लिङ्गपुराणम्

देवः तेषां वचनं श्रुत्वा "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, ततो दिवं जगाम। ततः मायः स्वेन तपसा प्राचीनानि पुराणि नगराणि निर्ममाथ। तेन त्रयः पुरीः सृष्टाः—एकं सुवर्णमयं स्वर्गे, एकं रजतमयं अन्तरिक्षे, एकं लौहमयं भूमौ, तानि महात्मनां दानवानां निवासस्थानानि। तासां प्रत्येकस्य नगरस्य शतयोजनविस्तीर्णता आसीत्। सुवर्णपुरी ताऱकाक्षस्य, रजतपुरी कमलाक्षस्य, लौहमयी पुरी विद्युन्मालिनः अभवत्। एवं त्रयः परमाः दुर्गसम्पन्नाः पुर्यः मायया निर्मिताः। तत्र मायः, बलवान्, दैत्यदानवैः पूजितः, तासु एव न्यवसत्। मायया स्वगृहम् अपि सुवर्णरजतलौहमयेषु पुरीषु निर्मितम्, स च तत्र वसन् महात्मा बभूव। एवं ताः त्रयः प्राचीनाः परमदुर्गसम्पन्नाः दैत्यनगर्यः अभवन्, यथा त्रिलोक्यः अपराः इव। तासां सृष्टौ सर्वे दैत्याः तानि प्रविश्य त्रिषु लोकेषु अतिवीर्यवन्तः अभवन्। ताः पुरीः कल्पवृक्षैः पूर्णाः, गजाश्वसंघैः समाकीर्णाः, नानाविलासमन्दिरैः शोभिताः, रत्नजालैः आच्छादिताः च आसन्। दिव्यप्रासादैः भूषिताः, सूर्यकान्तिभिः दीप्ताः, सर्वदिक्प्रतीपाः, शुद्धमणिमयाः, शशिकान्तिभिः सुस्फुटाः च आसन्। तेषु दिव्यमन्दिरैः, उन्नतद्वारैः च, कैलासशिखरप्रतिमैः शोभायमानाः, त्रिपुरं प्रतिपुरीं परमसौन्दर्ये स्थिता आसीत्। सर्वत्र दिव्यस्त्रियः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च निवसन्ति स्म; गृहगृहेषु च द्विजश्रेष्ठाः रुद्रायतनेषु होमकर्म समाचरन्ति स्म। सर्वतः कूपतालवाप्युद्यानैः परिवृताः, मदोन्मत्तगजाश्वसंघैः च समलंकृताः आसन्। नानारूपरथैः, आश्चर्यपूर्णैः, सर्वदिक्प्रतीपैः, सभाभिः, द्वारैः, क्रीडास्थलैः च पूरिताः ताः पुरीः आसन्। वेदाध्ययनशालाभिः सर्वतः परिवृताः, मायायाः शक्त्या अन्यैः अपि चिन्तायाम् अजय्याः आसन्। सर्वत्र पत्न्यः भक्त्या सेवमानाः, ते च महापापमपि कृत्वा, शङ्करपूजनात् निष्पापाः अभवन्। दैत्यपतयः, स्वपत्निपुत्रैः सहिताः, वेदस्मृत्यनुष्ठानेषु नित्यं प्रवृत्ताः, धर्मनिष्ठाः च आसन्। सर्वान् देवतान् परित्यज्य, केवलं महादेवं पूजयन्तः, स्थूलकक्षाः, वृषस्कन्धाः, सर्वशस्त्रधारिणः च स्थिताः। तेषां मध्ये क्षुधिताः, दीप्यमानलोचनाः, शान्ताः वा क्रुद्धाः, कुब्जवामनैः च सहिताः आसन्। तेषां केशाः नीलोत्पलदलश्यामाः, कुण्डलिताः, गम्भीरनिलीनाः, नीलगिरिमेरुप्रतिमाः, मेघनिनादसदृशस्वराः, मायायाः सैनिकैः, युद्धकुशलैः, उत्सुकैः