लिङ्गपुराणम्

तदा तु त्रिपुरे दिव्याङ्गनाभिः, गन्धर्वैः, सिद्धैः, चारणैश्च पूर्णे, सर्वेषु गृहेषु द्विजश्रेष्ठाः रुद्रस्य मंदिरेषु अग्निहोत्राणि विधिवत् प्रवर्तयन्ति स्म। सर्वतः कूपैः, सरोवरैः, तडागैः, दीर्घप्लवैः च परिवृतायां नगरी, मदोन्मत्तमहागजैः, शोभायमानैः अश्वैः च सुसंवृता आसीत्। विविधरूपैः रथैः, सर्वदिशं वर्तमानैः, सभाभिः, द्वारैः, क्रीडास्थानैः च नगरी शोभायमानाः आसीत्। सर्वत्र वेदाध्ययनशालाभिः परिवृता नगरी मायायाः शक्त्या अन्यैः चिन्त्यापि दुर्गा अभवत्। सर्वत्र भक्तपत्नीभिः सेविता, हे मुनेश्रेष्ठ, तत्र पतितपापाः अपि शंकरार्चनात् पापरहिताः अभवन्। महादैत्येश्वरैः, तेषां पत्निभिः, पुत्रैः च, वेदस्मृतिधर्मेषु नित्यनिष्ठैः, धर्मपरायणैः नगरी नित्यं पूजिता आसीत्। ते सर्वदेवान् विहाय महादेवमेव पूजायाम् स्थिताः, विशालवक्षसः, वृषभस्कन्धाः, सर्वायुधधारिणः अभवन्। नित्यं क्षुधितैः, ज्वलद्विशालनेत्रैः, शान्तैः वा क्रुद्धैः, कुब्जैः, वामनैः च सह नगरी युक्ता आसीत्। नीलोत्पलदलश्यामकेशैः, गाढनीलवर्तुलकचैः, नीलगिरिमेरुसदृशैः, मेघनिनादस्वनैः, मायायाः युद्धकुशलैः, युद्धोत्सुकैः सेनाभिः रक्षिता आसीत्। युद्धनिष्ठैः, शिवपादार्चनात् सहजबलप्राप्तैः, सूर्यवायुइन्द्रसदृशैः, स्थिरवीरैः, नगरी सुरक्षिता अभवत्। किन्तु तदा, हे द्विजश्रेष्ठ, देवा इन्द्रसहिताः, वृक्षाः च, त्रिपुराग्निना दग्धाः, दैत्यबलात् वनाग्निवत् नष्टाः अभवन्। तथा विनष्टेषु देवेषु, ते हरिं देवेश्वरं उपगम्य, तं अनुत्तमतेजसं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। स तु श्रीनारायणः मनसि चिन्तयामास, "किम् देवकार्यार्थं कर्तव्यम्?" इति। ततः जनार्दनः यज्ञस्वरूपः यज्ञं स्मृत्वा, यज्ञभोक्ता, फलप्रदाता, सर्वयज्ञेश्वरः अभवत्। देवकार्यसिद्ध्यर्थं यज्ञं स्मृत्वा, ते दिव्यपुरुषं प्रणम्य स्तोतुम् आरब्धवन्तः। भगवान् तदा तं नित्ययज्ञं दृष्ट्वा, नित्यं अच्युतः, इन्द्रसहितान् देवांश्च दृष्ट्वा, तान् संबोधितवान्। "एवं, हे देवाः, परमेश्वरं पूजयध्वम्, त्रिपुरविनाशाय, त्रिलोकविजयाय च।" इति। तदा देवाः, देवेश्वरस्य वाक्यम् श्रुत्वा, महनादं कृत्वा, यज्ञपतिं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। अनन्तरं, भगवन् जनार्दनः, चिन्तयित्वा, अमरनाथः, सर्वान् देवाः पुनः संबोधितवान्। "यः अन्यायेन जनान् हन्ति, दहति, भक्षयति, स