क्रियते; अन्यथा किमर्थमेतावान् प्रदर्शनः?” इति मन्ये। त्रिपुरस्य समीपे, नन्दिना नन्दिगणैश्च, गणेशेन च गणैः, देवीसहितः, मेरुशिखरैः सप्तभिः सहितो जगद्रथवत्, देवेश्वरः शोभते। तदा देवेशं भगवन्तं, सेनया पार्वत्या च सहितम् दृष्ट्वा, देवगणाः त्रिपुरक्षेत्रे समुपस्थिताः। तत्र सा त्रिपुरी, अन्यं विश्वमिव, राजगणैः, सेनाभिः, देवगणैः, दिव्यैश्च, त्रिविधैः महर्षिभिः च पूर्णा, शोभते। तदा शर्वः धनुः सज्जीकृत्य, शरं संयोज्य, पाशुपतास्त्रशक्तिं दत्वा, त्रिपुरां चिन्तयामास। तस्मिन् काले, महादेवः रुद्रः, दृढधनुर्धरः, स्थितः, तत्रैव त्रिपुरी शीघ्रं एकीभूता। त्रिपुरायां एकीभूतायां, महात्मनां देवानां महोत्सवः अभवत्। तदा सर्वे देवगणाः, सिद्धाः, परमर्षयः, अष्टमूर्तिं प्रभुं स्तुवन्तः, “जय” इति शब्दं कृतवन्तः। तदा भगवन् ब्रह्मा, भगस्य नेत्रनाशनं कथयन्, उक्तवान् — “पुष्ययोगेऽपि, उमापतिः स्वलीलया एव कर्म करोति।” “एष ते कर्म, महादेव, युक्तम्; पूर्वदेवा अपि, वर्तमानदेवा अपि, त्वत्तः एव सन्ति।” “किन्तु, भगवन्, वर्तमानदेवाः धर्मिष्ठाः, पूर्वदेवाः तु पापिनः; अतः अत्र लीलां त्यक्तुमर्हसि।” “किं रथद्वजेन, वा शरदाहेन, वा सेनया, वा विष्णुना, वा मया, त्रिपुरदाहाय प्रयोजनम् अस्ति?” “पुष्ययोगे आगते, त्वं त्रिपुरीं दग्धुमर्हसि, देवेश, यावत् देवाः न निर्गच्छन्ति।” ततः त्वं शीघ्रं त्रिपुरीं दग्धुमर्हसि, इति सर्वज्ञो महादेवः ताः त्रिपुरीः निरीक्ष्य। तदा विरूपाक्षः तत्रैव क्षणे त्रिपुरीं भस्मीकृतवान्; सोमः, श्रीविष्णुः, कालः, अग्निः, वायुः च तत्र उपस्थिताः। सर्वे देवताः, शरे स्थित्वा, भगवन्तं प्रणम्य, ऊचुः — “देवेश, केवलदृष्ट्या त्रिपुरी दग्धा।” “अस्माकं कृते, देवेश, त्वं शरं मोचय,” इति। तदा त्रिपुरार्दनः सस्मितं धनुर्ज्यां प्रामार्षीत्। ततः, ब्राह्मणश्रेष्ठ, भगवान् शरं कर्णान्तं सन्दध्यान्, स सन्दर्शनेनैव त्रिपुरीं दग्धवान्।