लिङ्गपुराणम्

मुनिवराः, योगमार्गे प्रवर्तमाने, कश्चित् प्राज्ञः साधकः नाभेरधः परमपद्मे ध्यानं कुर्वीत। तत्र त्र्यङ्गुलप्रमाणं पद्मं, अष्टवापञ्चपत्रं, तद्वद्वा चिन्तयेत्। तत्रैव त्रिकोणाकृतिं वह्निमण्डलं, सोममण्डलं, सूर्यमण्डलं च तेषां शक्तिभिः सह यथाक्रमं चिन्तयेत्। पूर्वं वह्निमण्डलं, ततः सूर्यं, ततः सोमं, एवं विधाय तानि वह्निमण्डलस्य अधः स्थापयेत्; धर्मादिचतुष्टयं च तत्रैव चिन्तयेत्। ततः तन्मण्डलस्योपरि गुणत्रयं क्रमशः चिन्तयेत्; सत्त्वे प्रतिष्ठाय रुद्रं स्वशक्तिसंवृतं ध्यायेत्। नाभौ, कण्ठे, भ्रूमध्ये, ललाटमध्ये, शीर्षे वा सम्यक् ध्यानं साधयेत्। द्विपत्रे, षोडशाराधारे, द्वादशाराधारे, दशाराधारे, षड्भुजे, चतुरस्रे वा शिवं क्रमशः चिन्तयेत्। यद्वा सुवर्णवर्णे, प्रासादसदृशे, शुद्धश्वेतस्निग्धे, द्वादशसूर्यसमप्रभे, सोममण्डलोपमे वा स्थले, विद्युद्भास्वरसदृशे वा, परमेश्वरं ध्यायेत्; अथवा विद्युद्वृत्तिसदृशे वा तेजस्विनि वर्तुले ध्यानं कुर्यात्। वज्राग्रसदृशे, पद्मरागसदृशे, नीलारुणवर्तुलसदृशे वा स्थले योगी ध्यानं कुर्यात्। हृदि महेश्वरं, नाभिपद्मे सदाशिवं, ललाटे चन्द्रशेखरं, भ्रूमध्ये शङ्करं स्वयमेव ध्यायेत्। दिव्ये नित्ये स्थाने शिवं ध्यायेत्—शुद्धं, निष्कलम्, परमशान्तं, विज्ञानस्वरूपं ब्रह्म। निराकारं, निरवद्यम्, सूक्ष्मातिसूक्ष्मं, मङ्गलं, निराधारं, अचिन्त्यम्, अनाद्यन्तं च तद्ब्रह्म। तदेव मोक्षः, निर्वाणम्, परमं श्रेयः, अमृतं, अक्षरं ब्रह्म, अद्भुतं पुनर्जन्मवर्जितं। महाआनन्दः, परमानन्दः, योगानन्दः, क्लेशरहितः, अनादानापोहवर्जितः, सूक्ष्मातिसूक्ष्मः शिवः। स एव विज्ञानमयः, स्वयंज्ञेयः, अगम्यः, परमः, इन्द्रियातीतः, निराकारः, परतत्त्वं, परात्परः। सर्वोपाधिवर्जितः, ध्यानविचाराभ्यां प्राप्तव्यः, अद्वयः, तमोऽतीतः, परमः। एवं मनसि वा हृदयपद्मे महादेवं चिन्तयेत्, नाभौ सदाशिवं, सर्वत्रव्यापिनं सर्वदेवस्वरूपं प्रभुम्। कण्यासामार्गेण, वा ऊर्ध्वगमनविधिना, शरीरान्तर्गतं विज्ञानमयं सर्वव्यापिनं शिवं, शङ्करं ध्यायेत्। क्रमशः कण्यासामार्गेण, मध्ये मार्गेण, वा परमार्गेण, कुम्भकाभ्यासं कर्तव्यं। हृदि वा नाभौ च एकाग्रचित्तः प्राज्ञः द्वात्रिंशद्वारं रेचयित्वा, पूरकरेचकौ त्यक्त्वा, कुम्भकाभ्यासं कुर्यात्। सम्यग्भावसमाधानेन, शरीरान्तर्गतं शिवं एकत्वेन ध्यायेत्, यत्सारं तत्र जायते तत् प्राप्नोति। सम्यग्भावसमाधानस्थितः प्राज्ञः ब्रह्मानन्दं वेत्ति; द्वादशमात्रा धारणा, द्वादशधारणाः ध्यानम्। ध्यानं द्वादशशरेषु समाधिरित्युच्यते; अथवा, ब्राह्मणाः, प्राज्ञस्य सान्निध्येनैव जायते। अथवा प्रयत्नेन, उभयथा, चिरात् शीघ्रं वा, अभ्यस्तस्य योगबाधाः पुनः सञ्जायन्ते। ताः साधनाभ्यासेन, गुरुभक्त्या च विनश्यन्ति। आदौ आलस्यं, ततः व्याधिना पीडा, प्रमादः, संशयः, मनसः चञ्चलता जायते। श्रद्द्धाभावः, अप्रत्यक्षा, मोहः, त्रिविधदुःखं च; विषादः, अनर्हस्यार्हत्वं, अर्हस्यार्हत्वं च। दशधा योगस्य विघ्नाः सन्ति—आलस्यं, अकर्म, शरीरमनोः गुरुत्वम्। दोषैः, कर्मजैः, दोषजैः च रोगाः; प्रमादः समाधिसाधनस्य चिन्तनाभावः। द्विविधस्पृष्टं ज्ञानं स्थानसंशयं जनयति; मनःस्थैर्याभावः योगिनां निष्ठाभावः। प्राप्तावपि अवस्थायां, मनोबन्धनात् श्रद्धाभावः, अभ्यासेषु च स्थैर्याभावः। गुरौ, ज्ञाने, आचरणे, शिवे वा मनः स्थितं स्यात्, तत्र मिथ्याज्ञानं विपरीतदर्शनं कथ्यते। आत्मन्यनात्मज्ञानं, तदुपस्थित्यज्ञानात्, आन्तरदुःखं, तथा बाह्यकारणदुःखं च। दैवसमुत्थितं तृतीयं दुःखं, तानि सर्वाणि स्वाभाविकानि; मनोविक्षेपः तृष्णारोधात् जायते। विषादः परवैराग्येण निगृह्यः; तमोरजःस्पृष्टो विषादो दुर्मनाः इति कथ्यते। मनसि विषादोत्पत्तिः दुर्मनाः इति; अनर्हार्हविवेकं विना वस्तुग्रहणं। विविधेषु विषयेच्छा च योगिनां विघ्नः; एते योगस्य विघ्नाः सन्ति। यस्य परमोत्साहः स्यात्, तस्य विघ्नाः निःसंशयं नश्यन्ति; द्विजश्रेष्ठ, विघ्ननाशे योगी परमगत्याः प्राप्नोति। तत्र क्लेशाः जायन्ते, सर्वे दोषचिह्नानि; आद्यं लक्षणं प्रवृत्तिः, द्वितीयं श्रवणम्। तृतीयं सूचनं, चतुर्थं दर्शनम्; पञ्चमं स्वादु, षष्ठं स्पर्शनं ज्ञायते। एवं योगमार्गे साधकः ध्यानाभ्यासेन, विघ्नान् विनिर्जित्य, शिवज्ञानं, ब्रह्मानन्दं च प्राप्नोति।