महादेवपूजनात् पापमुक्तः भवति—नात्र संशयः।" इति। "पापरहिताः न वध्याः, केवलं पापिनः सर्वशः यत्नेन वध्याः—सुरश्रेष्ठाः कथं वध्याः स्युः?" इति। "दैत्याः, गर्विताः पापिनः च, न बलैः देवैः वध्याः; अतः रुद्रस्य परमेश्वरस्य शक्त्याः कारणात् ते न वध्याः।" इति। "अहं वा, ब्रह्मा वा, देवा वा, दैत्याः वा, शत्रुहन्तारः वा, महर्षयः वा, सर्वे भगवत्कृपया विना कः?" इति। "स एव सप्तविंशः, नित्यः, परमपरमः, विश्वेश्वरः, अमरनाथः, पूज्यः, सर्वधारकः, महेश्वरः।" इति। "स एव सर्वदेवेश्वरः, सर्वहितः, लीलया देवाः दैत्येश्वरान् च विभजति।" इति। "तस्य अंशमात्रपूजनात् देवा दिव्यत्वं प्राप्तवन्तः, ब्रह्मा ब्रह्मपदं, अहं विष्णुपदं प्राप्तवान्।" इति। "इह लोके तं विना कः सिद्धिम् इच्छेत्? अतः लिङ्गपूजनक्रियायाः शक्त्या स एव हन्ति।" इति। "ते सर्वे धर्मनिष्ठाः, वेदस्मृतिक्रियायाम् स्थिताः; तथापि, यज्ञद्रविणस्य तीक्ष्णप्रवेशेन, रुद्रपूजनात्, दैत्यश्रेष्ठान् विजेष्यामः।" इति। "त्रिपुरा, मायायाः धर्मदृष्ट्या रक्षिता, सुरक्षित, स्फटिकसदृशी, तां त्रिनेत्रेश्वरं विना कः नाशयितुं समर्थः?" इति। एवम् उक्त्वा, हरिः, यज्ञसम्प्रवेशं कृत्वा, उपविष्टः, सहस्राणि भूतगणान् दृष्टवान्। ते त्रिशूलैः, शूलैः, गदाभिः, परशुभिः, शिलाभिः, विविधायुधैः भूषिताः, विविधरूपधारिणः दृष्टः। ते प्रलयाग्निसदृशाः, कालान्ते रुद्रवत्, हरिः प्रणम्य, तान् स्थितान् संबोधितवान्। "त्रिपुराणि दैत्यनगराणि दग्ध्वा, विदारित्वा, भक्षित्वा, यूयं वीराः, यथागतं पुनरागच्छत, लोकहिताय।" इति। तदनन्तरं, देवेश्वरं प्रणम्य, भूतगणाः त्रिपुरं प्रविश्य, सर्वे पावकपतङ्गवत् विनष्टाः। ततः देवेश्वरस्य आज्ञया, सर्वे भूतगणाः विनष्टाः; दैत्याः सहस्रशः नृत्यन्तः, हृष्टाः, गीतवन्तः। ते देवेश्वरं, परमात्मानं, प्रभुं स्तोतुम् आरब्धवन्तः; तदा, देवाः पराजिताः, क्षणेन बलनष्टाः। इन्द्रसहिताः, देवाः उपेन्द्रं देवेश्वरं उपगम्य, भयात्, भगवत् परमपुरुषं दृष्ट्वा, स चिन्तयामास। "किम् कर्तव्यम्?" इत्येवम् दुःखितः, इन्द्रसहितान् दुःखितान् देवांश्च दृष्ट्वा, क्षणं विचिन्त्य, "कथं प्रयत्नेन दैत्यबलं नाशयितुं शक्यते?" इति। "परमेश्वरकृपया देवकार्यं साधयिष्यामि; धर्मेण कृत्ये पापं नास्ति—सतां नात्र संशयः।" इति। "अतः, दैत्याः न यज्ञोत्पन्नैः, न भूतैः वध्याः; पापं धर्मेण नश्यति, सर्वं धर्मे प्रतिष्ठितम्।" इति।