च रक्षिताः आसन्। नित्यं युद्धाभिलाषिभिः परिवृताः, शिवपादपूजनात् सहजबलसम्पन्नाः, सूर्यवाय्विन्द्रसदृशाः, स्थिरधीराः, सा पुरी अतिशयेन सुरक्षिताः आसीत्। तदा, द्विजश्रेष्ठ, तैः दैत्यैः त्रिपुराग्निना इन्द्रमख्यैः देवैः सह वृक्षाः अपि दग्धाः, यथा वनदाहेन, दैत्यबलात् विनष्टाः। तेषां विनाशकाले, देवाः हरीं देवानां प्रभुं जग्मुः, तम् अनुत्तमतेजसं स्तुवन्तः। तदा श्रीनारायणः मनसा चिन्तयामास—"किं कर्तव्यम् देवकार्यार्थम्?" इति। ततः जनार्दनः यज्ञमयः, यज्ञस्मरणं कृत्वा, सः यज्ञभोक्ता, यजमानफलप्रदः, सर्वयज्ञानां अधिपतिः स्मृतः। यज्ञस्मरणं कृत्वा, देवकार्यार्थं, ते तम् दिव्यपुरुषं प्रणम्य स्तुवन्ति स्म। भगवान् तं नित्यं यज्ञं दृष्ट्वा, देवैः सह इन्द्रेण, अव्ययः अच्युतः, तान् देवतान् इदं वचः प्रोवाच। "एतेन उपायेन, देवाः, परमेश्वरं पूजयध्वम्, त्रिपुरविनाशनाय, त्रिलोकविभवप्रदर्शनाय।" इति। तदा देवाः, देवाधिदेवस्य वचः श्रुत्वा, महान् निनादं कृत्वा, यज्ञपतिं स्तुवन्ति स्म। अनन्तरं, श्रीजनार्दनः, पुनः चिन्तयित्वा, सर्वान् तान् देवतान् अमृतेश्वरः इदं वचः उवाच। "यदि कश्चन अन्यायेन हन्याद्, दहेद्, वा भक्षयेत्, तत्रापि महादेवपूजनात् पापविमुक्तः भवति—अत्र न संशयः। निष्पापाः कदापि न हन्तव्याः; केवलं पापिनः एव सर्वशक्त्या हन्तव्याः—कथं देवश्रेष्ठाः वध्याः स्युः?" "दैत्याः, गर्विताः पापिनश्च, न हन्तव्याः महाबलिभिः देवैः; रुद्रबलात्, परमेश्वरात्, ते न वध्याः। अहं वा ब्रह्मा वा देवाः वा दैत्याः वा, देवशत्रुवधकाः वा, महर्षयः अपि, परमेश्वरानुग्रहे विना कः?" "स एव सप्तविंशतितमः, नित्यः, परात्परः, जगतां, अमराणां च ईश्वरः, पूज्यः, सर्वसंभर्ता, महेश्वरः।" "स एव सर्वदेवताधिपः, सर्वहितः, लीला विभज्य, देवांश्च दैत्यपतिंश्च कृतवान्। तस्यांशेन अपि पूजितेन, देवाः देवत्वमापुः, ब्रह्मा ब्रह्मपदम्, अहं विष्णुत्वम्।" "कः अस्मिन्लोके तं विना पूजयित्वा सिद्धिम् इच्छेत्? तस्मात् लिङ्गार्चनविधिना तेनैव हन्तव्यानि तानि।" "ते सर्वे धर्मस्थिताः, वैदिकस्मृतिकर्मसु; तथापि याजकस्य तीक्ष्णेन समागमेन, रुद्रं सम्यगर्चयित्वा, वयं दैत्यश्रेष्ठान् जयिष्यामः।" "त्रिपुरं, पुण्यदृष्ट्या मायया रक्षितम्, सुरक्षितम्, स्फटिकसदृशदीप्तिमन्तम्—को वा तद् विनाशयितुं समर्थः, त्रिनेत्रात् अन्यः?" एवं उक्त्वा, हरिः, यज्ञेन उपसंगम्य, उपविवेश, सहस्रशः भूतसमूहान् पश्यन्।